Dokumentacja fotograficzna: Mikołaj Smoczyński, performance Zdzisława Kwiatkowskiego, działania Włodzimierza Borowskiego, Jan Ziemski

Po akcji artysty zostaje zwykle tylko zdjęcie, a po dawnej wystawie - fotografia sali. Z takich zapisów Muzeum Narodowe w Lublinie zapowiedziało jubileuszowy pokaz w galerii Grupy „Zamek” na Zamku Lubelskim, od 6 listopada 2026 roku do 3 stycznia 2027 roku.

Muzeum Narodowe w Lublinie o wystawie:

Dokumentacja fotograficzna stanowi cenny zapis działalności Grupy „Zamek” i awangardy. Obejmuje ona rejestracje działań o charakterze performatywnym Włodzimierza Borowskiego oraz Zdzisława Kwiatkowskiego, które ze względu na swoją efemeryczność zachowały się głównie dzięki dokumentacji wizualnej, oddając atmosferę, dynamikę oraz relacje między artystą, przestrzenią i publicznością. Fotografie obiektów oraz dokumentacja wystawiennicza Włodzimierza Borowskiego i Jana Ziemskiego pozwala prześledzić sposób prezentacji i umożliwia odtworzenie pierwotnego charakteru ekspozycji.

Czego się spodziewać

To nie osobna wystawa czasowa, tylko pokaz wpisany w galerię stałą „Grupa Zamek i Awangarda”. Należy do całorocznego cyklu, którym muzeum obchodzi 120-lecie: od końca marca 2026 roku w salach zamku zmieniają się krótkie prezentacje darów z jego zbiorów. W tej galerii to szósty pokaz cyklu i ostatni, jaki przewiduje jego harmonogram.

Tym razem muzeum zapowiedziało fotografie, nie obrazy, i to dwa rodzaje zdjęć: zapis akcji performatywnych Borowskiego i Kwiatkowskiego oraz zdjęcia obiektów i dawnych ekspozycji Borowskiego i Ziemskiego. Liczby fotografii, ich autorów ani dat muzeum nie podaje. Nazwisko Mikołaja Smoczyńskiego stoi w tytule pokazu, ale opis muzeum o nim milczy, więc nie wiadomo, czy jest autorem zdjęć, czy ich bohaterem.

Sens pokazu widać na tle sali. Galeria opowiada o Grupie „Zamek” przez obraz traktowany jak przedmiot, ze zróżnicowaną fakturą i niemalarskimi materiałami. Te zdjęcia pokażą drugą stronę tej historii: to, co działo się poza płótnem i czego nie dało się powiesić na ścianie. Przez cały czas trwania pokazu w tej samej galerii wiszą też obrazy Tomasza Zawadzkiego, współczesnego abstrakcjonisty, którego muzeum wywodzi z tradycji grupy.

Pokaz zastępuje w galerii wczesne, figuratywne prace Jerzego Durakiewicza i Tytusa Dzieduszyckiego-Sasa, czynne do 1 listopada. Do 16 października 2026 roku muzeum nie zapowiedziało przy tym pokazie ani wernisażu, ani oprowadzań.

Kontekst

Grupa „Zamek” wyrosła w drugiej połowie lat 50. z Koła Młodych Plastyków, założonego w Lublinie przez studentów historii sztuki KUL, i rozpadła się w 1960 roku. Jej członkowie byli w większości amatorami, a krytyk Jerzy Ludwiński redagował pismo „Struktury”. Borowski i Ziemski należą dziś do najważniejszych polskich przedstawicieli malarstwa materii.

Włodzimierz Borowski (1930-2008) szybko porzucił samo malarstwo. Od końca lat 50. budował asamblaże zwane Artonami, a od 1963 roku lustrzane Manilusy. W 1966 roku zaczął cykl Pokazów Synkretycznych, które uczyniły go jednym z pionierów sztuki performance w Polsce. Jan Ziemski (1920-1988) w latach 1960-1964 formował w gipsie „formury”, obrazy-obiekty o złożonej fakturze, a potem eksperymentował ze złudzeniami światła i ruchu.

Mikołaj Smoczyński (1955-2009) studiował w Łodzi i w Lublinie, gdzie od 1979 roku uczył na UMCS. Znany jest z instalacji tworzonych dla konkretnego miejsca i czarno-białych fotografii kreacyjnych. Cykl „Secret Performance” powstawał w latach 1983-1993 w jednej lubelskiej pracowni przy ul. Zana 11 i skończył się, gdy budynek zburzono. O Zdzisławie Kwiatkowskim, autorze performance, ani Wikipedia, ani culture.pl nie mają hasła, a muzeum podaje tylko jego nazwisko.

Bilet i czas

Osobnego biletu na pokaz muzeum nie zapowiedziało. Cennik muzeum nie wymienia pokazów jubileuszowych, a galeria „Grupa Zamek i Awangarda” należy do ekspozycji stałych. Z cennika wynika więc, że wystarczy bilet na ekspozycje stałe: 20 zł normalny, 15 zł ulgowy. Bilet zbiorczy na ekspozycje stałe, kaplicę i wieżę kosztuje 40 zł (ulgowy 30 zł) i sprzedaje go tylko kasa. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie.

Dni bezpłatnego wstępu muzeum ogłasza co miesiąc w tabeli na stronie Informacje dla zwiedzających. Obejmują ekspozycje stałe, a więc i tę galerię, oraz kaplicę, ale nie wieżę.

Cały pokaz przypada na sezon zimowy (październik-marzec): wtorek-czwartek i niedziela 9:00-17:00, piątek i sobota 9:00-18:00. W poniedziałki ekspozycje stałe są zamknięte; kaplica i wieża pracują, ale tej galerii wtedy nie zobaczysz. Godzin na 11 listopada, święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok muzeum nie podało. Pokaz kończy się w niedzielę 3 stycznia 2027 roku.

Na same fotografie wystarczy 15-20 minut. Z całą galerią Grupy „Zamek” i pokazem Zawadzkiego zarezerwuj około 45 minut. Wystawy leżą na trzech kondygnacjach połączonych dwiema windami i podnośnikiem; według muzeum jedynym miejscem niedostępnym dla osób z niepełnosprawnością ruchową jest wieża. Do wystaw stałych muzeum oferuje bezpłatny audioprzewodnik w aplikacji na telefon, ale nie podaje, czy obejmie on pokazy jubileuszowe.

Dla gości z zagranicy: strona pokazów jubileuszowych jest tylko po polsku, a o angielskich podpisach przy tym pokazie muzeum nic nie pisze. Zdjęcia obejrzysz bez znajomości polskiego, ale czyje akcje i wystawy pokazują, lepiej doczytać przed wizytą w części „Kontekst” powyżej.

Dla kogo: dla tych, których ciekawi polska sztuka akcji i performance, dla studentów historii sztuki i dla każdego, kto i tak zwiedza wystawy stałe na zamku. Kto może pominąć: kto chce oglądać malarstwo, a nie dokumentację. Obrazy grupy wiszą w tej samej galerii, ale ten pokaz to zdjęcia, więc specjalnie dla niego nie przyjeżdżaj.

Zobacz też

• Muzeum Narodowe w Lublinie (Zamek Lubelski) - miejsce pokazu: dziewięć wystaw stałych, kaplica Trójcy Świętej z freskami z 1418 roku i wieża z tarasem.
• Tomasz Zawadzki - pokaz w tej samej galerii, czynny do 3 stycznia 2027 roku, więc obejrzysz go przy tej samej wizycie: współczesna abstrakcja wyrosła z tradycji Grupy „Zamek”.
• Galeria Labirynt - galeria miejska, w której kolekcji są prace Grupy „Zamek”, w tym Jana Ziemskiego, oraz performance Włodzimierza Borowskiego.

Ceny potwierdzisz w cenniku Muzeum Narodowego w Lublinie, a harmonogram całego cyklu na stronie pokazów jubileuszowych.

Profil muzeum: Muzeum Narodowe w Lublinie (Zamek Lubelski).