Muzeum Ziemi Łukowskiej im. Longina Kowalczyka w Łukowie

Czego się spodziewać

Do Łukowa jedzie się po amonity. Muzeum w Łukowie ma osiem sal i wypełnia je rolnictwem, pszczelarstwem, dziejami miasta i rzeźbą ludową, ale o tym, czy wizyta ma sens akurat dla ciebie, decyduje jedna wystawa paleontologiczna.

Łukowskie amonity tkwią w kulistych i gruszkowatych konkrecjach. Wnętrze konkrecji jest pełne związków żelaza, więc muszle mienią się barwami tęczy - rzadko większe niż 20 centymetrów, za to zachowane wyjątkowo dobrze. Skamieniałości liczą jakieś 165-160 milionów lat i nie powstały tutaj: lądolód skandynawski przywlókł całą jurajską krę z okolic dzisiejszej Kłajpedy. Obok amonitów leżą belemnity, małże, ślimaki, ramienionogi, mszywioły, otwornice i liliowce.

Pozostałe wystawy stałe są powiatowe w najbardziej dosłownym sensie. „W polu i w zagrodzie” pokazuje narzędzia rolnicze, stroje i wyposażenie domostw z przełomu XIX i XX wieku, „Nie tylko miód” - pszczelarstwo Ziemi Łukowskiej. Osobna sala mieści dzieje miasta wraz z częścią „Tu mieszkaliśmy - historia łukowskich Żydów” oraz makietę grodu kasztelanii łukowskiej.

Druga rzecz, po którą warto tu przyjść, to sala Łukowskiego Ośrodka Rzeźby Ludowej. Ośrodek nie wyrósł z miejscowej tradycji - stworzyło go samo muzeum od 1965 roku, zaczynając od Mariana Adamskiego. Rzeźba jest prosta, ekspresyjna i mocno kolorowa; pokazywano ją we Włoszech, Niemczech, Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, a w marcu 2026 roku muzeum otworzyło wystawę na sześćdziesięciolecie ośrodka.

Najlepsze dla osób zainteresowanych paleontologią oraz dla tych, którzy chcą zobaczyć, jak instytucja wymyśliła lokalny fenomen artystyczny. Kto liczy na ekrany i interakcję, nie znajdzie ich tutaj: są gabloty, opisy i cisza. Na całość wystarczy 45-60 minut, z czego mniej więcej 20 na same amonity.

Wskazówki

• Rano w dzień powszedni - muzeum otwiera o 8:00, czyli wcześniej niż cokolwiek innego w Łukowie. Jeśli przesiadasz się tu na pociąg, mieści się to w porannej luce lepiej niż jakikolwiek inny punkt w mieście.
• Niedziela tania, ale krótka - wstęp bezpłatny, lecz tylko od 11:00 do 15:00. To zarazem jedyny dzień tygodnia, w którym muzeum bywa zamknięte: kilka razy w roku wywozi wystawę plenerową na dożynki albo święto miodu, więc przed wyjazdem sprawdź aktualności na stronie muzeum.
• Soboty i święta odpadają - w soboty muzeum jest nieczynne, podobnie w dni ustawowo wolne od pracy. Wizytę w innym terminie da się uzgodnić telefonicznie, listownie lub osobiście.
• Audioprzewodnik wgraj wcześniej - pięć wystaw stałych ma bezpłatne nagrania, ale odtwarza się je z własnego telefonu ze strony muzeum. Zabierz słuchawki i pobierz pliki, zanim wejdziesz - urządzeń na miejscu nie ma.
• Bilety wyłącznie w kasie - normalny 10 zł, ulgowy 7 zł, rodzinny do sześciu osób 30 zł; sprzedaży internetowej nie ma i nie jest potrzebna. Portale turystyczne podają wciąż nieaktualne 8 zł, więc licz według cennika muzeum.
• Nie przegap, pomiń - nie przegap konkrecji rozciętych tak, że widać wnętrze muszli, i sali rzeźby. Salę pszczelarską pomiń, chyba że temat cię interesuje sam w sobie.
• Wózek od dziedzińca - platforma schodowa działa od 1 stycznia 2022 roku i jest po stronie dziedzińca. Budynek pochodzi z 1732 roku i ma niezmienioną bryłę, więc reszty udogodnień muzeum nie obiecuje - uprzedź telefonicznie.
• Zajęcia dla grup - lekcja lub warsztat muzealny kosztuje 8 zł od osoby, warsztaty terenowe 10 zł, a wybrane warsztaty twórczości ludowej 15 zł. Terminy ustala się wcześniej, nie z marszu.

Jak dojechać

Pociągiem. Łuków to węzeł czterech linii: magistrali Warszawa Zachodnia - Terespol oraz odgałęzień do Skierniewic, Radomia i Lublina Północnego. Ze stacji przy ul. Dworcowej 1 do muzeum jest około 2 kilometrów, mniej więcej 25 minut spokojnego marszu na południowy zachód.

Z Lublina. Połączeń bezpośrednich jest około dziesięciu dziennie. Najszybsze InterCity pokonuje trasę w niecałe półtorej godziny, pociągi regionalne w 1 godzinę 45 minut do 2 godzin - Łuków wchodzi więc w dzienną wycieczkę z Lublina bez noclegu.

Samochodem. Niespełna 100 kilometrów na północ od Lublina, mniej więcej w połowie drogi do Warszawy. Muzeum ma własny dziedziniec, ale nie publikuje żadnej informacji o parkowaniu ani o komunikacji miejskiej - jeśli to dla ciebie istotne, zadzwoń pod numer z zakładki kontaktowej.

Na miejscu. Adres to ul. Piłsudskiego 19, blisko centrum miasta. Wejście dla osób na wózkach prowadzi od strony dziedzińca, nie od ulicy.

W okolicy

W samym Łukowie drugiego muzeum nie ma, więc sąsiedztwa trzeba szukać w północnej Lubelszczyźnie. Na wschodzie działa muzeum w Białej Podlaskiej o podobnie regionalnym profilu, ale z rozbudowanym działem sztuki - naturalne porównanie, jeśli wybierasz jeden przystanek zamiast dwóch. Muzeum rzeźbiarza Augusta Zamoyskiego w Jabłoniu jest najostrzejszym kontrapunktem dla łukowskiej rzeźby ludowej: wykształcony modernista przeciw samoukom z powiatu. Na zachód od miasta, przy tej samej linii kolejowej, leży muzeum lotnictwa w Dęblinie - rozwiązanie dla dzieci, których osiem sal etnografii nie utrzyma.

Historia

Gmach postawiono w latach 1731-1733 z fundacji biskupa krakowskiego Konstantego Felicjana Szaniawskiego, jako konwikt dla dziesięciu chłopców z jego rodziny uczących się w Łukowie. Później mieścił się tu między innymi sąd. Budynek jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/661 i zachował niezmienioną bryłę.

Pomysł na muzeum pojawił się już w 1920 roku, lecz placówkę powołano dopiero 1 stycznia 1960 roku, po latach starań Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łukowskiej. Prace merytoryczne ruszyły w lipcu 1960 roku z pomocą muzeum lubelskiego, konwikt przejęto w 1964 roku, a pierwsze wystawy we własnej siedzibie otwarto 7 marca 1967 roku.

Patronem jest Longin Kowalczyk, pierwszy pracownik, który objeżdżał powiat i gromadził eksponaty. W latach 1966-1975 muzeum sprawowało opiekę nad placówką Henryka Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej, a po remoncie zakończonym w 1998 roku dysponuje ośmioma salami wystawowymi o łącznej powierzchni 558 metrów kwadratowych.