Muzeum Zamek w Oświęcimiu

Czego się spodziewać

Świat zna Oświęcim z jednego powodu i nie jest nim zamek. Tymczasem miasto istniało siedemset lat przed obozem. Muzeum na wzgórzu nad Sołą opowiada właśnie tę dłuższą historię: kasztelanię wyłączoną spod jurysdykcji krakowskiej w 1179 roku, stolicę piastowskiego księstwa i mieszczan, którzy żyli tu do 1939 roku.

Muzeum Zamek prowadzi miasto i jest to instytucja całkowicie odrębna od Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau - inny adres, inny bilet, inna opowieść. Szukasz Miejsca Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau ? Znajdziesz je pod tym adresem. Oświęcimska informacja turystyczna wymienia je jako dwa osobne muzea i tak też należy je planować.

Budynek zamkowy ma pięć kondygnacji, a wystawy zajmują parter i pierwsze piętro. Dział archeologiczny pokazuje to, co wykopano na wzgórzu, w starym mieście i na terenie twierdzy Wołek: średniowieczne topory i siekiery, groty strzał i włóczni, XV-wieczny gliniany garnek zachowany w całości. Dwa obiekty wyróżniają się spośród reszty - obosieczny miecz znaleziony na wzgórzu w 1966 roku przez Jana Stanka i późnogotycka płyta nagrobna Mikołaja Myszkowskiego z końca XV wieku.

Piętro wyżej stoją zrekonstruowane wnętrza mieszczańskie przedwojennego Oświęcimia. Rozkładany na dwanaście osób stół zrobiono w 1930 roku w oświęcimskim Zakładzie Salezjańskim jako prezent ślubny. Dalej lipski fortepian, maszyna do szycia Singera i dziecięca ławka szkolna dla jednej osoby. Na tym samym piętrze stoi rekonstrukcja okopu z I wojny światowej, a sala wystaw czasowych mieści się na parterze.

Osobno biletowana jest wieża - najstarsza budowla na wzgórzu, ceglana tam, gdzie XIII-wieczne wieże budowano zwykle z kamienia, na planie kwadratu o ścianach około czterech metrów grubości. Na górze panorama miasta i doliny Soły.

Najlepsze dla kogoś, kto interesuje się średniowiecznym budownictwem obronnym albo chce zobaczyć, jak wyglądał Oświęcim przed wojną. Autorka bloga zamkinaszlaku.pl, która zwiedzała zamek z rodziną, podsumowała wizytę tak, że nigdy wcześniej nie pomyliła się równie mocno w ocenie atrakcyjności zamku. Odpuść, jeśli masz na Oświęcim jeden dzień i zarezerwowane wejście do Miejsca Pamięci - tamta wizyta wypełnia go w całości.

Wskazówki

• Wtorek bezpłatny - wstęp na ekspozycję stałą i na wieżę nic nie kosztuje, ale tylko dla turystów indywidualnych. Grupy płacą normalnie.
• Wieża osobno i po schodach - bilet 8 zł normalny, 6 zł ulgowy. Prowadzi na nią 98 stopni i nie dojedzie tam winda, choć w pozostałej części zamku winda obsługuje wszystkie kondygnacje poza poddaszem.
• Tunele tylko po telefonie - trasa pod wzgórzem zamkowym ma stałe godziny wejść i rezerwuje się ją wyłącznie telefonicznie, od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-16:00. Trwa około 40 minut, jest po polsku i jest w niej zimno - weź kurtkę.
• Zarezerwuj czas - godzina na sam zamek, dwadzieścia minut więcej na wieżę, a tunele traktuj jako osobną wyprawę. Ostatnie wejście godzinę przed zamknięciem.
• Uważaj na soboty i piątki - poza sezonem letnim muzeum jest w soboty nieczynne, a w piątki zamyka o 15:00. To dwa najczęstsze sposoby na nieudany wyjazd.
• Bilet łączony ma sens - zamek, wieża i Ratusz za 25 zł normalny albo 16 zł ulgowy, tylko dla turystów indywidualnych. Ratusz przy Rynku Głównym 2 jest oddziałem tego samego muzeum.
• Parkuj nad Sołą - zamek nie ma własnego parkingu. Naprzeciwko przy ul. Zamkowej stoi parking miejski płatny, a na Bulwarach nad Sołą bezpłatny.
• Karty oświęcimskie działają - Karta Rodziny daje darmowe wejście na wieżę przy bilecie na zamek, Karta Seniora bilet ulgowy, Karta Mieszkańca 25 procent zniżki.

Jak dojechać

Pieszo z Rynku Głównego - około pięciu minut, podejściem wybrukowanym kostką granitową od ul. Zamkowej. Osobom na wózku muzeum zaleca towarzystwo drugiej osoby, bo podejście jest strome.

Z dworca PKP - około 30 minut pieszo. Tę odległość podaje samo muzeum i warto ją znać przed przyjazdem: z pociągu do zamku jest pół godziny marszu przez miasto, nie kilka minut.

Z Krakowa - około 65 km na zachód. Pociągiem z Krakowa Głównego do stacji Oświęcim, dalej pieszo albo taksówką; samochodem trasa prowadzi autostradą A4 i drogą krajową nr 44.

W okolicy

Najbliższe muzeum o podobnej skali to Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach - ta sama historia regionu opowiedziana bez zamku, kilkanaście kilometrów dalej. Wątek miasteczka fabrycznego i żydowskiego rozwija Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Andrychowie . Po drugiej stronie Oświęcimia nie planuj przystanku: Muzeum Regionalne w Libiążu nie działa, a gmina wystawiła budynek dawnego muzeum na sprzedaż.

Historia

Osada rolnicza stała na wzgórzu już w XI wieku. Spłonęła na przełomie XI i XII stulecia, a na pogorzelisku stanął gród - pierwszy raz zapisany w źródłach w 1179 roku, kiedy kasztelanię oświęcimską wyłączono spod Krakowa i oddano książętom opolsko-raciborskim. Tatarzy zniszczyli gród w 1241 roku; odbudował go Mieszko II Otyły i częściowo otoczył wzgórze murem.

Na początku XIV wieku Oświęcim został stolicą własnego księstwa. Ostatni z tutejszych Piastów, książę Jan IV, sprzedał je w 1454 roku Kazimierzowi Jagiellończykowi za 50 tysięcy groszy szerokich praskich. Zamek gościł po drodze Bonę Sforzę, Elżbietę Habsburżankę i uciekającego z Polski Henryka Walezego.

Pożar z 1503 roku strawił zamek razem z kościołem parafialnym i sporą częścią miasta; odbudowa zajęła pięć lat, piętro wieży nadbudowano w latach 1512-1513, kamienny mur obwodowy stawiano w latach 1525-1534. To z tamtego okresu pochodzi najstarsza, południowa część dzisiejszego budynku.