Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej

Czego się spodziewać

Pod tym adresem nie ma dziś ekspozycji, tylko plac budowy. Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej jest najnowszym oddziałem Muzeum Narodowego w Lublinie i jedynym, który nigdy nie otworzył drzwi przed zwiedzającymi. Nagłówek jego własnej strony mówi to jednym słowem: „w remoncie”. Pałac Lubomirskich przy placu Litewskim stoi za ogrodzeniem od jesieni 2024 roku.

Skala robót tłumaczy, dlaczego to trwa. Pod pałacem drążone są dwie kondygnacje podziemne sięgające dziewięciu metrów poniżej dzisiejszego parteru, a powierzchnia użytkowa ma wzrosnąć z około 3000 do 5000 metrów kwadratowych. Przebudowę finansuje Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego; muzeum podaje całkowitą wartość zadania na 171 494 054 zł. Termin przesunięto o rok, bo archeolodzy znaleźli pod budynkiem mury starsze od pałacu, monety z czasów Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka oraz około czterdziestometrowy tunel biegnący w stronę placu.

Docelowa wystawa stała nazywa się „Podróż po Kresach” i zajmie 2500 metrów kwadratowych na poziomie -2, parterze i pierwszym piętrze. Ma pokazać tysiąc lat dziejów wschodnich ziem dawnej Rzeczypospolitej, od X wieku po współczesność, w ponad trzech tysiącach obiektów. Ramą scenariusza jest podróż geografa Ludomira Sawickiego z 1926 roku przez Wileńszczyznę, Polesie, Wołyń i Podole. Obie wieże pałacu mają zostać udostępnione zwiedzającym.

Zbiory powstają inaczej niż w większości muzeów - z darowizn rodzin kresowych. Akcja „Z Kresów ocalone” przyjmuje zdjęcia, dokumenty, elementy stroju i wyposażenia mieszkań, a równolegle nagrywa historię mówioną. Muzeum pisze o tym bez ogródek: „To ostatni moment, aby porozmawiać z pokoleniem, które Kresy nosi w sercach i umysłach, a miłość do nich pragnie przekazać swoim dzieciom i wnukom”.

Ta strona jest więc dla dwóch grup: dla planujących Lublin na 2027 rok lub później i dla rodzin kresowych, które rozważają przekazanie pamiątek. Jeśli szukasz muzeum na najbliższy weekend, to nie tutaj - idź na wzgórze zamkowe albo do Bramy Krakowskiej. Z chodnika zobaczysz klasycystyczną elewację zza płotu i nic więcej.

Wskazówki

• Nie planuj wizyty przed 2027 rokiem. Prace miały się zakończyć z końcem 2026 roku, ale termin przesunięto o rok z powodu znalezisk archeologicznych. Muzeum nie ogłosiło daty otwarcia, więc przed przyjazdem do Lublina sprawdź stronę oddziału zamiast liczyć na plotkę z przewodnika.
• Pytania kieruj do oddziału, nie do centrali. Telefon 81 537 96 29 lub 665 011 819, e-mail mzwdr@mnwl.pl . Numer przy Zamkowej 9 obsługuje całe Muzeum Narodowe i w sprawie pałacu tylko cię przekieruje.
• Pamiątki przekazuje się pod trzecim adresem. Darowizny i nagrania wspomnień umawia się pod numerem 726 022 100 i adresem zbiorka@mnwl.pl , po wcześniejszym telefonie. Przekazanie następuje w formie darowizny, regulamin i cztery załączniki są do pobrania ze strony akcji. Na czas przebudowy siedziby korespondencję kieruj na adres tymczasowy: ul. Kapucyńska 1A, 20-009 Lublin.
• Czerwiec to jedyny moment, gdy oddział widać na ulicy. Muzeum współorganizuje z Fundacją Belriguardo Międzynarodowy Festiwal Renesansu - w 2026 roku 12-14 czerwca, z pochodem i pokazem chorągiewników przez plac Litewski i Stare Miasto. Większość punktów programu była bezpłatna.
• Instytucja pracuje, choć nie zwiedzasz. Oddział prowadzi ogólnopolskie seminaria dla nauczycieli, wakacyjne warsztaty dla dzieci i rocznicowe upamiętnienia, między innymi bitwy pod Wytycznem i unii lubelskiej. Kalendarz na stronie oddziału jest jedynym miarodajnym źródłem terminów.
• Dla nauczyciela i genealoga materiał jest już online. Portal ziemiewschodnie.pl udostępnia modele 3D obiektów, interaktywną panoramę bitwy nad Bugiem z 1018 roku, bezpłatne publikacje elektroniczne i scenariusze lekcji. To dziś więcej, niż dałaby wizyta na placu budowy.
• Godzin i cennika nie ma. Muzeum nie opublikowało dla tego oddziału ani godzin otwarcia, ani cen biletów, ani zasad rezerwacji. Nie zakładaj też, że obejmie go bilet zbiorczy Zamku Lubelskiego - warunki wstępu zostaną ogłoszone osobno.
• Dostępność: projekt przebudowy zakłada likwidację barier dla osób z niepełnosprawnościami, ale muzeum nie publikuje jeszcze informacji o dostępności gotowego budynku - przed wizytą zadzwoń.

Jak dojechać

Pałac Lubomirskich zamyka zachodnią pierzeję placu Litewskiego, przy Krakowskim Przedmieściu. To ścisłe centrum Lublina - trafisz tu, nawet jeśli nie szukasz.

• Pieszo: od Bramy Krakowskiej około 400 metrów, pięć minut Krakowskim Przedmieściem. Od Zamku Lubelskiego kwadrans przez Stare Miasto.
• Autobus i trolejbus: przystanek Plac Litewski przy Krakowskim Przedmieściu obsługuje kilkadziesiąt linii autobusowych oraz trolejbusy, w tym 150, 155 i 158. Rozkłady na zdtm.lublin.eu.
• Samochodem: parkingu muzealnego nie ma i nie będzie go w czasie remontu; okolica placu leży w strefie płatnego parkowania.
• Na miejscu: licz się z ogrodzeniem budowy wzdłuż pierzei i zwężonym chodnikiem. Wejścia do muzeum nie ma - do budynku nie prowadzi żadna trasa dla zwiedzających.

W okolicy

Jeśli przyszedłeś tu z myślą o muzeum, najkrótsza zamiana jest pięć minut dalej: Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej opowiada dzieje miasta, którego unia z 1569 roku dała Ziemiom Wschodnim ich temat. Na pełne popołudnie jedź na wzgórze zamkowe do Muzeum Narodowego w Lublinie - to macierzysta instytucja tego oddziału i adres, pod którym pracuje jego zespół. Trzecie skojarzenie jest gorzkie: Muzeum KUL również jest zamknięte z powodu remontu, więc dwa lubelskie muzea jednocześnie czekają na swoje otwarcie.

Historia

Historia pałacu sięga przełomu XVI i XVII wieku. U schyłku XVII wieku Tylman van Gameren przebudował go dla Lubomirskich - projekt przygotował w 1693 roku. Dzisiejszą, klasycystyczną formę budynek zawdzięcza przebudowie z pierwszej połowy XIX wieku według projektu Henryka Marconiego. W 1918 roku w pałacu urzędował pierwszy rząd niepodległej Polski.

Po wojnie gmach przejął Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, który mieścił tu Wydział Politologii, a w 2017 roku sprzedał go za 10,7 mln zł. Decyzję o utworzeniu Muzeum Ziem Wschodnich Dawnej Rzeczypospolitej Ministerstwo Kultury podjęło rok wcześniej, w 2016. Przebudowę projektuje pracownia WXCA, wystawę stałą - Ralph Appelbaum Associates, a prace budowlane prowadzi lubelski Lubren od września 2024 roku. Dyrekcja nazywa je największym remontem pałacu od dwustu lat.