Muzeum Podhalańskie w Nowym Targu

Czego się spodziewać

Muzeum Podhalańskie zajmuje ratusz pośrodku nowotarskiego Rynku, a jego wystawa stała nosi tytuł „Nowy Targ na przełomie XIX i XX wieku, miasto którego już nie ma” - i tytuł ten jest uczciwy. Nie ma tu góralskiego folkloru przygotowanego pod turystę ani panoramy Tatr. Jest warsztat po warsztacie: miasto, które żyło z jarmarków, owiec i skór, zanim stało się przystankiem w drodze do Zakopanego.

Szewstwo było najstarszym nowotarskim cechem - przywileje dostało w 1575 roku. Kuśnierstwo dostało swoje w 1624 roku i w XIX wieku pracowało w mieście 79 kuśnierzy, co czyniło ten cech najliczniejszym. Dalej idą kapelusznictwo z drewnianymi formami, na które nawijano filc, tkactwo z międlicą i krosnem oraz bednarstwo z kobylicą i foremkami na oscypki. Potem stolarstwo ze strugiem z 1825 roku i kowalstwo z cylindrycznym miechem oraz XIX-wieczną tokarnią z Bańskiej Niżnej.

Osobną salę zajmuje ceramika: misy, dzbany, dwojaki do noszenia jedzenia w pole i butle, w których wożono węgierskie wino przez Nowy Targ na Śląsk.

Druga część zbiorów to sztuka: malarstwo Michała Rekuckiego, ceramika Jana Reczkowskiego i rzeźby Edwarda Sutora. Sutor był samoukiem, a nowotarska informacja turystyczna nazywa go „nowotarskim Nikiforem” i pisze wprost: „Jego prace jednych zachwycają, u innych budzą głęboką niechęć”. Od 2011 roku działa też wystawa o związkach Jana Pawła II z miastem, z ornatem, piuską, mitrą i krzyżem pektoralnym.

Najlepsze dla tych, którzy lubią przedmioty i technikę, oraz dla wszystkich, którzy chcą wiedzieć, czym Nowy Targ był, zanim stał się miastem mijanym po drodze. Kto przyjechał po wielką opowieść o Podhalu, niech zacznie od Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem - tam jest większa skala, nowa ekspozycja i tłum. Tutaj jest taniej, krócej i zwykle pusto, a temat węższy: jedno miasto i jego cechy rzemieślnicze.

Wskazówki

• Wtorek bez biletu. Wstęp wolny obowiązuje przez cały rok. W styczniu, lutym, lipcu i sierpniu wtorek jest dodatkowo pierwszym otwartym dniem tygodnia, bo poniedziałki są wtedy zamknięte.
• Zarezerwuj 45-60 minut. Muzeum nie podaje czasu zwiedzania; tyle wystarcza na sale rzemiosł i wystawę papieską bez pośpiechu.
• Maszyny drukarskiej tu nie ma. Wiedeńska maszyna Helbig & Müller z 1848 roku, jedna z trzech zachowanych na świecie, stoi w Muzeum Drukarstwa przy ulicy Sobieskiego 4, niecałe 100 metrów dalej. Bilet łączony do obu muzeów kosztuje 18/12 zł zamiast 20 zł kupowanych osobno.
• Bilet rodzinny prawie nic nie daje. Wariant 2+3 to 40 zł, a te same osoby osobno zapłacą 41 zł (dwa razy 10 zł i trzy razy 7 zł). Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie niezależnie od biletu.
• Ekspozycja jest na pierwszym piętrze ratusza. Muzeum nie publikuje żadnej informacji o windzie ani o dostępności dla wózków - jeśli to dla Ciebie istotne, zadzwoń wcześniej pod 18 266 77 76.
• Oprowadzanie wyłącznie po umówieniu. Kosztuje 50 zł od grupy. Audioprzewodnika nie ma, a muzeum nie informuje o angielskich opisach, więc zagranicznemu gościowi zamów przewodnika z wyprzedzeniem.
• Niedziela tylko dla grup zorganizowanych i tylko po wcześniejszym umówieniu telefonicznym. Warsztaty edukacyjne kosztują 12 zł albo 20 zł, zależnie od tematu.
• Posłuchaj hejnału. Z wieży ratusza o 9:00, 12:00, 15:00, 18:00 i 21:00 rozlega się melodia pieśni „Idzie Jasiek na zbój”, grana tu od 2005 roku. Skomponował ją Józef Titz, nauczyciel muzyki Karola Wojtyły w Wadowicach.

Jak dojechać

Pieszo po mieście: muzeum zajmuje ratusz stojący pośrodku Rynku, który ma ponad półtora hektara i zachował średniowieczny układ. Jeśli jesteś na nowotarskim Rynku, jesteś pod drzwiami.

Z dworca autobusowego: około 750 metrów, 10 minut spacerem na północny wschód.

Z dworca kolejowego przy ulicy Kolejowej: około 1,5 km, jakieś 20 minut pieszo. Zatrzymują się tu pociągi na trasie Kraków - Zakopane.

Z Zakopanego: 22 km zakopianką, samochodem zwykle około pół godziny, busem nieco dłużej.

Z Krakowa: około 85 km na południe. Samochodem 1,5-2 godziny poza szczytem, busem lub autobusem w kierunku Zakopanego podobnie. Muzeum nie podaje informacji o parkingu.

W okolicy

• Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem - 22 km dalej, ta sama etnografia w większej skali i z nową ekspozycją; naturalna para do zestawienia, jeśli chcesz zobaczyć różnicę między miastem targowym a kurortem.
• Muzeum Władysława Orkana w Rabce-Zdroju - około 20 km w stronę Krakowa. Orkan przemawiał z żelaznego balkonu tego właśnie ratusza podczas jubileuszu swojej pracy pisarskiej.
• Orawski Park Etnograficzny w Zubrzycy Górnej - około 35 km. Narzędzia, które tutaj oglądasz w gablotach, stoją tam w chałupach, na swoim miejscu.

Historia

Pierwszą kolekcję muzealną w Nowym Targu zebrano jeszcze przed I wojną światową w budynku gimnazjum, pod kierunkiem profesora Kazimierza Barana. Muzeum w dzisiejszym rozumieniu zaczęło się od wniosku, który Czesław Pajerski zgłosił w 1959 roku na spotkaniu opiekunów zabytków PTTK w Wieliczce. Zbiory gromadzono siedem lat i w listopadzie 1966 roku otwarto pierwszą ekspozycję; założyciele oprowadzali po niej społecznie, a Pajerski przez lata był społecznym kustoszem. Jego imię placówka nosi do dziś.

Muzeum prowadził oddział PTTK „Gorce” do końca 2009 roku; od 1 stycznia 2010 zbiory i prowadzenie przejął miejski ośrodek kultury. Siedziba zmieniała się kilkakrotnie - ulica Szaflarska 1, potem od 1972 roku Sobieskiego 2 i Rynek 7, a od 1994 roku ratusz. Sam budynek ma starszą historię.

Pierwsze wzmianki o nowotarskim ratuszu pochodzą z XV wieku, a drewniany spłonął w wielkim pożarze miasta w 1601 roku. Dzisiejszy kształt nadał mu na przełomie XIX i XX wieku burmistrz Jakub Podkanowicz. Iglicę wieży wieńczą miecz, koło tortur i gałązka palmy - atrybuty świętej Katarzyny, patronki miasta.