Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau

Czego się spodziewać

Dwie części oddalone od siebie o trzy i pół kilometra, jedna data w kalendarzu i nic więcej tego dnia - tak w praktyce wygląda wizyta w Oświęcimiu. Miejsce Pamięci obejmuje około 200 hektarów autentycznego terenu byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady, w którym zginęło około 1,1 miliona osób, w ogromnej większości Żydów, a także Polacy, Romowie i jeńcy radzieccy. Od 1979 roku teren figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO.

Auschwitz I to dawny obóz macierzysty: murowane bloki z ekspozycjami, dokumenty, fotografie, przedmioty odebrane deportowanym oraz kilkanaście wystaw narodowych przygotowanych przez poszczególne państwa. Muzeum przechowuje ponad sto tysięcy obiektów. Auschwitz II-Birkenau to teren otwarty - rampa kolejowa, pozostałości baraków, ruiny komór gazowych i krematoriów, płaska przestrzeń ciągnąca się po horyzont. W sumie na obu terenach zachowało się ponad 150 budynków i około 300 ruin.

Podział ról między obiema częściami jest wyraźny. Auschwitz I tłumaczy mechanizm obozu, Birkenau pokazuje jego skalę. Kto ma czas tylko na jedną z nich, traci więcej, pomijając Birkenau.

Standardowe zwiedzanie z edukatorem obejmuje obie części i trwa około 3,5 godziny. Doliczyć trzeba pół godziny na kontrolę bezpieczeństwa i trzy do czterech godzin na dojazd z Krakowa w obie strony. W 2025 roku teren odwiedziło blisko 1,95 miliona osób, a dziewięciu na dziesięciu wybrało zwiedzanie z edukatorem. Muzeum nie zaleca wizyt dzieciom poniżej 14 roku życia.

Przed wyjazdem sprawdź bieżące komunikaty na stronie muzeum: fragmenty terenu Birkenau i pojedyncze wystawy narodowe bywają czasowo niedostępne, a cały teren zamykany jest na kilka godzin podczas wizyt państwowych i uroczystości.

Wskazówki

• Rezerwacja wyłącznie online. Imienną kartę wstępu wydaje tylko serwis visit.auschwitz.org. Od 1 marca 2026 nie ma żadnej sprzedaży na miejscu - wycieczka autokarowa kupiona bez zagwarantowanej karty po prostu nie wejdzie na teren.
• Najpóźniej tydzień przed wizytą. Bezpłatne karty na zwiedzanie bez edukatora rezerwuje się wyłącznie przez internet, od 90 do 7 dni przed planowanym terminem i tylko do wyczerpania puli miejsc; na miejscu w muzeum ich nie ma. Karty indywidualne są bezzwrotne i nie podlegają zmianie terminu.
• Z edukatorem 100 zł. Zwiedzanie ogólne 3,5 godziny wraz ze słuchawkami kosztuje 100 zł po polsku i 110 zł w języku obcym. Ulgowe - 90 zł i 100 zł - przysługuje uczniom i studentom do 26 roku życia, osobom powyżej 75 lat oraz osobom z niepełnosprawnościami za okazaniem dokumentu; opiekun osoby z niepełnosprawnością wchodzi bezpłatnie. Cennik obowiązuje od 2 stycznia 2024 roku. Miejsca z edukatorem system sprzedaje najpóźniej 5 dni przed wizytą, a na lipiec i sierpień rezerwuje się je z wielomiesięcznym wyprzedzeniem.
• Samodzielnie dopiero po południu. Bez edukatora wejdziesz od 13:00 w grudniu, od 14:00 w styczniu i listopadzie, od 15:00 w lutym, od 16:00 w marcu i październiku oraz od 17:00 od kwietnia do września. Wcześniejsze godziny są zarezerwowane dla zwiedzania z edukatorem, więc latem samodzielna wizyta zaczyna się późnym popołudniem.
• Pierwszy raz: z edukatorem. Zwiedzanie samodzielne sprawdza się u osób, które wcześniej czytały o obozie albo są tu po raz kolejny. Bez przygotowania ruiny Birkenau niewiele mówią same z siebie, a tablic jest tam znacznie mniej niż w blokach Auschwitz I.
• Przyjedź 30 minut wcześniej. Przed wejściem działa kontrola bezpieczeństwa, a godzina wpisana na karcie jest wiążąca. Plecak ani torba nie mogą przekraczać 35 x 25 x 15 cm; większy bagaż zostaje w samochodzie albo w autokarze.
• Wygodne buty, nie eleganckie. Birkenau to kilometry żwiru i trawy na otwartej przestrzeni, bez zadaszenia i bez miejsc, gdzie można usiąść. Upał i deszcz odczuwa się tam jednakowo mocno.
• Wariant dla powracających. Sześciogodzinne zwiedzanie studyjne dla odwiedzających indywidualnych kosztuje 140 zł (150 zł w języku obcym) i obejmuje wystawy narodowe oraz teren tak zwanej Kanady. Skrócone zwiedzanie 2,5-godzinne dostępne jest wyłącznie w ostatnich trzech godzinach otwarcia.

Jak dojechać

Oświęcim leży około 60 kilometrów na zachód od Krakowa, a Miejsce Pamięci znajduje się na obrzeżach miasta, przy drodze wojewódzkiej nr 933.

Autobusem: autokary firmy Lajkonik jadą z Krakowa bezpośrednio na parking muzeum - najprostszy wariant, bo wysiadasz przy wejściu. Autobusy PKS i minibusy z Krakowa oraz z Katowic mają przystanki w pobliżu.

Pociągiem: stacja Oświęcim leży około 1500 metrów od muzeum, czyli jakieś 20 minut pieszo; przy dworcu działa parking Park & Ride. Podróż z Krakowa zajmuje zwykle od półtorej do dwóch godzin.

Samochodem: z Krakowa autostradą A4 w stronę Katowic, dalej drogami lokalnymi. Zalecany wjazd prowadzi ul. Więźniów Oświęcimia od strony ul. Legionów. Parkingi przy obu częściach są płatne, choć muzeum nie publikuje ich cennika. Główny parking i wejście dla odwiedzających: ul. Więźniów Oświęcimia 55.

Między Auschwitz I a Birkenau: kursuje bezpłatny autobus wahadłowy, co kilkanaście minut, a przejazd trwa około pięciu minut. Te 3,5 kilometra da się przejść pieszo, ale trasa biegnie wzdłuż drogi przez teren przemysłowy.

W okolicy

Jeśli zostajesz w Oświęcimiu na noc, Muzeum Zamek w Oświęcimiu w centrum miasta opowiada o tym, czym Oświęcim był przed 1940 rokiem, łącznie z historią miejscowej społeczności żydowskiej. To około 90 minut i jedyny punkt, który warto dołożyć - ale następnego dnia, nie tego samego.

Historię okupacji i Zagłady w samym Krakowie dokumentują Fabryka Emalia Oskara Schindlera oraz Apteka pod Orłem na terenie dawnego getta w Podgórzu, a kontekst przedwojennego życia żydowskiego w regionie przybliża Żydowskie Muzeum Galicja na Kazimierzu. Wizyta w tych trzech miejscach przed wyjazdem do Oświęcimia układa się w spójną całość: od życia społeczności przez okupacyjny Kraków po miejsce Zagłady.

Drugim dużym miejscem pamięci zachowanym na pierwotnym terenie obozu jest Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie. Kto układa dłuższą trasę pamięci po Polsce, zwykle zestawia oba miejsca ze sobą.

Historia

Muzeum powstało 2 lipca 1947 roku na mocy ustawy Sejmu, na terenie dwóch zachowanych części obozu. Objęło około 200 hektarów: ponad 150 budynków, około 300 ruin, drogi, rampę i ogrodzenie. Zbiory liczą ponad sto tysięcy przedmiotów - walizki, buty, rzeczy codziennego użytku, ubrania więźniarskie - do tego archiwum, które przetrwało ewakuację obozu.

W 1979 roku teren wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako miejsce reprezentujące wszystkie obozy koncentracyjne i zagłady. Od 2006 roku muzeum kieruje Piotr Cywiński.

Liczby odwiedzających pokazują, jak zmieniała się skala ruchu: rekordowe 2,32 miliona osób w 2019 roku, zapaść do 502 tysięcy w roku 2020, wreszcie 1,95 miliona w 2025 roku, o siedem procent więcej niż rok wcześniej. Polacy stanowili 23 procent odwiedzających; kolejne miejsca zajęli goście z Wielkiej Brytanii, Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Stanów Zjednoczonych. Oprowadzanie prowadzi 340 edukatorów w dwudziestu językach.