Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej

Czego się spodziewać

Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej to dwanaście hektarów łąk i zadrzewień nad potokiem Solawka, a na nich ponad sześćdziesiąt drewnianych obiektów rozłożonych w trzydziestu sześciu aranżacjach. Teren dzieli się na dwie części. W starym sektorze stoi dwór Moniaków z przełomu XVII i XVIII wieku, a przy nim stajnia, owczarnia i piwnica, dalej chałupy chłopskie z XIX wieku i grupa wiejskiego przemysłu: olejarnia, kuźnia, młyno-tartak. Nowy sektor to kościół przeniesiony z Tokarni i chałupy z przełomu XIX i XX wieku.

Bilet kupujesz w osiemnastowiecznej karczmie z Podwilka, więc pierwszy zabytek mijasz, zanim zdążysz go zauważyć. Rzecz, którą muzeum zapisuje w regulaminie, a o której łatwo się nie dowiedzieć przed przyjazdem: na własną rękę do wnętrz nie wejdziesz. Izby ogląda się wtedy przez okna, z zewnątrz albo z sieni - przez drewniane kraty. Wnętrza otwiera dopiero przewodnik: 120 zł od grupy liczącej od 10 do 30 osób, około dwóch godzin, rezerwacja co najmniej trzy dni wcześniej (dla grup muzeum prosi o tydzień). W pojedynkę ani we dwoje tej usługi nie zamówisz - dolny próg to dziesięć osób.

Najlepsze dla tych, których interesuje karpackie budownictwo drewniane, i dla rodzin z dziećmi mniej więcej do dwunastu lat - jest drewniany plac zabaw z huśtawkami, domkiem i mostem linowym, a potok robi resztę. Zwiedzający chwalą przede wszystkim położenie: polany, strumienie i Babią Górę w tle, a przy tym zagrody, które wyglądają na zamieszkane, nie na ustawione do zdjęcia. Pomiń, jeśli szukasz muzeum pod dachem albo jeśli prognoza zapowiada deszcz - cała wizyta odbywa się na otwartym powietrzu, po ścieżkach z tłucznia i ziemi.

Wskazówki

• Poniedziałek za darmo, ale. Wstęp jest wtedy bezpłatny i obejmuje wyłącznie samodzielny spacer po parku, bez przewodnika i bez wnętrz. Dla kogoś, kto wnętrza skansenów już zna, to uczciwa propozycja; na pierwszą wizytę wybierz inny dzień.
• Ostatnie wejście i dni zamknięte. Na teren wpuszczają najpóźniej 1,5 godziny przed zamknięciem: od października do kwietnia, gdy skansen zamyka o 15:00, trzeba być na miejscu do 13:30. Muzeum jest nieczynne 12 dni w roku - 1 i 6 stycznia, w Wielkanoc i Poniedziałek Wielkanocny, 3 maja, w Boże Ciało, 15 sierpnia, 1 i 11 listopada oraz 24, 25 i 26 grudnia. W maju i czerwcu zadzwoń przed wyjazdem: deklaracja dostępności podaje na te miesiące inne godziny niż zasady zwiedzania, na których opiera się ramka powyżej.
• Ile czasu zarezerwować. Dwie godziny na teren razem z wnętrzami - tyle trwa zwiedzanie z przewodnikiem - i około 90 minut na sam spacer po parku.
• Czego nie pomijać. Dwór Moniaków z zabudowaniami gospodarczymi i grupa wiejskiego przemysłu - olejarnia, kuźnia, młyno-tartak. Wystawę czasową (dodatkowe 5 zł) bierz tylko wtedy, gdy temat rzeczywiście cię interesuje.
• Obuwie, nie sandały. Ścieżki są wysypane tłuczniem, ziemią i kamieniami; muzeum samo to zapisuje w deklaracji dostępności, a zimą dokłada ostrzeżenie o warunkach. Wózek przejedzie, ale z wysiłkiem; do większości budynków prowadzą dwa lub trzy stopnie, a na życzenie muzeum podstawia przenośne rampy i bezpłatnie wypożycza wózek inwalidzki.
• Zniżki i płatność. Karta Dużej Rodziny to 22 zł zamiast 25 zł i 13 zł zamiast 15 zł. Mieszkańcy Orawy w lipcu i sierpniu płacą 5 zł, poza grupami zorganizowanymi. Biletów przez internet muzeum nie sprzedaje, ale kasa przyjmuje zarówno kartę, jak i gotówkę - cennik mówi to wprost.
• Aplikacja zamiast etykiet. Do wystawy stałej muzeum udostępnia bezpłatną aplikację mobilną i płatny folder z kasy, ale nie podaje, w jakich językach są przygotowane. Jeśli to dla ciebie istotne, zapytaj przed przyjazdem: 18 28 527 09 (weekendy i święta: 780 021 877).
• Prowiant ze sobą. Żadne ze źródeł nie wymienia kawiarni ani restauracji na terenie parku. Są za to ławki, stoły i miejsce na ognisko, które muzeum wynajmuje za 100 zł - w cenie szpikulce i drewno. Jedyna toaleta dostępna dla osób z niepełnosprawnościami stoi około 350 m od kasy, na przeciwległym końcu terenu, obok placu zabaw i miejsca na ognisko - policz ten dystans przy planowaniu wizyty.

Jak dojechać

Samochodem z Krakowa. Około 85 km przez Rabkę-Zdrój i Nowy Targ w stronę Jabłonki, realnie półtorej godziny. Parking - ziemny i bezpłatny - leży po tej samej stronie drogi wojewódzkiej co muzeum; wyznaczonych miejsc dla osób z niepełnosprawnościami na nim nie ma, co muzeum wprost przyznaje.

Samochodem z Zakopanego. Przez Nowy Targ i Czarny Dunajec, około 55 km i mniej więcej godzina jazdy. Z Nowego Targu to już tylko jakieś 35 km.

Autobusem z Nowego Targu. Kursy na trasie Nowy Targ - Czarny Dunajec - Piekielnik - Jabłonka - Zubrzyca Dolna - Zubrzyca Górna obsługuje między innymi Machaj-Bus, z przystanku DEKADA w Nowym Targu; przejazd zajmuje około godziny. Rozkłady zmieniają się z początkiem roku, więc sprawdź aktualny przed wyjazdem.

Na miejscu. Zubrzyca Górna ciągnie się wzdłuż jednej drogi wojewódzkiej i skansen stoi przy niej, naprzeciwko parkingu. Wysiadając z autobusu, poproś kierowcę o przystanek przy skansenie - to nie jest przystanek, który znajdziesz po nazwie wsi.

W okolicy

Trzydzieści pięć kilometrów dalej Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu pokazuje sąsiedni region góralski w miejskiej kamienicy - dobry kontrapunkt, jeśli chcesz zobaczyć, czym Orawa różni się od Podhala. W Zakopanem Muzeum Tatrzańskie prowadzi najstarsze i najbogatsze zbiory etnograficzne tych gór, z własną częścią skansenową. Po drodze z Krakowa warto zatrzymać się w Rabce, gdzie Muzeum imienia Władysława Orkana mieści się w drewnianym modrzewiowym dworze - mniejsza porcja tej samej architektury, za to bez nadkładania drogi.

Historia

Dwór Moniaków trafił do państwa jako darowizna potomków rodu; wolę darczyńców sfinalizowano 13 sierpnia 1937 roku, ale wojna odsunęła otwarcie o osiemnaście lat. Pierwszych zwiedzających muzeum przyjęło 11 września 1955 roku jako Orawski Ośrodek Krajoznawczo-Turystyczny, urządzony przez etnolożkę Wandę Jostową.

Przez kolejne dziesięciolecia zwożono tu obiekty z Górnej Orawy - karczmę z Podwilka, kościół z Tokarni, chałupy, warsztaty - aż założenie urosło do dzisiejszych dwunastu hektarów. Samodzielnym muzeum rejestrowanym placówka została w 2006 roku i działa pod zarządem województwa małopolskiego. Wyjątkiem pozostaje dwór: stoi tam, gdzie postawili go Moniakowie, i nigdy nie był przenoszony.