Muzeum im. Władysława Orkana w Rabce-Zdroju

Czego się spodziewać

Najciekawszy obiekt Muzeum Orkana w Rabce-Zdroju to budynek, w którym się ono mieści. Modrzewiowy kościół świętej Marii Magdaleny stanął w latach 1600-1606 i stracił funkcję parafialną na początku XX wieku - dlatego przetrwał. Wchodzisz do wnętrza z ołtarzami, malowanymi ścianami i organami z 1778 roku, które nadal grają, a dopiero potem schodzisz do gablot.

Wystawa stała zajmuje cztery sale w przyziemiu wieży i najlepiej zwiedzać ją od końca - od rzeźby ludowej, która jest tu powodem do przyjazdu. Reszta jest dla niej tłem, ale mocnym: rabczańskie warsztaty garncarskie sprzedawały w XIX wieku wyroby na Podhale, Spisz i Orawę, a także na Słowację i Węgry.

Obok stoi świat, który tę glinę otaczał: szałas, naczynia na mleko, formy do serów, warsztat kowala i bednarza. Strój Zagórzan z XIX i XX wieku zamyka rząd i pokazuje tę kulturę od święta, nie przy pracy.

Najcenniejsze obiekty w zbiorze liczącym około pięciu tysięcy pozycji stoją właśnie w sali rzeźby. Jest tam Chrystus Frasobliwy z Makowa Podhalańskiego - ten sam, którym, jak podaje muzeum, „zachwycił się sam Pablo Picasso podczas pobytu we Wrocławiu w sierpniu 1948 r.”. Reszta to głównie świątki: święty Jan Nepomucen, święty Wawrzyniec, święty Florian, Matki Boskie i Chrystusy Frasobliwe.

Jedna rzecz, o której warto wiedzieć przed przyjazdem: mimo nazwy nie jest to muzeum biograficzne pisarza. Władysław Orkan (1875-1930) zgodził się na patronat, a w zbiorach są jego instrumenty, fotografie i dwa pastele jego ręki - ale opowieść jest o kulturze Zagórzan, nie o literaturze. Kto przyjeżdża po Orkana samego, powinien jechać do jego domu w Porębie Wielkiej.

Najwięcej wyniosą stąd osoby ciekawe drewnianej architektury sakralnej, rzeźby ludowej albo etnografii Gorców. Zarezerwuj 45-60 minut, latem więcej, jeśli akurat ktoś gra na organach. Rodzinie, która zajechała do Rabki dla Rabkolandu, cztery sale gablot nie wystarczą - tu ratują warsztaty, ale trzeba je zamówić wcześniej.

Wskazówki

• Nawiguj na Orkana 2. Na portalach turystycznych krąży adres Sądecka 6 - to biura, magazyny i archiwum muzeum, nie wejście dla zwiedzających.
• Pakiet zamiast biletu. Warsztaty ze wstępem i oprowadzaniem kosztują 40 zł od osoby (garncarskie 50 zł), a oprowadzanie jest w nich gratis. Osobno przewodnik dla grupy to 50 zł. Przy jednej, dwóch osobach pakiet wychodzi taniej niż bilet plus przewodnik.
• Od października pilnuj poniedziałku. Poza sezonem muzeum jest w poniedziałki zamknięte i kończy o 16:00, a ostatnie bilety sprzedaje pół godziny wcześniej. To najczęstszy sposób, żeby tu nie wejść.
• Dnia bezpłatnego nie ma. Muzeum nie ogłasza żadnego. Bilet normalny 16 zł, ulgowy 12 zł, Karta Dużej Rodziny z powiatu nowotarskiego 10 zł.
• Warsztaty rezerwuj wcześniej. Malowanie zabawek ludowych i malowanie na szkle po 30 zł, garncarstwo 40 zł, lekcja muzealna 40 zł - wszystko po wcześniejszym zgłoszeniu w biurze muzeum pod numerem 18 267 62 89. Biuro przyjmuje też rezerwacje terminów zwiedzania; numer 18 267 67 47 obsługuje samą ekspozycję.
• Patrz w górę, nie tylko w gabloty. Ołtarze, grupa ukrzyżowania i chór z organami z 1778 roku to połowa wartości wizyty, a w opisie ekspozycji ich nie ma.
• Parking jest, i za darmo. Relacje zwiedzających wskazują duży plac naprzeciwko kościoła, na tak zwanych księżych polach, oraz miejsca przy krawężniku na ulicy Orkana.
• W 2026 roku trafisz na 90-lecie. Muzeum pokazuje z tej okazji wystawę „Dziedzictwo 2.0 - 90 lat Muzeum”; w kolejnym sezonie już jej nie będzie.

Jak dojechać

Pieszo z centrum uzdrowiska. Muzeum stoi przy ulicy Orkana 2, w zasięgu spaceru z parku zdrojowego - idziesz w stronę Raby. Kościół widać z daleka: drewniany, otoczony starymi drzewami, z wolno stojącą dzwonnicą.

Samochodem z Krakowa. Około 65 km na południe, Zakopianką (DK7/S7) w kierunku Nowego Targu. Godzina jazdy poza szczytem, w letnie weekendy znacznie dłużej.

Autobusem i busem. Z Krakowa kursuje gęsta siatka połączeń w stronę Nowego Targu i Zakopanego z przystankiem w Rabce-Zdroju; to najprostszy sposób bez samochodu.

Pociągiem. Do Rabki-Zdroju dojeżdża kolej regionalna linią przez Chabówkę. Wygodne, jeśli łączysz wizytę ze skansenem taboru kolejowego w Chabówce.

Z Zakopanego. Około 35 km na północ tą samą trasą, niecała godzina - realna odskocznia na deszczowe popołudnie.

W okolicy

Zagórzanie to nie Podhale, więc naturalnym uzupełnieniem jest Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu - 17 km na południe, ta sama półka tematyczna, inna grupa etnograficzna. Sąsiednią ziemię od wschodu pokazuje Muzeum Ziemi Limanowskiej . Kto chce zobaczyć rzeźbę i strój ludowy w skali całej Polski, a nie jednej doliny, znajdzie je w krakowskim Muzeum Etnograficznym .

Historia

Fundacja sięga 1565 roku, kiedy kasztelan krakowski Spytek Wawrzyniec Jordan ufundował w Rabce drewniany kościół. Obecna modrzewiowa budowla powstała w latach 1600-1606, a konsekrowano ją w 1634. Gdy na początku XX wieku parafia przeniosła się do nowej świątyni, stary kościół stanął pusty.

Polskie Towarzystwo Tatrzańskie zabrało się za niego w 1929 roku. Jeszcze na etapie przygotowań, przed śmiercią pisarza w maju 1930 roku, patronat zaproponowano Władysławowi Orkanowi, powieściopisarzowi z Poręby Wielkiej, autorowi „W roztokach” i „Drzewiej”, współzałożycielowi Związku Podhalan - i pisarz się zgodził. Muzeum regionalne otwarto tu 9 sierpnia 1936 roku. W 2016 roku muzeum dostało Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” w kategorii muzealnictwo.