Prace figuratywne z kręgu Grupy „Zamek”: Jerzy Durakiewicz, Tytus Dzieduszycki-Sas

Zanim lubelska Grupa „Zamek” weszła do historii sztuki jako środowisko malarstwa materii, jej członkowie rysowali i malowali ludzi. Ten pokaz w galerii stałej Muzeum Narodowego w Lublinie wydobywa wczesny, przedstawieniowy etap dwóch z nich, Jerzego Durakiewicza i Tytusa Dzieduszyckiego-Sasa. Oglądasz go na Zamku Lubelskim do 1 listopada 2026 roku.

Muzeum Narodowe w Lublinie o wystawie:

Wczesne, figuratywne prace z kręgu Grupy „Zamek” autorstwa Jerzego Durakiewicza oraz Tytusa Dzieduszyckiego-Sasa ukazują początki działalności ugrupowania oraz poszukiwania formalne i tematyczne poprzedzające zwrot ku bardziej eksperymentalnym praktykom. Dzieła te, osadzone jeszcze w tradycji przedstawieniowej, odsłaniają zainteresowanie ludzką postacią, ekspresją gestu oraz napięciem między realizmem a jego świadomym przekształceniem, pozwalając prześledzić ewolucję języka artystycznego twórców.

Czego się spodziewać

To nie jest osobna wystawa czasowa, tylko pokaz wpisany w galerię stałą „Grupa Zamek i Awangarda”. Należy do całorocznego cyklu, którym muzeum obchodzi 120-lecie: od końca marca 2026 roku w salach zamku zmieniają się krótkie prezentacje darów z jego zbiorów. Muzeum nie podaje liczby prac ani ich tytułów.

Sens pokazu widać dopiero na tle sal obok. Galeria stała opowiada o Grupie „Zamek” przez abstrakcję, fakturę i obraz traktowany jak przedmiot, a ten pokaz cofa się o krok, do postaci ludzkiej i gestu, od których zamkowicy zaczynali. W tej samej galerii do 3 stycznia 2027 roku wisi też pokaz Tomasza Zawadzkiego, współczesnego abstrakcjonisty, którego muzeum wywodzi z tradycji grupy. W jednym miejscu zobaczysz więc początki, dojrzały okres i współczesną kontynuację.

Które prace trafiły na ścianę, muzeum nie mówi. Z jego własnych stron wiadomo natomiast, jakimi wczesnymi pracami obu artystów dysponuje. W 2017 roku kupiło 40 prac Dzieduszyckiego-Sasa, od konwencjonalnych widoków sprzed wejścia do grupy, jak akwarela „Kościół Dominikanów w Lublinie” z 1954 roku, po paryskie asamblaże. Rok wcześniej do zbiorów trafiło 21 rysunków i grafik Durakiewicza, wykonanych głównie w mieszanych technikach wodnych.

Jedna rozbieżność w źródłach. W programie oprowadzań kuratorskich na 20 czerwca 2026 roku muzeum wymieniło już oprowadzanie „Prace figuratywne: Jerzy Durakiewicz i Tytus Dzieduszycki-Sas”, choć harmonogram cyklu podaje dla pokazu początek 7 sierpnia. Ta strona podaje daty z harmonogramu. Kolejnych oprowadzań po tym pokazie muzeum nie zapowiada.

Kontekst

Grupa „Zamek” wyrosła z Koła Młodych Plastyków, założonego w Lublinie przez studentów historii sztuki KUL, i jako grupa działała od 1957 do 1960 roku; pierwszą siedzibą były pracownie na Zamku Lubelskim. Jej członkowie byli w większości amatorami, a krytyk Jerzy Ludwiński wydawał pismo „Struktury”. Ogólnopolski rozgłos przyniosła jej wystawa w warszawskiej Galerii „Krzywe Koło” w 1957 roku, a Borowski, Dzieduszycki i Ziemski należą dziś do najważniejszych polskich przedstawicieli malarstwa materii.

Jerzy Durakiewicz (1934-2016) wstąpił do koła jako student architektury wnętrz krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, a do końca życia zajmował się grafiką wydawniczą. Tytus Dzieduszycki-Sas (1934-1973) w 1959 roku wyjechał do Paryża, związał się z ruchem „Phases” Édouarda Jaguera, później zajął się sztuką kinetyczną i projektowaniem. Zginął w Paryżu w 1973 roku w wypadku samochodowym.

Bilet i czas

Osobnego biletu na pokaz nie ma. Cennik muzeum nie wymienia pokazów jubileuszowych, a galeria „Grupa Zamek i Awangarda” należy do ekspozycji stałych. Z cennika wynika więc, że wystarczy bilet na ekspozycje stałe: 20 zł normalny, 15 zł ulgowy. Bilet zbiorczy na ekspozycje stałe, kaplicę i wieżę kosztuje 40 zł (ulgowy 30 zł) i sprzedaje go tylko kasa. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie.

Dni bezpłatnego wstępu muzeum ogłasza co miesiąc na stronie Wizyta w Muzeum . Obejmują ekspozycje stałe, a więc i tę galerię, oraz kaplicę, ale nie wieżę.

Od 1 października obowiązują godziny zimowe: wtorek-czwartek i niedziela 9:00-17:00, piątek i sobota 9:00-18:00. Do 30 września galeria jest czynna godzinę dłużej. W poniedziałki ekspozycje stałe są zamknięte; kaplica i wieża pracują, ale tej galerii wtedy nie zobaczysz. Ostatni dzień pokazu, 1 listopada, to niedziela i zarazem Wszystkich Świętych, a godzin na ten dzień muzeum nie podało. Nie zostawiaj wizyty na ostatni dzień.

Na sam pokaz wystarczy 15-20 minut. Z całą galerią Grupy „Zamek” i pokazem Zawadzkiego zarezerwuj około 45 minut. Wystawy leżą na trzech kondygnacjach połączonych dwiema windami i podnośnikiem; według muzeum jedynym miejscem niedostępnym dla osób z niepełnosprawnością ruchową jest wieża. Do wystaw stałych muzeum oferuje bezpłatny audioprzewodnik w aplikacji na telefon, ale nie podaje, czy obejmuje on pokazy jubileuszowe.

Dla kogo: dla znających abstrakcyjne oblicze Grupy „Zamek”, którzy chcą zobaczyć, od czego wyszła, dla studentów historii sztuki i dla każdego, kto i tak zwiedza wystawy stałe na zamku. Kto może pominąć: jeśli polska sztuka powojenna cię nie zajmuje, nie przyjeżdżaj specjalnie dla tego pokazu - to pokaz w obrębie galerii stałej, nie osobna wystawa.

Zobacz też

• Muzeum Narodowe w Lublinie (Zamek Lubelski) - miejsce pokazu: dziewięć wystaw stałych, kaplica Trójcy Świętej z freskami z 1418 roku i wieża z tarasem.
• Tomasz Zawadzki - pokaz w tej samej galerii, czynny do 3 stycznia 2027 roku: współczesna abstrakcja wyrosła z tradycji Grupy „Zamek”.
• Tamara Łempicka - ponad granicami - wystawa czasowa na zamku z osobnym biletem za 40 zł (ulgowy 20 zł); razem z biletem na ekspozycje stałe, który obejmuje ten pokaz, zapłacisz 60 zł.
• Galeria Labirynt - galeria miejska, w której kolekcji są prace Grupy „Zamek”; muzeum zestawia grupę z późniejszymi eksperymentami konceptualnymi pokazywanymi właśnie tam.

Ceny potwierdzisz w cenniku Muzeum Narodowego w Lublinie , a harmonogram całego cyklu na stronie pokazów jubileuszowych .

Profil muzeum: Muzeum Narodowe w Lublinie (Zamek Lubelski) .