Pamięć

Ewa Trafna, warszawska malarka, rzeźbiarka i performerka, autorka pomników w Jedwabnem, pokazuje „Pamięć” w górnym babińcu Wielkiej Synagogi we Włodawie, czyli w dawnej części synagogi przeznaczonej dla kobiet. Wystawa jest czynna od 18 września 2026 roku do maja 2027 roku; muzeum podaje koniec tylko z dokładnością do miesiąca.

Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie o wystawie:

W tym pięknym Mieście, w niezwykłym miejscu, dotykamy przeszłości. Ona, poprzez swoją obecność, przypomina wcześniejszą rzeczywistość niematerialną. Tworzy w nas nowe odczucia i obrazy.

…kobiety z babińca obrzucają stojącego na dole chłopca. On, w uroczystym dla niego dniu czyta, po raz pierwszy fragment z Tory. Cukierki są kolorowe i delikatne…

Czego się spodziewać

Wystawa zajmuje górny babiniec Wielkiej Synagogi, czyli dawną część dla kobiet na piętrze. To ten sam budynek, w którym stoi stała ekspozycja „Judaika”, więc obie obejrzysz podczas jednej wizyty. Nie pomyl pięter: w dolnym babińcu mieści się kino wirtualnej rzeczywistości „Zachęta”, a „Pamięć” jest poziom wyżej. Seanse w kinie odbywają się od poniedziałku do piątku o 10:00, 12:00 i 14:00 po wcześniejszym zgłoszeniu, za osobnym biletem: 10 zł normalny, 7 zł ulgowy.

Muzeum nie podaje, ile prac pokazuje ani w jakiej technice. Strona wystawy to krótki tekst poetycki, biogram artystki i jedno zdjęcie. Tekst przywołuje scenę, która rozgrywała się właśnie w takim pomieszczeniu: kobiety z babińca obsypują cukierkami chłopca, który po raz pierwszy czyta Torę w sali poniżej. Tytuł, miejsce i ta scena wskazują, że punktem wyjścia jest żydowska przeszłość samego budynku.

Na samą wystawę zarezerwuj 15-20 minut i nie jedź do Włodawy wyłącznie dla niej. Sens ma w komplecie: z „Judaikami” w tym samym gmachu i z drugą wystawą otwartą tego samego dnia, „Rubieżą” Piotra Kowieskiego w Domu Pokahalnym. Razem to półtorej, dwie godziny. Warto przede wszystkim wtedy, gdy znasz jej realizacje z Jedwabnego i chcesz zobaczyć, jak Trafna pracuje w autentycznym wnętrzu synagogi; dla przypadkowego turysty to dodatek do zwiedzania zespołu, nie cel podróży.

Kontekst

Ewa Trafna urodziła się w 1958 roku w Warszawie i pracuje w kilku dziedzinach naraz: maluje, rzeźbi, prowadzi performance i działania w przestrzeni. Szerzej znana jest jako autorka dwóch pomników odsłoniętych w Jedwabnem w 2001 roku, przed 60. rocznicą mordu z 10 lipca 1941 roku: betonowego bloku z wtopionymi, zwęglonymi deskami w kształcie macewy oraz piaskowcowej macewy za furtką cmentarza żydowskiego.

Temat żydowskiej pamięci wraca w jej pracy stale - wśród jej wystaw indywidualnych są „Ślady na piasku” i „Powstanie w getcie warszawskim”, a performance „Cisza, ślady” pokazała w Muzeum Stutthof.

Babiniec to wydzielona część synagogi dla kobiet, które w tradycyjnym judaizmie nie modliły się w sali głównej. Opis budynku w Wikipedii wymienia we Włodawie dwa parterowe babińce w przybudówkach przy bokach sali męskiej i jeszcze jeden, dawny, nad przedsionkiem - na kondygnacji dobudowanej w drugiej połowie XIX wieku. Górny babiniec z programu muzeum to najpewniej ten ostatni.

Bilet i czas

Cennik muzeum nie wyodrębnia biletu na wystawy czasowe: obowiązuje zwykły bilet 18 zł normalny i 12 zł ulgowy. Bilet rodzinny (dwoje dorosłych i dwoje dzieci do 18 lat) kosztuje 12 zł od osoby, a dzieci do lat siedmiu wchodzą bezpłatnie. W poniedziałki wstęp na wystawy w budynku Wielkiej Synagogi jest wolny, a „Pamięć” jest pokazywana właśnie tam, więc poniedziałek to najtańszy dzień na wizytę. „Rubież” w Domu Pokahalnym kosztuje wtedy 10 zł normalny i 7 zł ulgowy.

Największa pułapka to kalendarz. Od października do kwietnia muzeum jest czynne tylko od poniedziałku do piątku, 9:00-15:00; w soboty i niedziele jest zamknięte.

Weekendowa wizyta jest więc możliwa tylko na początku i na końcu wystawy: do końca września 2026 roku i w maju 2027 roku. W tych miesiącach muzeum pracuje w dni powszednie 9:00-16:00, a w soboty i niedziele 10:00-14:00. Muzeum nie otwiera się 1 i 11 listopada, 24, 25 i 31 grudnia, 1 i 6 stycznia, w Wielkanoc i w Boże Ciało, które w 2027 roku wypada 27 maja.

Jako koniec wystawy muzeum podaje tylko miesiąc - maj 2027 roku - bez dnia; w kalendarzu przyjmujemy 31 maja 2027 roku. Jeśli planujesz przyjazd w maju, potwierdź termin telefonicznie pod numerem 538 412 654.

Górny babiniec leży na piętrze. Deklaracja dostępności muzeum opisuje w Wielkiej Synagodze dostępne wejście od strony zachodniej i toaletę na parterze, windę wymienia natomiast tylko w Małej Synagodze. Jeśli poruszasz się na wózku, zapytaj o dostęp do górnego babińca, zanim wyjedziesz.

Co piszą o wystawie

Trzy wzmianki w prasie regionalnej, wszystkie informacyjne; recenzji jeszcze nie ma.

Super Tydzień Chełmski (07.09.2026, Monika Łubkowska): zapowiedź festiwalu, która wymienia wernisaż „Pamięci” o 16:30 w górnym babińcu wśród wydarzeń pierwszego dnia, poświęconego dziedzictwu żydowskiemu - artykuł .

Chełm Nasze Miasto (17.09.2026, Jolanta Masiewicz): pełny program festiwalu z otwarciem wystawy Ewy Trafnej o 16:30 - artykuł .

Nowy Tydzień (18.09.2026, redakcja): relacja z pierwszego dnia festiwalu, odnotowująca otwarcie wystawy w Wielkiej Synagodze - relacja .

Zobacz też

• Synagoga we Włodawie - profil muzeum - trzy budynki gminy żydowskiej, pełne godziny, cennik i wskazówki do zwiedzania.
• Rubież Piotra Kowieskiego - malarstwo w Domu Pokahalnym, otwarte tego samego dnia i czynne równie długo.
• Zagłada Żydów w akcji „Reinhardt” w Sobiborze - wystawa 16 km dalej, w miejscu, dokąd prowadziła ostatnia droga włodawskich Żydów.
• Okna Pamięci w Chełmie - fotografie przedwojennych żydowskich mieszkańców Chełma w oknach kamienicy, bezpłatne, do końca 2026 roku.

Profil muzeum: Muzeum - Zespół Synagogalny we Włodawie .