Broń palna II Rzeczypospolitej i jej konstruktorzy

Muzeum Fortyfikacji i Broni Arsenał, oddział Muzeum Zamojskiego przy ul. Zamkowej 2, pokazuje polską broń palną dwudziestolecia międzywojennego razem z biografiami ludzi, którzy ją zaprojektowali. Wystawa trwa od 4 września 2026 do 14 lutego 2027 roku.

Muzeum Zamojskie w Zamościu o wystawie:

Wystawa poświęcona jest historii polskiej broni palnej oraz jej konstruktorom. Ekspozycja prezentuje zarówno najbardziej znane konstrukcje okresu II Rzeczypospolitej, jak i mniej znane projekty, prototypy oraz rozwiązania, które nie wyszły poza etap prac konstrukcyjnych lub zostały wyprodukowane jedynie w niewielkich seriach.

Za nazwami takimi jak VIS czy UR kryją się nie tylko interesujące konstrukcje, lecz przede wszystkim historie ich twórców - inżynierów i konstruktorów, którzy uczestniczyli w rozwoju polskiej myśli technicznej i przemysłu zbrojeniowego.

Czego się spodziewać

To wystawa techniczna z wątkiem biograficznym: obok broni, którą zna każdy miłośnik historii wojskowości, stoją prototypy i konstrukcje z krótkich serii. Zapowiedź opublikowana przez ezamosc.pl, oparta na materiale muzeum, wymienia wśród pokazywanych konstrukcji między innymi:

• VIS wz. 35 - pistolet samopowtarzalny Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego;
• UR wz. 35 - karabin przeciwpancerny o małym, karabinowym kalibrze 7,92 mm;
• wz. 28 i wz. 30 - ręczny i ciężki karabin maszynowy;
• MORS wz. 39 i wz. 38 M - pistolet maszynowy i karabin samopowtarzalny z ostatnich lat przed wojną;
• Błyskawica - pistolet maszynowy produkowany w konspiracji podczas okupacji.

Ta sama zapowiedź podaje, że obiekty pochodzą z pięciu kolekcji: Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, muzeów regionalnych w Tomaszowie Lubelskim i Biłgoraju, Muzeum w Bondyrzu oraz Muzeum Zamojskiego. Wśród konstruktorów przedstawionych na wystawie wymienia Piotra Wilniewczyca, Jana Skrzypińskiego, Józefa Maroszka, Tadeusza Felsztyna i Jana Wernera.

Pomysłodawcą wystawy i konsultantem merytorycznym jest Andrzej Urbański, scenariusz napisał Andrzej Maziarz, a oprawę graficzną przygotowali Kinga Kołodziejczyk, Sebastian Oliwiak i Paulina Wujec - tak podaje muzeum. Wernisaż odbył się 4 września 2026 roku o 14:00.

Na samą wystawę zarezerwuj 30-45 minut. Arsenał ma jednak trzy ekspozycje stałe, w tym „Zamojszczyznę na tle działań militarnych i rozwoju techniki wojskowej w XX w.” w Pawilonie pod Kurtyną. Razem z nią wizyta zajmie półtorej godziny i złoży się w jedną opowieść o uzbrojeniu XX wieku.

Kontekst

Pistolet VIS skonstruowali w 1930 roku Piotr Wilniewczyc i Jan Skrzypiński; pierwotna nazwa „WiS” pochodziła od ich nazwisk, a od 1936 roku był to etatowy pistolet kadry zawodowej Wojska Polskiego. Karabin przeciwpancerny wz. 35 opracował w Państwowej Fabryce Karabinów w Warszawie zespół pod kierunkiem Józefa Maroszka; produkcja ruszyła w 1938 roku. Błyskawica, zaprojektowana przez Wacława Zawrotnego i Seweryna Wielaniera, powstawała w podziemnych warsztatach - według Wikipedii Polska była jedynym okupowanym krajem, który produkował w konspiracji broń własnej konstrukcji.

Bilet i czas

Cennika Arsenału nie ma na stronie Muzeum Zamojskiego. Cennik na stronie muzeum (23 zł, ulgowy 15 zł) dotyczy głównej siedziby przy ul. Ormiańskiej 30 i Galerii Rzeźby, Arsenału w nim nie wymieniono. Po szczegóły muzeum odsyła do strony oddziału, muzeumarsenal.pl; przed przyjazdem najprościej zadzwonić do Arsenału: 882 106 007.

We wrześniu 2026 roku bezpłatny dzień w Arsenale to czwartek - muzeum ogłasza go jako wolny wstęp na wystawy stałe tego oddziału i ustala dzień bezpłatny na bieżąco. Czy obejmuje on wystawę czasową, strona nie mówi. W głównej siedzibie za wystawy czasowe w dzień bezpłatny płaci się stałą opłatę, więc nie zakładaj, że tu będzie inaczej.

Godziny na stronie muzeum: codziennie oprócz poniedziałków 10:00-16:00, od maja do końca września 10:00-17:00, bez rozróżnienia oddziałów. Jeśli planujesz przyjść na ostatnią godzinę, potwierdź ją telefonicznie.

Warto dla osób zainteresowanych historią wojskowości i techniką, dla rekonstruktorów i dla uczniów poznających dwudziestolecie międzywojenne. Kto szuka w Zamościu sztuki albo architektury i nie interesuje się bronią, może tę wystawę pominąć bez straty - poza biografiami konstruktorów niewiele tu dla niego.

Co piszą o wystawie

Dwie zapowiedzi, obie oparte na materiale muzeum, bez oceny ekspozycji.

ezamosc.pl (01.09.2026, SŁ, materiał nadesłany): wylicza najważniejsze prezentowane konstrukcje, od VIS-a po Błyskawicę, i podkreśla, że opowieść obejmuje także konspiracyjną produkcję broni i powojenne losy przemysłu zbrojeniowego - artykuł .

Skafander - Portal Akademicki (02.09.2026): przedstawia wystawę jako historię ludzi, którzy w niespełna dwie dekady zbudowali polską myśl konstrukcyjną, i podaje listę kolekcji wypożyczających obiekty - artykuł .

Zobacz też

• Profil Muzeum Zamojskiego - główna siedziba przy Rynku Wielkim, cennik, godziny i wszystkie oddziały, łącznie z Arsenałem.
• Wpisane w czas - jubileuszowa wystawa na 100-lecie muzeum, w której są też militaria z własnych zbiorów.
• W blasku munduru - druga wystawa czasowa w Arsenale, od 2 października 2026 roku, o tradycjach bali oficerskich w tym samym dwudziestoleciu.
• Muzeum Regionalne im. Janusza Petera w Tomaszowie Lubelskim - jedno z muzeów, które wypożyczyły obiekty na tę wystawę, z ekspozycją o bitwach pod Tomaszowem we wrześniu 1939 roku.

Profil muzeum: Muzeum Zamojskie w Zamościu .