Muzeum Narodowe w Lublinie (Zamek Lubelski)

Czego się spodziewać

Na wzgórzu zamkowym nie kupuje się jednego biletu, tylko trzy osobne: na dziewięć wystaw stałych Muzeum Narodowego w Lublinie, na gotycką kaplicę Trójcy Świętej i na średniowieczną wieżę z tarasem widokowym. To trzy różne wizyty, o różnej długości i różnym ciężarze. Co obejmuje wizyta, warto rozstrzygnąć przed wejściem do kasy, bo bilet zbiorczy sprzedaje tylko ona.

Kaplica jest tym obiektem, dla którego przyjeżdża się do Lublina z daleka. Dwukondygnacyjny kościół zamkowy z drugiej połowy XIV wieku ma sklepienie gwiaździste wsparte na jednym ośmiobocznym filarze, a całe wnętrze pokrywa polichromia bizantyńsko-ruska, wykonana na zlecenie Władysława Jagiełły przez warsztat mistrza Andrzeja. Napis fundacyjny w języku staro-cerkiewno-słowiańskim datuje koniec prac na 10 sierpnia 1418 roku. Wschodnie malarstwo w zachodniej, łacińskiej architekturze - takiego połączenia w Europie praktycznie nie ma gdzie indziej; kaplica nosi Znak Dziedzictwa Europejskiego.

Wieża, czyli donżon z XIII wieku, to nie sam punkt widokowy. Na kolejnych kondygnacjach urządzono wystawę o więzieniu na zamku, od średniowiecza, kiedy trzymano tu zadłużoną szlachtę, po rok 1954. Na cegłach pierwszego piętra przetrwały napisy wyryte przez więźniów z początku XVII wieku. Taras na szczycie udostępniono w 2012 roku.

Dziewięć wystaw stałych rozłożono na trzech kondygnacjach skrzydeł zamku. Największa, archeologiczna Śladami przeszłości, była tu pierwszą ekspozycją z multimediami. Po przebudowie skrzydła północnego doszły Trybunał Koronny w dziejach Rzeczypospolitej, Grupa Zamek i Awangarda oraz Galeria Malarstwa Polskiego XIX i XX wieku. Wisi w niej Unia lubelska Jana Matejki, obraz przekazany tu w 1957 roku w depozyt z Muzeum Narodowego w Warszawie.

W Galerii Malarstwa Cerkiewnego sączy się śpiew cerkiewny; blogerzy podróżniczy wskazują ją jako salę najlepiej urządzoną. Dopełniają zestaw sztuka ludowa Lubelszczyzny, malarstwo europejskie i sztuka zdobnicza z Piłatem umywającym ręce Hendricka ter Brugghena, historia uzbrojenia oraz monety i medale.

Dla kogo. Dla wszystkich, którzy chcą zobaczyć kaplicę - to jedyny obiekt na wzgórzu, którego nie da się zastąpić niczym innym. Dla miłośników XIX-wiecznego malarstwa polskiego i dla numizmatyków. Dzieci wciągną archeologia z multimediami i wieża; kilka galerii malarstwa z rzędu znudzi je szybciej, niż zdążysz je obejść.

Wskazówki

• Poniedziałek bywa pułapką. Dziewięć wystaw stałych jest wtedy nieczynnych, ale kaplica i wieża pracują normalnie. Poniedziałkowy przyjazd ma sens tylko wtedy, gdy zależy ci wyłącznie na freskach i panoramie.
• Kaplicę bierz na wczesną godzinę. Ze względów konserwatorskich wchodzi do niej najwyżej 60 osób na godzinę, a bilety sprzedaje się na konkretne pełne godziny - 9:00, 10:00, 11:00 i dalej. Grupy powyżej dziesięciu osób mają rezerwację obowiązkową (tel. 693 677 473, codziennie 8:00-16:00).
• Bilet zbiorczy tylko w kasie. Wystawy stałe, kaplica i wieża osobno to 20 + 20 + 10 zł; zbiorczy kosztuje 40 zł (ulgowy 30 zł), z oddziałami 50 zł, z wystawami czasowymi 80 zł. Online tych biletów nie kupisz - są wyłącznie w kasie muzealnej. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie, a w bilecie rodzinnym rodzice z dziećmi do lat 16 płacą cenę biletu ulgowego.
• Dni bezpłatne ogłaszane co miesiąc. Nie ma stałego dnia tygodnia; muzeum podaje daty na bieżący miesiąc na swojej stronie dla zwiedzających . Bezpłatny wstęp obejmuje wystawy stałe i kaplicę, ale nie wieżę i nie każdą wystawę czasową - które obejmuje, pokazuje tabela na tej stronie.
• Licz 2,5 godziny na całe wzgórze. Kaplica zajmuje 30-40 minut, wieża z wejściem po schodach około pół godziny, dziewięć wystaw stałych spacerem półtorej godziny. Muzeum prowadzi grupy przez wystawy i kaplicę w dwie godziny, więc to realna miara.
• Donżon odpada przy problemach ze schodami. Wysokie kręte schody w murze są jedyną drogą na taras i windy tam nie będzie - nie pozwalają na nią względy konserwatorskie. Reszta budynku ma dwie windy i podnośnik pionowy, a do kaplicy dojedziesz windą na poziom +1. Przy trudnych warunkach atmosferycznych muzeum może wyłączyć wieżę ze zwiedzania.
• Audioprzewodnik bezpłatnie w telefonie. Muzeum oferuje bezpłatny audioprzewodnik po wystawach do pobrania na telefon, w aplikacji na Androida i iOS ; w cenie biletu udostępnia też audioprzewodniki z indywidualną pętlą indukcyjną oraz audiodeskrypcje wybranych obiektów. Oprowadzanie po polsku kosztuje 150 zł od grupy do 30 osób (wystawy i kaplica - 200 zł) i zamawia się je z tygodniowym wyprzedzeniem pod adresem edukacja@mnwl.pl .
• Zdjęcia wyłącznie na własny użytek. Bez lampy błyskowej, dodatkowego światła i statywu, bez prawa publikacji - dotyczy to także kaplicy. Kupionych biletów muzeum nie zwraca, więc godzinę wejścia wybieraj świadomie.

Jak dojechać

Autobus: przystanki Muzeum Narodowe - Zamek 01 i 02 leżą u stóp wzgórza. Zatrzymują się tam linie 2, 5, 6, 17, 18, 22, 23, 24, 25, 29, 31, 32, 34, 39, 52, 57, 150, 301 oraz Zielona.

Pieszo: z Bramy Krakowskiej ulicą Grodzką przez Stare Miasto dojdziesz pod dziesięć minut. Z placu Zamkowego na dziedziniec prowadzą wysokie schody; kto ich nie pokona, niech wybierze podjazd ulicą Zamkową od al. Tysiąclecia, od ronda Romana Dmowskiego - jest łagodny, ale brukowany.

Samochodem: pod samym muzeum stoją trzy miejsca wyłącznie dla osób z niepełnosprawnością ruchową; wjazd w ul. Zamkową tuż przed rondem Dmowskiego. Parking ogólnodostępny działa na placu Zamkowym: płatny w parkomacie od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-18:00, poza tymi godzinami i w weekendy bezpłatny. Bywa zamknięty, gdy na placu odbywa się koncert lub inna impreza.

Autokarem: miejsca wyznaczono na placu Zamkowym (wjazd od al. Tysiąclecia) oraz na parkingu „Pod Zamkiem” przy al. Unii Lubelskiej; oba są płatne.

W okolicy

Zamek jest siedzibą główną, a trzy lubelskie oddziały tego samego muzeum stoją w zasięgu spaceru. Muzeum Historii Miasta Lublina zajmuje Bramę Krakowską po drugiej stronie Starego Miasta i opowiada o mieście, na które patrzy się z zamkowego tarasu. Muzeum Martyrologii Pod Zegarem mieści się w dawnym areszcie gestapo, z którego przesłuchiwani trafiali do cel na zamku - te dwa miejsca domykają jedną historię.

Muzeum Józefa Czechowicza przy ul. Złotej jest z całej czwórki najlżejsze i dobrze wypada jako odtrutka po wystawie więziennej w donżonie.

Historia

Wzgórze zamkowe niosło gród już w XII wieku, a murowana wieża stanęła tu w drugiej połowie XIII. Kazimierz Wielki zastąpił gród murowanym zamkiem, Zygmunt Stary przebudował go około 1520 roku na rezydencję renesansową, a w 1569 roku obradował tu sejm, na którym zawarto unię lubelską. Wojny połowy XVII wieku spaliły założenie; przetrwały kaplica i wieża.

W latach 1824-1826, z inicjatywy Stanisława Staszica i według projektu Jana Stompfa, wzniesiono na ruinach neogotycki gmach - z przeznaczeniem na więzienie.

Funkcję tę pełnił 128 lat, najpierw jako carskie więzienie dla powstańców styczniowych. Potem niemieckie więzienie centralne dystryktu lubelskiego: w latach 1939-1944 przeszło przez nie około 40 tysięcy osób, a 22 lipca 1944 roku zamordowano tu około trzystu więźniów. Wreszcie więzienie komunistyczne lat 1944-1954, z 515 wyrokami śmierci i 180 wykonanymi. O tym ostatnim rozdziale nie wolno było pisać do 1989 roku.

Muzeum, założone w 1906 roku ze zbiorów zgromadzonych przez Hieronima Łopacińskiego, wprowadziło się na zamek w 1954 roku, oficjalne otwarcie odbyło się 21 lipca 1956, a jedynym gospodarzem wzgórza instytucja została w 1974. Rangę muzeum narodowego uzyskała 15 maja 2020 roku.