Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem

Czego się spodziewać

Zakopane sprzedaje mit, a mit ten ma konkretny adres: Krupówki 10. Muzeum Tatrzańskie tłumaczy, skąd się wziął - i nie robi tego przez opowieść o szczytach, tylko przez opowieść o spotkaniu górali z przyjezdnymi, którzy od połowy XIX wieku zaczęli tu bywać, a potem zostawać. Wystawę stałą otwarto 21 stycznia 2023 roku, po dwuletnim remoncie gmachu za blisko 8 milionów złotych.

Parter należy do etnografii i historii. Stoi tu model chałupy w pełnej skali, z izbą czarną i białą, obok gorsety i spódnice z drugiej połowy XIX wieku, złóbcoki Sabały, laska Tytusa Chałubińskiego i średniowieczny miecz. Najdłużej ludzie zatrzymują się jednak przy drewnianym modelu Domu pod Jedlami - zaglądania w jego okienka trudno sobie odmówić. Na słuchawkach puszczane są podhalańskie melodie nagrane na początku XX wieku na woskowych wałkach Edisona.

Pierwsze piętro to przyroda. W holu stoi plastyczna mapa Tatr, dalej idą dioramy z niedźwiedziem, kozicą i świstakiem, okazy geologiczne oraz zbiory skalne i botaniczne samego Chałubińskiego. Multimediów jest sporo, ale - jak powiedział kurator wystawy w rozmowie z PAP - „nie są dominujące, ale tworzą drugą warstwę opowieści”. Całość liczy około 1400 eksponatów.

Najlepsze dla dorosłych, których ciekawi kultura i historia Podhala, oraz dla dzieci mniej więcej od szóstego do dwunastego roku życia - te idą prosto na piętro przyrodnicze i zwykle zostają tam najdłużej. Kto szuka dużej galerii malarstwa, trafi lepiej do innych filii Muzeum Tatrzańskiego. Zacznij tutaj pierwszego dnia pobytu, a reszta Zakopanego stanie się czytelniejsza.

Wskazówki

• Przyjdź zaraz po otwarciu. Muzeum nie sprzedaje biletów przez internet i nie przyjmuje rezerwacji na zwiedzanie indywidualne - o kolejności wejścia decyduje moment przybycia. Ostatnie wejście o 17:15, a 45 minut do zamknięcia nie wystarczy na oba piętra.
• Zarezerwuj 90 minut. Muzeum nie podaje czasu zwiedzania; tyle wystarcza na samą wystawę stałą, a dwie godziny, jeśli dołożysz wystawę czasową.
• Czwartek jest bezpłatny tylko do połowy. Wolny wstęp obejmuje wystawy stałe; za czasowe i tak płacisz osobno.
• Wybierz próg cenowy świadomie. Sama wystawa stała to 26/13 zł, komplet ze wszystkimi czasowymi - 34/17 zł. Mieszkańcy Zakopanego, Kościeliska, Poronina, Szaflar, Białego Dunajca, Bukowiny Tatrzańskiej, Czarnego Dunajca i Nowego Targu płacą 1 zł.
• Bilet tygodniowy 69/34 zł. Obejmuje wszystkie otwarte filie Muzeum Tatrzańskiego, a jest ich jedenaście - od willi Koliba po Zagrodę Korkoszów w Czarnej Górze. Opłaca się od trzeciej filii w górę.
• Nie sugeruj się cennikami z portali turystycznych. Część z nich wciąż podaje 24/12 zł i bilet łączony za 49 zł. Stawki z oficjalnego cennika to 34/17 zł i 69/34 zł.
• Oprowadzanie wyłącznie po umówieniu. Kosztuje 90 zł i wymaga wcześniejszego kontaktu mailowego z gmachem głównym. Audioprzewodnik - 5 zł przy kasie.
• Nie przegap trzech rzeczy. Modelu Domu pod Jedlami, izby czarnej w chałupie i słuchawek z nagraniami z wałków fonograficznych. To one zostają w pamięci, nie gabloty z minerałami.

Jak dojechać

Pieszo: gmach stoi przy dolnym końcu Krupówek, kilkadziesiąt metrów od skrzyżowania z ulicą Kościuszki i aleją 3 Maja. Krupówki są deptakiem, więc pod same drzwi nie podjedziesz.

Pociągiem: Kraków Główny - Zakopane najszybszymi połączeniami około dwóch godzin. Z dworca w Zakopanem idzie się ulicą Kościuszki w dół, około 15 minut.

Autobusem: przewoźnicy z dworca autobusowego przy Kraków Główny jadą nieco ponad dwie godziny. Przystanek w Zakopanem sąsiaduje z dworcem kolejowym, więc dalsza droga jest ta sama.

Samochodem: zakopianką z Krakowa około dwóch godzin poza szczytem; w piątkowe i niedzielne popołudnia trzeba doliczyć swoje. Muzeum nie ma własnego parkingu - zostaje płatna strefa w bocznych ulicach.

W okolicy

• Centrum Edukacji Przyrodniczej TPN przy ulicy Chałubińskiego - naturalna druga połowa piętra przyrodniczego, tym razem opowiedziana przez Tatrzański Park Narodowy, kilkanaście minut spacerem.
• Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu - ta sama etnografia w skali muzeum miejskiego, wygodne po drodze z Krakowa albo w drodze powrotnej.
• Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej - chałupa, której model oglądasz pod dachem, stoi tam na własnym podwórzu, razem z całą wsią.

Historia

Muzeum założyło w 1889 roku Towarzystwo Muzeum Tatrzańskiego, co czyni je jedną z najstarszych instytucji tego typu w Polsce. Pierwsze zbiory - kolekcję skał i zielnik mchów liczący ponad 2700 okazów - przekazał Tytus Chałubiński, patron muzeum. Obecny gmach powstał ze szkiców elewacji Stanisława Witkiewicza i projektu technicznego Franciszka Mączyńskiego; obaj długo nie mogli się dogadać, a mediowała między nimi Bronisława Dłuska.

Budowa ruszyła w 1913 roku i wlokła się przez wojnę. Kamień na mury podarował hrabia Władysław Zamoyski, a dokończenie prac i urządzenie wystaw umożliwiła pożyczka od Marii Skłodowskiej-Curie - o czym muzeum na swojej stronie nie wspomina. Budynek otwarto dla zwiedzających w 1922 roku i jest jedną z nielicznych murowanych realizacji stylu zakopiańskiego. W 2019 roku muzeum odznaczono Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, a od 1 stycznia 2021 roku współprowadzi je Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.