Święta Barbaro, módl się za nami. Patronka górników w kolekcji Fernando de Mello Mendesa

Portugalski inżynier górnictwa zbierał wizerunki świętej Barbary przez czterdzieści lat. Ponad 120 obiektów z jego kolekcji pokazano w komorze Maria Teresa II, 135 metrów pod ziemią - po raz pierwszy w Polsce.

Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka o wystawie:

Już od 11 maja w komorze Maria Teresa II będzie można oglądać wystawę z kolekcji Fernando de Mello Mendesa oraz jego kontynuatorów. Złożą się na nią eksponaty z prywatnej kolekcji z Portugalii, które w Polsce zostaną zaprezentowane po raz pierwszy.

Postać patronki górników, będąca od wieków symbolem opieki, nadziei i bezpiecznego powrotu z podziemi, zostanie ukazana poprzez kolekcję Fernando de Mello Mendesa oraz jego kontynuatorów. Będzie to fascynująca podróż przez kontynenty i stulecia. Prezentowane obiekty pochodzą bowiem z różnych zakątków świata - od Portugalii i innych krajów europejskich, przez kraje Ameryki Łacińskiej, aż po Daleki Wschód. Zgromadzone dzieła, datowane od XVII wieku po czasy współczesne, pokazują, jak silny i różnorodny jest kult tej świętej.

(…)

Czego się spodziewać

Wystawa stoi w komorze Maria Teresa II na III poziomie kopalni soli, czyli na Trasie Muzeum - tej, na którą wchodzi się z osobnej kolejki z napisem „WEJŚCIE DO MUZEUM”, kiedy większość zwiedzających jedzie już windą na powierzchnię. Muzeum podaje liczbę: ponad 120 obiektów. Scenografii nie trzeba było budować, bo komora daje ją sama - ciemność, z której światło wyciąga po kolei pojedyncze przedmioty.

Co zobaczysz:

• Rzeźby, obrazy i relikwiarze - trzon kolekcji, datowany od XVII wieku po czasy współczesne.
• Wyroby rzemiosła artystycznego z Portugalii, innych krajów Europy, Ameryki Łacińskiej i Dalekiego Wschodu - ta sama święta widziana przez cztery tradycje plastyczne.
• Zbiór numizmatyczny i filatelistyczny - medale, monety, znaczki i odznaki, czyli warstwa, przez którą kult widać jako zjawisko państwowe i zakładowe, a nie tylko kościelne.

Kolekcję zbudował Fernando de Mello Mendes (1925-2021), portugalski inżynier górnictwa i geolog z rodziny związanej z górnictwem; zaczął w rejonie kopalni Panasqueira i zbierał ponad cztery dekady. Dziś zbiorami opiekują się Maria Fernanda Leite i Rui Baptista, a na co dzień kolekcja mieszka w kopalni soli w portugalskim Loulé. Kuratorką wystawy jest etnolog i antropolog kultury dr Kinga Stabrawa-Powęska.

Kontekst

Barbara z Nikomedii to męczennica z przełomu III i IV wieku, według legendy zamknięta przez ojca w wieży i przez niego zabita, gdy nie wyrzekła się wiary. Z tej opowieści wzięła się jej funkcja patronki dobrej śmierci - ochrony przed śmiercią nagłą i bez sakramentów - a stąd już krótka droga do zawodów, w których taka śmierć była codziennym ryzykiem: górników, hutników, artylerzystów, marynarzy. W polskiej tradycji przemysłowej to postać pierwszego planu: Barbórka 4 grudnia jest świętem górniczym z własną obrzędowością, a wizerunki świętej stoją w kaplicach zjazdowych i pod ziemią, także w Wieliczce.

Rozpoznasz ją po atrybutach, a wystawa jest w gruncie rzeczy lekcją ich czytania. Wieża, często z trzema oknami odsyłającymi do Trójcy Świętej. Miecz - narzędzie męczeństwa. Palma. Otwarta księga. Kielich, znak opieki nad umierającym bez sakramentów. Kolekcja portugalska pokazuje, jak ten sam zestaw znaków wędruje przez kontynenty i zmienia formę, zostając rozpoznawalnym.

Bilet i czas

Nie płacisz osobno. Muzeum pisze wprost, że wystawę można oglądać w ramach zwiedzania Trasy Muzeum na III poziomie kopalni, w cenie biletu do kopalni. Bilet na Trasę Turystyczną z przewodnikiem po polsku kosztuje 119 zł normalny i 93 zł ulgowy, rodzinny 2+1 to 294 zł, a 2+2 - 350 zł; z przewodnikiem obcojęzycznym odpowiednio 159 i 131 zł oraz 397 i 475 zł. Dzieci do czwartego roku życia wchodzą bezpłatnie. W cenie biletu jest zarówno Trasa Turystyczna, jak i Trasa Muzeum - druga wymaga tylko ustawienia się we właściwej kolejce pod ziemią. Kopalnia przyjmuje karty płatnicze.

Grupy schodzą między 8:00 a 18:00, przy czym 18:00 to godzina zejścia ostatniej grupy, nie zamknięcia. Turyści indywidualni nie muszą rezerwować. Na obie trasy łącznie licz około trzech godzin pod ziemią, z czego sama wystawa to 20-30 minut. Ubierz się cieplej, niż podpowiada pogoda na powierzchni: na Trasie Muzeum jest chłodniej niż na turystycznej i różnicę czuje się w drugiej godzinie.

Drobna niekonsekwencja w źródłach muzeum: strona wystawy podaje termin 11 maja - 30 grudnia 2026, a osobny artykuł o ekspozycji pisze, że wystawa czynna jest do 31 grudnia 2026. Jeśli planujesz wizytę w ostatnich dniach roku, potwierdź termin telefonicznie.

Dla kogo: dla tych, których ciekawi ikonografia albo kultura pracy pod ziemią, i dla każdego, kto i tak kupuje bilet do kopalni - to wtedy dodatkowe pół godziny bez dodatkowej złotówki. Dla kogo niekoniecznie: z małymi dziećmi po Trasie Turystycznej, bo to czwarta godzina na nogach w chłodzie. Pamiętaj też, że naziemny Zamek Żupny jest zamknięty z powodu remontu do końca 2028 roku - pod adresem z wizytówki nie ma czego szukać.

Wydarzenia towarzyszące

• 23.09.2026, 9:30 - oprowadzanie kuratorskie z dr Kingą Stabrawą-Powęską, komora Maria Teresa II, grupa do 30 osób, zapisy telefoniczne: 12 278 58 49
• 17.10.2026, 9:30 - oprowadzanie kuratorskie, zapisy telefoniczne: 12 278 58 49
• 28.11.2026, 9:30 - oprowadzanie kuratorskie, zapisy telefoniczne: 12 278 58 49
• 16.12.2026, 9:30 - oprowadzanie kuratorskie, zapisy telefoniczne: 12 278 58 49

Rezerwacja możliwa na miesiąc przed wydarzeniem.

Co piszą o wystawie

dzieje.pl / PAP (25.07.2026): serwis historyczny Polskiej Agencji Prasowej zapowiedział cykl comiesięcznych oprowadzań kuratorskich po podziemnej wystawie, podkreślając skalę zbioru - ponad 120 wizerunków patronki górników - i czterdzieści lat, przez które kolekcjoner go gromadził; wydźwięk informacyjny - artykuł .

Zobacz też

• Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka - profil muzeum: co jeszcze stoi na Trasie Muzeum, w tym trzy kieraty i róg Bractwa Kopaczy z 1534 roku.
• Kopalnia Soli Wieliczka - trasa turystyczna, przez którą prowadzi droga do tej wystawy; ten sam bilet, ta sama winda.
• Piękno zaklęte w bursztynie - w Kozłówce ta sama patronka wraca jako ikona dedykowana powstającemu Lubelskiemu Zagłębiu Bursztynowemu.

Profil muzeum: Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka .