Piwnica pod Fortuną w Lublinie

Czego się spodziewać

Bilet do Piwnicy pod Fortuną w Lublinie kupuje się na jedno pomieszczenie. Nie jest to trasa ani wystawa z salami: pod kamienicą Lubomelskich przy Rynku 8 czeka pojedyncza izba, w której nie ma ani jednej niezamalowanej powierzchni, a malowidło liczy sobie czterysta lat. Wchodzi się tylko o 12:00, wyłącznie z przewodnikiem, w grupie liczącej najwyżej dziesięć osób.

Na sklepieniu stoi Fortuna - na kuli osadzonej w muszli - i to od niej wzięła się nazwa. Niżej idzie dziewięć przedstawień: siedem przeniesiono z „Emblemata saecularia”, sztambucha wydanego w 1596 roku we Frankfurcie nad Menem przez braci Johanna Theodora i Johanna Israela de Bry, dwa dorobiono według rycin norymberskiego grafika Heinricha Ulricha. Emblemat to obraz z tekstem, więc w ozdobnych kartuszach biegną podpisy po łacinie i po niemiecku, a wszystko oplata wić roślinna z akantem, różą i goździkiem. Nad kominkiem siedzi małpa z lustrem.

Jedyne okno wychodzi na poziom chodnika.

Wartość tego wnętrza jest wąska i konkretna. Świeckie malowidło mieszczańskie z XVII wieku to w Polsce rzadkość, a przeniesienie sztambucha - prywatnej książki do wpisów przyjaciół - na ścianę nie ma znanego odpowiednika w Europie. Muzeum ujmuje to krótko: jak pisze Ośrodek, jest to „jedyne znane nam wnętrze, w którym źródłem bogatej w treści ściennej dekoracji malarskiej stał się sztambuch”.

Najlepsze dla czytelników emblematów, dla zainteresowanych ikonografią renesansu i kulturą dawnego mieszczaństwa oraz dla tych, którzy wolą, gdy ktoś rozszyfruje im obraz na miejscu, niż gdy sami chodzą po dużej ekspozycji. Dzieci nie znajdą tu nic dla siebie: jedno ciemne pomieszczenie, żadnych multimediów, cała treść w opowieści przewodnika. Jeśli szukasz przekroju dziejów Lublina, a nie zabytku, jedź do Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej - kosztuje 10 zł i daje całe miasto zamiast jednej izby.

Wskazówki

• Bilet kup dzień wcześniej. Wejście jest jedno w ciągu dnia i mieści dziesięć osób. Sprzedaż online na bilety.teatrnn.pl otwiera się miesiąc wcześniej i zamyka pół godziny przed zwiedzaniem - choć angielska wersja strony podaje godzinę, więc ostatniego kwadransa lepiej nie testować. Stacjonarnie bilety sprzedaje tylko Centrum Informacji przy ul. Grodzkiej 21 (pn-pt 9:30-16:30) i wyłącznie te, których nie kupiono przez internet.
• Zarezerwuj 30-40 minut, ale licz się z krótszą wizytą. Ośrodek podaje czas zwiedzania jako 10-40 minut, zależnie od zainteresowania grupy; blogi podróżnicze relacjonują około pół godziny. To 30 zł za mniej więcej trzydzieści minut - jedna z najwyższych stawek za minutę wśród lubelskich muzeów. Warto, jeśli przychodzisz po polichromię; nie warto, jeśli liczysz na muzeum miasta.
• Nie szukaj tu multimediów. Otwarty w 2012 roku zespół dziewięciu sal z prezentacjami o dziejach Lublina Urząd Miasta nadal opisuje jako zamknięty na czas remontu, a Ośrodek przygotowuje nową wystawę. Przewodniki i opinie obiecujące „dziesięć sal” opisują stan sprzed tej zmiany.
• Przyjdź pięć minut wcześniej. Tyle prosi obsługa. Bilet pokazujesz na wydruku albo na ekranie telefonu, razem z dokumentem uprawniającym do zniżki.
• Oprowadzanie w języku obcym kosztuje 45 zł. Bilet za 30 zł obejmuje opowieść po polsku; na miejscu dostępne są pisemne opisy po angielsku, niemiecku, rosyjsku i ukraińsku. Zwiedzanie z przewodnikiem w języku obcym to 45 zł (ulgowy 35 zł) i wymaga wcześniejszego uzgodnienia pod numerem 780 072 013.
• Abonament za 95 zł kupisz tylko przy Grodzkiej. Bilet abonamentowy obejmuje cztery miejsca Ośrodka - Bramę Grodzką, Dom Słów, Lubelską Trasę Podziemną i Piwnicę - kosztuje 95 zł (67 zł ulgowy), jest ważny 30 dni i sprzedaje go wyłącznie Centrum Informacji przy ul. Grodzkiej 21. Decyzja zapada przed wejściem na Rynek, nie po.
• Dostępność: czternaście stopni bez poręczy. Na zewnątrz dziesięć schodów (osiem po 15 cm, dwa po 21 cm), za drzwiami podest i cztery kolejne po 14 cm, do polichromowanej sali próg wysokości 9 cm i drzwi szerokie na 74 cm. W budynku nie ma podjazdu, windy ani toalety i nie istnieje alternatywne wejście.
• Tyflografiki i film w PJM są, tylko nikt o nich nie mówi. Osoby niewidome i słabowidzące mogą poprosić o dotykowe odwzorowania malowideł; na stronie Piwnicy jest nagranie oprowadzania z tłumaczeniem na polski język migowy. Pętli indukcyjnej ani tłumacza na miejscu nie ma. Pies przewodnik może wejść.

Jak dojechać

Piwnica mieści się w czerwonej kamienicy przy Rynku 8, po sąsiedzku z konsulatem Republiki Federalnej Niemiec; wejście prowadzi od strony Rynku, po schodach na fasadzie.

• Autobus: wszystkie linie zatrzymują się przy Bramie Krakowskiej. Przystanek Brama Krakowska 02 obsługuje linie 04 i 39, Brama Krakowska 04 linie 01, 06, 17, 23, 156 i 160, Brama Krakowska 01 linie 01, 04, 06, 17, 39, 156 i 160, a Brama Krakowska 03 przy Lubartowskiej linie 05, 22 i 52.
• Pieszo: od Bramy Krakowskiej pod górę ulicą Bramową, około pięciu minut. Na Rynek wchodzisz obok Trybunału Koronnego i idziesz północną pierzeją, z Trybunałem po prawej ręce; kamienica Lubomelskich stoi po lewej, tuż za narożnikiem Trybunału. Od strony Placu Katedralnego dochodzi się przez Bramę Trynitarską w podobnym czasie.
• Samochodem: najbliższy parking to płatny, niestrzeżony postój całodobowy na Placu Katedralnym przy ul. Królewskiej 10, z dwoma miejscami dla osób z niepełnosprawnością. Drugi to Parking Arkady między Świętoduską a Lubartowską, czynny 8:00-18:00, z opłatą u pracownika.
• Na miejscu: nawierzchnia całego Starego Miasta to nieoszlifowana kostka granitowa - w wózku albo na obcasach jest to odczuwalne jeszcze przed wejściem.

W okolicy

Naturalną parą jest Lubelska Trasa Podziemna prowadzona przez ten sam Ośrodek: 280 metrów piwnic pod Rynkiem, z wejściem przy Trybunale Koronnym, sto kilkadziesiąt metrów stąd. Podstawowa godzina wejścia to 14:00, więc Piwnica o 12:00 i Trasa o 14:00 układają się w jeden przedpołudniowy program. Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” przy Grodzkiej 21 to instytucja macierzysta, wystawa „Lublin. Pamięć miejsca” i jedyna kasa, w której kupisz abonament. Czwarty oddział, Dom Słów - Izba Drukarstwa przy Żmigrodzie, domyka abonament i jest jego przeciwieństwem: zamiast patrzeć na zabytek, składasz tam czcionki i drukujesz.

Historia

Kamienicę przy Rynku 8 odnotowano po raz pierwszy w 1522 roku. Kamienna płyta w przejeździe z herbem Zadora Lubomelskich, datą 1540 i napisem IAN LVBOM upamiętnia renesansową przebudowę za Jana Lubomelskiego; rodzina trzymała dom ponad sto lat i dawała Lublinowi ławników, rajców i burmistrzów. Fundację polichromii przypisuje się Erazmowi Lubomelskiemu, właścicielowi w latach 1573-1586. Rok wydania sztambucha, 1596, wyznacza najwcześniejszą możliwą datę malowideł.

Data 1679 wydrapana na ścianie dowodzi, że do izby wciąż schodzono pod koniec XVII wieku. Około 1782 roku właściciel zamurował okna i wejścia, a wnętrze zniknęło na sto lat. Opisała je dopiero Maria Ronikierowa w przewodniku po Lublinie z 1901 roku. Pierwszą konserwację zaczął w 1937 roku Józef Edward Dutkiewicz i przerwała ją wojna; w 1942 roku malowidła oczyściła i przemalowała administracja niemiecka.

Kolejne prace konserwatorskie prowadzono w 1960, 1974, 1982, 1998-1999 i 2007 roku. Kamienica zmieniała właścicieli - od 1661 roku Szererowie, od 1711 Szuartowie, od 1815 Chruścielewscy, a od 1904 roku gmina żydowska. Dla zwiedzających piwnice otwarto w 2012 roku, a od lutego 2018 zarządza nimi Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN”.