Muzeum Bolesława Prusa w Nałęczowie

Czego się spodziewać

Zanim Muzeum Bolesława Prusa otworzyło drzwi w grudniu 1961 roku, o same sale trzeba było stoczyć osobną walkę: nowy dyrektor uzdrowiska, pominięty przy powoływaniu komitetu organizacyjnego, próbował odzyskać przeznaczone na wystawę pomieszczenia i ustawić w nich łóżka, zanim władze wojewódzkie nie nakazały mu się wycofać. Dziś muzeum, jedyne w Polsce poświęcone pamięci Aleksandra Głowackiego, mieści się w drewnianym budynku Ochronki im. Adama Żeromskiego, wzniesionym w stylu zakopiańskim według projektu Jana Koszczyca-Witkiewicza. Pisarz przyczynił się do wykończenia tego budynku, oddając jeden ze swoich tekstów do publikacji „Na nową szkołę”, z której dochód przeznaczono na budowę; później przeglądał program kształcenia dzieci i wysyłał przyjaciołom z Warszawy kartki ze zdjęciami Ochronki - część z nich jest dziś w zbiorach muzeum.

Sercem ekspozycji jest gabinet autora „Lalki”, zaaranżowany na podstawie fotografii warszawskiej pracowni pisarza. Stoi w nim replika biurka, a na niej dwie XIX-wieczne maszyny do pisania i marmurowy zestaw piśmienniczy z kałamarzem. W biblioteczce pokazano najciekawsze wydania dzieł Prusa, w tym przekłady na chiński, koreański, japoński, ormiański, fiński i esperanto, obok gabloty z oryginalnymi listami i fotografiami. Do najbardziej osobistych pamiątek należą nożyk do listów z kości słoniowej, tabliczka z drzwi jego warszawskiego mieszkania oraz cudem zachowane okulary.

Wojna zniszczyła większość kolekcji, którą po śmierci pisarza przekazała instytucjom publicznym jego żona Oktawia Głowacka, więc muzeum od sześćdziesięciu lat odbudowuje ten zbiór: zdjęcia z rodzinnego albumu, rękopisy, korespondencję i bogatą kolekcję ilustracji, z cyklem grafik Edwarda Okunia do „Faraona” na czele - powstał w 1914 roku, ale doczekał się pierwszego wydania dopiero sto lat później, bo wybuch pierwszej wojny światowej przerwał ówczesne przygotowania. Księgozbiór liczy ponad dwa tysiące woluminów, w tym książki należące niegdyś do Prusa. Muzeum powstało z inicjatywy Stefana Butryna, kustosza nałęczowskiego muzeum Żeromskiego, i profesora Feliksa Araszkiewicza z KUL, którzy zabiegali o nie już w latach 1956-1957; 60-lecie obchodziło w 2021 roku, a z Pałacu Małachowskich przeniosło się do Ochronki w grudniu 2017 roku.

Najlepiej wypada dla czytelników Prusa i osób zainteresowanych XIX-wieczną literaturą polską, jako przystanek podczas spaceru po uzdrowiskowym Nałęczowie. Ekspozycja mieści się w jednej sali kameralnej Ochronki, więc rodzinom z małymi dziećmi bez zainteresowania literaturą warto zaplanować raczej krótki postój niż główny punkt wycieczki - nie ma tu ekranów ani stanowisk interaktywnych.

Wskazówki

• Godziny i dni - muzeum jest czynne od środy do niedzieli w godzinach 9:00-17:00; w poniedziałki i wtorki nie przyjmuje zwiedzających.
• Bilety - normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 8 zł; wstęp jest bezpłatny w wyznaczone dni każdego miesiąca, a ich daty oddział podaje na swojej stronie osobno na każdy miesiąc - sprawdź je przed wizytą.
• Dopłaty do zwiedzania grupowego - oprowadzanie z przewodnikiem to dodatkowo 70 zł plus bilety wstępu, lekcja muzealna 80 zł plus 7 zł od uczestnika, a warsztaty 100 zł plus 10 zł od uczestnika - warto to policzyć przed rezerwacją, bo sama usługa kosztuje więcej niż wejściówki.
• Kameralne wnętrze, wcześniejszy kontakt - w Ochronce może jednocześnie przebywać 32 osoby, dlatego grupy powinny uzgodnić termin wcześniej: telefonicznie pod numerem 81 501 45 52 lub 887 750 014 albo mailowo na adres prus@mnwl.pl .
• Bilet łączony na cały zamek - w kasie Zamku Lubelskiego Muzeum Narodowe w Lublinie sprzedaje bilet zbiorczy obejmujący ekspozycje zamkowe i wszystkie oddziały (50 zł normalny, 40 zł ulgowy); w Nałęczowie tej opcji nie kupisz.
• Zdjęcia na własny użytek - wolno robić wyłącznie bez lampy błyskowej, dodatkowego oświetlenia i statywu; wykorzystanie komercyjne wymaga zgody muzeum.
• Majówka z Panem Prusem - w 2026 roku odbyła się jej XXV edycja, w ostatni weekend maja; dobra okazja, żeby zobaczyć Ochronkę przy okazji festynu, nie tylko podczas zwykłej wizyty.
• Dostępność bez gwarancji - muzeum nie publikuje dla tego oddziału informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami poza ogólną wzmianką o tłumaczu polskiego języka migowego dostępnym w sieci Muzeum Narodowego w Lublinie - przed wizytą zadzwoń i dopytaj wprost.

Jak dojechać

Muzeum działa pod adresem ul. S.A. Poniatowskiego 39, 24-140 Nałęczów, w uzdrowiskowym miasteczku położonym niecałe trzydzieści kilometrów na zachód od Lublina, po drodze w stronę Puław i Kazimierza Dolnego. Ochronka stoi przy jednej z ulic kurortu, w spacerowej odległości od centrum i parku zdrojowego - Nałęczów jest na tyle kompaktowy, że najwygodniej dotrzeć do niej pieszo przy okazji spaceru, a nie szukać konkretnej linii autobusowej. Muzeum nie podaje na swojej stronie zasad parkowania, dlatego szczegóły warto potwierdzić telefonicznie przed przyjazdem.

W okolicy

W tym samym miasteczku działa muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie , z którym łączy je nie tylko literacki profil, ale i wspólny krąg założycieli - Stefan Butryn, kustosz muzeum Żeromskiego, zabiegał również o powstanie muzeum Prusa. Dalej, w stronę Wisły, czekają Muzeum Czartoryskich w Puławach - zupełnie inny rejestr, arystokratyczna kolekcja zamiast biograficznej izby pamięci - oraz Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym ; razem tworzą one klasyczny jednodniowy objazd zachodniej Lubelszczyzny.