Zamek w Pieskowej Skale

Czego się spodziewać

Arkadowy dziedziniec i wapienna skała nad Doliną Prądnika zostają w pamięci dłużej niż którakolwiek z czterech wystaw w środku. Zamek w Pieskowej Skale jest oddziałem Zamku Królewskiego na Wawelu i najlepiej zachowanym ogniwem Szlaku Orlich Gniazd, ale przyjeżdża się tu przede wszystkim po architekturę.

Wnętrza udostępniane są wyłącznie trasami. Główna, nazwana po prostu Zamek, prowadzi przez cztery wystawy stałe - Kultura Staropolska z Kryptą i Kaplicą, Europejskie Style i Mody w Sztuce, Angielskie Wnętrza z Kolekcją Obrazów oraz Historia Pieskowej Skały - i muzeum wycenia ją na około 80 minut. To nie jest skarbiec pełen gablot, lecz komnaty urządzone stylami kolejnych epok.

Najmocniejsze punkty leżą poza komnatami. Między arkadami dziedzińca siedzą maszkarony wykute przez dwa śląskie warsztaty - każdy inny, celowo karykaturalny. W narożniku stoi studnia kuta w skale na 45 metrów, jeden z nielicznych zachowanych fragmentów zamku Kazimierza Wielkiego. Ze wschodniej loggii widać dolinę i Maczugę Herkulesa - właśnie po ten widok loggię w XVI wieku dobudowano.

Kultura Staropolska jest tu ekspozycją najmłodszą: powstała w 2023 roku po remoncie za ponad 18,4 mln zł z funduszy Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Zobaczysz na niej galerię portretów Sapiehów, siedemnastowieczne cynowe sarkofagi Sieniawskich z rzeźbionymi postaciami rycerzy i zestaw złoconych oraz srebrnych łyżek staropolskich.

Najlepsze dla osób, które wolą architekturę i krajobraz od gablot, oraz dla wszystkich, którzy i tak chodzą po Ojcowskim Parku Narodowym. Dzieci poniżej ósmego roku życia wyniosą więcej z dziedzińca i ze spaceru pod Maczugę niż z wystaw; wstęp mają bezpłatny do siódmego roku życia włącznie.

Wskazówki

• Przyjedź przed 11:00. Chodzi nie tyle o kolejki do kas, ile o miejsce na parkingu u podnóża wzgórza - w sezonie zapełnia się przed południem.
• Zamek nie ma własnego parkingu. Wjazd na teren zamku i parku jest zabroniony, a od głównego parkingu w górę prowadzą strome schody. Kto idzie z większym wózkiem, niech wybierze drogę gruntową obok.
• Poniedziałek jest bezpłatny, ale wąski. Bezpłatnie zwiedza się tylko Historię Pieskowej Skały oraz Kulturę Staropolską z Kryptą i Kaplicą, 9:00-15:00 (w październiku od 9:30), ostatnie wejście o 14:00; dziedziniec zewnętrzny do 17:00. Główna trasa w tym dniu nie działa.
• Wybierz trasę świadomie. Zamek to 45/35 zł i około 80 minut, Czasy Szlacheckie 35/29 zł i godzina z audioprzewodnikiem w cenie, Witamy na Zamku 21/18 zł i pół godziny po przestrzeniach w obrębie murów. W soboty, niedziele i święta dochodzą dwie trasy z przewodnikiem: Zamek o 11:30 (55/45 zł, ok. 100 minut, z wyjściem na loggię i drugim piętrem) oraz Zamek bez Tajemnic o 13:30 (34/26 zł, ok. 90 minut, z sienią akustyczną i podziemiami).
• Ogród włoski dokupujesz za 5 zł. Udostępniany tylko od 1 lipca do 30 września i tylko przy sprzyjającej pogodzie, do tras Zamek, Czasy Szlacheckie, Zamek bez Tajemnic i Zamek z przewodnikiem.
• Na wózku podjeżdża się od Wielmoży. Asfaltowa droga bez barier zaczyna się przy parkingach we wsi, około kilometra od zamku; dowóz trzeba uzgodnić telefonicznie pod numerem 12 389 60 04. Na miejscu działa trasa Zamek Wygodnie (bilet ulgowy 29 zł z audioprzewodnikiem), oba dziedzińce są równe, a kasa, sklep, restauracja i taras widokowy mieszczą się w bastionie południowym bez progów.
• Wystawa czasowa w podziemiach nic nie kosztuje. Wchodzi w cenę każdego biletu wstępu - zostaw na nią kwadrans przed wyjściem.
• Zimą nie jedź w ciemno. Muzeum nie publikuje żadnego rozkładu na okres od 1 listopada do 30 kwietnia. Zadzwoń przed wyjazdem.

Jak dojechać

Samochodem: 25 km od centrum Krakowa, drogą 773 od strony Skały, Ojcowa lub Olkusza - około pół godziny jazdy. Parkingi u podnóża wzgórza należą do Ojcowskiego Parku Narodowego: jeden na skrzyżowaniu dróg do Skały, Sułoszowej i Wielmoży, drugi od strony Skały, tuż pod Maczugą Herkulesa na zakolu Prądnika. Są też prywatne - przy gospodarstwie agroturystycznym w Podzamczu i na kempingach Nasza Polana oraz Nasza Dolina. Wszystkie płatne i otwarte przez cały rok; zwiedzający podają stawki rzędu kilkunastu złotych za dzień.

Autobusem: linia A13, dowozowa Kolei Małopolskich, oraz busy przewoźników prywatnych jadące z Krakowa w stronę Sułoszowej i Olkusza. Przystanek jest pod zamkiem.

Pieszo: z Ojcowa doliną Prądnika, około dwóch godzin. Najładniejszy wariant i jedyny, który tłumaczy, dlaczego zamek stanął akurat w tym miejscu.

W okolicy

Najbliższy sąsiad leży kilka kilometrów niżej tą samą doliną: Muzeum Ojcowskiego Parku Narodowego tłumaczy krasową geologię i przyrodę Prądnika, czyli dokładnie to, czego zamek nie tłumaczy. Razem robią pełny dzień. Zbiory macierzystej instytucji ogląda się w mieście, na Zamku Królewskim na Wawelu - warto zobaczyć tamtejsze komnaty przed Pieskową Skałą, bo wtedy widać, czym rezydencja Szafrańców różniła się od królewskiej. Drugim klasycznym wypadem z Krakowa jest Kopalnia Soli “Wieliczka” ; wybierając między nimi, pamiętaj, że Wieliczka zabiera więcej czasu i stoi w dłuższych kolejkach.

Historia

Nazwa Peskenstein pojawia się w źródłach w 1315 roku, a murowany zamek postawił tu w pierwszej połowie XIV wieku Kazimierz Wielki - jako ogniwo łańcucha warowni pilnujących drogi z Krakowa na Śląsk. W latach 1542-1580 Szafrańcowie przebudowali gotycką warownię na renesansową rezydencję z dziedzińcem, którego arkady mają charakter północnowłoski. Tuż przed potopem Michał Zebrzydowski otoczył całość bastionami w systemie nowowłoskim i ufundował kopułową kaplicę św. Michała.

Potem przyszły pożary - w 1718 i 1850 roku, drugi strawił najstarszą część założenia, zamek górny. W 1842 roku posiadłość kupił hrabia Jan Chrzciciel Mieroszewski, krakowski polityk i kolekcjoner. Dzisiejszy kształt zamek zawdzięcza pracom z lat 1950-1963, które przywróciły mu renesansowy charakter i odmurowały loggię. Jak pisze muzeum, zamkowa studnia „wykuta w skale ma 45 metrów głębokości i jest jednym z nielicznych reliktów zamku kazimierzowskiego".