Muzeum Józefa Czechowicza

Czego się spodziewać

Poeta, który opisał Lublin dokładniej niż ktokolwiek przed nim, ma tu muzeum wielkości staromiejskiej kamienicy - i tak trzeba je czytać. Muzeum Czechowicza w Lublinie mieści się przy Złotej 3, dwie minuty od Bramy Grodzkiej, a jego wystawa stała „Józef Czechowicz (1903-1939)” jest zrobiona z papieru: dokumenty, zdjęcia, rękopisy, tomiki wydane za życia autora i powojenne edycje wierszy. Kto przychodzi po widowisko, wyjdzie po dziesięciu minutach. Kto przychodzi po Czechowicza, dostanie go z bliska.

Rzeczy osobistych zostało po nim zaskakująco mało i to jest najmocniejszy moment ekspozycji. Warszawskie mieszkanie przy Narbutta 11a, opuszczone w pierwszych dniach września 1939 roku, szybko okradziono; rękopisy, maszynopisy i bruliony wyniósł stamtąd Wacław Mrozowski. W gablotach stoją więc dwa dzwoneczki przywiezione z Francji, obrus i serwetki z inicjałami autora „Kamienia” wyszytymi przez jego siostrę Katarzynę Głuszewską oraz łyżeczka z wygrawerowanymi inicjałami ojca poety, Pawła.

Za wystawą stoi archiwum znacznie od niej obszerniejsze. Muzeum przechowuje autografy utworów, listy do rodziny i przyjaciół, fragmenty dziennika, świadectwa szkolne, dyplom Instytutu Pedagogiki Specjalnej w Warszawie i około pięćdziesięciu woluminów z prywatnego księgozbioru poety, w większości z dedykacjami autorów. Są tu także materiały Franciszki Arnsztajnowej, Józefa Łobodowskiego, Anny Kamieńskiej i Jana Pocka oraz listy i rękopisy Czesława Miłosza, Zbigniewa Herberta, Juliana Tuwima i Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego; sam księgozbiór podręczny liczy około dziesięciu tysięcy woluminów.

Najlepsze dla czytelników polskiej poezji XX wieku i dla każdego, kto zna „Poemat o mieście Lublinie”. Licealista, który czyta Czechowicza do matury, wyniesie stąd więcej niż z opracowania, ale przychodzi po prostu na wystawę: w ofercie edukacyjnej oddziału są zamawiane telefonicznie lekcje muzealne i warsztaty, nie osobny cykl maturalny. Dzieci poniżej dwunastego roku życia znudzą się tu bez zajęć warsztatowych, na które trzeba się umówić wcześniej. To nie jest muzeum, do którego wchodzi się z przypadku między Bramą Grodzką a Rynkiem; to adres dla kogoś, kto już wie, kim był Czechowicz, albo chce się tego dowiedzieć porządnie.

Wskazówki

• Kiedy przyjść: Otwarte od wtorku do soboty w godzinach 10:00-17:00, w niedziele i poniedziałki nieczynne. Około południa wchodzą wycieczki szkolne, a kamienica mieści naraz jedną grupę - najspokojniejszy jest sobotni poranek.
• Ile czasu: 45 minut wystarczy na przejście wystawy stałej. Godzina, jeśli zatrzymujesz się przy rękopisach i czytasz podpisy.
• Bilet łączony za 50 zł: Bilet zbiorczy „Zamek Lubelski + Oddziały” (normalny 50 zł, ulgowy 40 zł) obejmuje także Czechowicza, ale sprzedaje go wyłącznie kasa na Zamku. Jeśli planujesz oba miejsca, zacznij od Zamku, nie od Złotej.
• Dzień bezpłatny zmienia się co miesiąc: Oddział wyznacza na każdy miesiąc jeden dzień tygodnia z wolnym wstępem i podaje go na swojej stronie . Nie jest to stały dzień tygodnia, więc przed wizytą sprawdź bieżący komunikat oddziału.
• Darmowy przewodnik mobilny, tylko po polsku: Muzeum udostępnia do pobrania bezpłatny interaktywny przewodnik mobilny po wystawie stałej . Jest wyłącznie w wersji polskiej, więc pobierz go na telefon przed wejściem.
• Nie przegap: Dwóch dzwoneczków przywiezionych z Francji. Jeden z nich muzeum opisuje jako talizman poety, przywieziony w 1932 roku, a razem z obrusem i łyżeczką to niemal wszystko, co ocalało z jego rzeczy.
• Grupy, lekcje, warsztaty: Oprowadzanie kosztuje 70 zł plus bilet wstępu od każdego uczestnika, lekcja muzealna 80 zł plus bilet lekcyjny 7 zł, warsztaty 100 zł plus bilet warsztatowy 10 zł. Temat i termin uzgadnia się telefonicznie pod numerem 81 532 30 90; warsztaty „Lublin - miastem legend” przyjmują maksymalnie piętnaścioro dzieci.
• Fotografowanie: Wolno fotografować i filmować wyłącznie na użytek własny, bez prawa publikacji. Zabronione są lampy błyskowe, dodatkowe źródła światła i statywy.
• Nie ufaj angielskiej wersji strony muzeum: Podaje bilet za 6 zł, bezpłatne środy i letnie godziny od wtorku do niedzieli. Aktualne są tylko polskie strony oddziału.

Jak dojechać

Pieszo: Złota odchodzi od Rynku Starego Miasta. Od Bramy Grodzkiej idzie się tu około dwóch minut, od Bramy Krakowskiej pięć - cała trasa prowadzi staromiejskimi uliczkami.

Autobus: Oddział nie publikuje wskazówek dojazdowych. Najbliższy przystanek wskazywany przez Muzeum Narodowe to Muzeum Narodowe - Zamek na placu Zamkowym, gdzie zatrzymują się m.in. autobusy 2, 5, 6, 17, 18, 22, 23, 24, 25, 29, 31, 32, 34, 39, 52, 57, 150 i 301 oraz linia Zielona. Stamtąd przez Bramę Grodzką jest około 300 metrów.

Samochodem: Przy muzeum nie ma parkingu i nie da się podjechać pod samo wejście. Najbliższy ogólnodostępny to płatny parking na placu Zamkowym; opłata obowiązuje od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00-18:00, poza tymi godzinami i w weekendy postój jest bezpłatny. Bywa niedostępny z powodu koncertów i innych wydarzeń na placu.

Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń.

W okolicy

Czechowicz jest oddziałem tej samej instytucji co Zamek Lubelski i jego ekspozycje , oddalony o trzysta metrów; to na Zamku kupisz bilet obejmujący oba miejsca. Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej pokazuje miasto, które Czechowicz opisał w „Poemacie o mieście Lublinie”, i zajmuje pół godziny - to najlepsze uzupełnienie tej wizyty. Wątek literacki prowadzi dalej do Dworku Wincentego Pola , drugiego literackiego oddziału Muzeum Narodowego, w którym muzeum Czechowicza mieściło się tymczasowo w latach 1999-2002.

Historia

Trzy adresy i dwa razy ta sama data. Oba otwarcia muzeum wypadły 9 września, w rocznicę dnia, w którym w 1939 roku zginął Czechowicz: najpierw w 1968 roku przy Narutowicza 10, gdzie oddział przetrwał blisko trzydzieści lat, potem w 2002 roku przy Złotej 3. Między tymi datami jest luka, o której mówi się najmniej: lokal przy Narutowicza muzeum straciło w 1999 roku i przez trzy lata zbiory były gościem w Dworku Wincentego Pola. Kamienicę przy Złotej oddała miastu rodzina Riabininów, lubelskich historyków i archiwistów.

Kolekcja nie wzięła się z zakupów, tylko z prywatnych szuflad. Gdy w 1957 roku Stanisław Fita i Lech Ludorowski upomnieli się w artykule „Ocalmy pamięć wielkich” o placówki poświęcone pisarzom regionu, czterej żyjący jeszcze przyjaciele poety - Feliks Araszkiewicz, Konrad Bielski, Wacław Gralewski i Kazimierz Andrzej Jaworski - zadeklarowali własne pamiątki i książki z dedykacjami. Z tych darów Tadeusz Kłak złożył w latach 1963-1965 scenariusz pierwszej wystawy. Kierownikiem przez pierwsze dwadzieścia jeden lat był poeta Józef Zięba.