Państwowe Muzeum na Majdanku

Czego się spodziewać

Na Majdanek nie jedzie się za miasto. Teren dawnego obozu przylega do głównej drogi na południowo-wschodnim skraju Lublina, a zza ogrodzenia widać wieże strażnicze i rzędy drewnianych baraków na mniej więcej 90 hektarach. Zwiedzanie Muzeum na Majdanku obejmuje część dawnego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Lublin, do którego według obecnego stanu badań trafiło około 130 tysięcy ludzi. Blisko 80 tysięcy z nich zginęło, przede wszystkim Żydzi, Polacy, Białorusini, Ukraińcy i Rosjanie.

O tym, jak przebiegnie wizyta, decyduje odległość. Trasa liczy niemal 5 kilometrów: od Centrum Obsługi Zwiedzających do baraku nr 62 idzie się około kwadransa, stamtąd do krematorium następne 20 minut, potem trzeba jeszcze wrócić. Kto ma mało czasu albo sił, niech zacznie od baraku nr 62. Wystawa „Więźniowie Majdanka” prowadzi przez codzienność obozu losami 33 osób z imienia i nazwiska, a to daje klucz do wszystkiego, co widać później.

Drugi w kolejności powinien być barak nr 52. Leżą w nim buty, które esesmani odebrali Żydom zamordowanym na Majdanku oraz w obozach zagłady w Bełżcu, Sobiborze i Treblince. Odnaleziono je po wyzwoleniu obozu, latem 1944 roku. W sierpniu 2010 r. pożar strawił jeden z baraków i ponad siedem tysięcy par więźniarskich butów, a mimo to stosy obuwia wciąż wypełniają wnętrze.

Jeśli zostanie czasu, warto zajrzeć do pozostałych baraków. W nr 14 i 15 widać, w jakich warunkach mieszkali więźniowie, nr 55 poświęcono akcji „Reinhardt”, a nr 44 okupowanemu Lublinowi. W baraku nr 47 stoi „Shrine”, instalacja Tadeusza Mysłowskiego otwarta w 1999 r. Łaźnie dla mężczyzn i kobiet mieściły się w barakach nr 41 i 42, gdzie więźniów kąpano i odkażano.

Tuż obok łaźni stoi bunkier z komorami gazowymi. W latach 1942-1943 esesmani zabijali w nich Żydów, choć nie tylko ich, a w drzwiach do dziś widać wizjer, przez który strażnicy obserwowali ofiary. Kolumnę Trzech Orłów więźniowie wznieśli wiosną 1943 r. Pomysłodawca, Albin Maria Boniecki, chciał w ten sposób ukryć przed esesmanami wycieńczonych współwięźniów przy pozornie lekkiej pracy.

Na drugim krańcu trasy czeka krematorium, które uciekający esesmani podpalili 22 lipca 1944 r. Budynek częściowo odbudowano, a w środku zostały piece i stół sekcyjny. Wokół rosną dziś róże, na ziemi, z którą niegdyś mieszano prochy zabitych. Za krematorium wznosi się Mauzoleum: przypominający urnę dach nad kopcem z prochów ofiar, usypanym w 1947 r.

Mauzoleum zamyka Pomnik Walki i Męczeństwa Wiktora Tołkina i Janusza Dembka, odsłonięty 21 września 1969 r. Drogą Hołdu i Pamięci łączy się ono z Pomnikiem-Bramą przy szosie, obok którego przechodzi się na początku zwiedzania. Kwiaty składa się przy Mauzoleum i tylko tam wolno zapalić znicz. Na całym pozostałym terenie zakazane są otwarty ogień i palenie papierosów, także elektronicznych.

Armia Czerwona dotarła do obozu w nocy z 22 na 23 lipca 1944 r., a esesmani uciekali zbyt pośpiesznie, by go zniszczyć. Muzeum założono 11 listopada tego samego roku, jeszcze w czasie wojny, i jest najstarszym na świecie muzeum upamiętniającym ofiary drugiej wojny światowej. Zwiedzający, którzy znają inne miejsca pamięci, piszą, że Majdanek przytłacza bardziej, bo niewiele trzeba tu było rekonstruować.

Muzeum nie zaleca zwiedzania osobom poniżej 14. roku życia, a dzieci młodszych niż uczniowie 7. klasy przewodnicy nie oprowadzają. Warto potraktować to dosłownie. Nie jest to też miejsce na godzinę między dwoma innymi punktami programu. Kto przyjeżdża do Lublina po historię okupacji i Zagłady, niech zacznie właśnie tutaj i zostawi sobie resztę dnia wolną.

Wskazówki

• Zarezerwuj trzy godziny. Tyle muzeum podaje dla zwiedzania samodzielnego. Prawie cała trasa biegnie odsłoniętym terenem, po żwirze, betonie i drewnie, bez cienia - latem weź wodę, zimą ciepłe ubranie, a o każdej porze wygodne obuwie.
• Zacznij od Centrum Obsługi Zwiedzających. Dostaniesz tam mapy i wskazówki co do trasy, kupisz przewodnik i plan terenu, odpoczniesz przed wyjściem na teren. Bezpłatna aplikacja muzeum dodaje interaktywną mapę i relacje ocalałych, działa też bez internetu. Szatni ani przechowalni bagażu muzeum nie ma, więc walizkę zostaw na Dworcu Głównym PKP, na dworcu autobusowym albo w punkcie informacji turystycznej.
• Wstęp jest bezpłatny, biletu nie ma. Teren i wszystkie wystawy nic nie kosztują, a zwiedzanie samodzielne nie wymaga rezerwacji. Tablice ścieżki historycznej „Konzentrationslager Lublin 1941-1944”, po polsku, angielsku i hebrajsku, z wojennymi zdjęciami i relacjami świadków, wystarczają, by obejść teren bez przewodnika. Płaci się tylko za oprowadzanie i za parking.
• Oprowadzanie bez rezerwacji w weekend. Otwarte tury po polsku ruszają z Centrum Obsługi Zwiedzających w soboty i niedziele o 11:00, w lipcu i sierpniu także w pozostałe dni oprócz poniedziałku; bilet normalny kosztuje 25 zł, ulgowy 20 zł. Przyjdź co najmniej kwadrans wcześniej. Komunikat na stronie głównej muzeum dodaje turę o 14:15, ale podstrona o oprowadzaniu jej nie wymienia, a wersja angielska wiąże ją z lipcem i sierpniem - potwierdź ją pod numerem +48 81 710 28 33.
• Przewodnika dla grupy rezerwuj tydzień wcześniej. Grupa do 10 osób płaci 150 zł za oprowadzanie po polsku i 300 zł w języku obcym, grupa do 30 osób - 300 zł i 500 zł. Zwiedzanie trwa około 2,5 godziny i jest dostępne po polsku, angielsku, białorusku, hiszpańsku, niemiecku i rosyjsku.
• Sprawdź kalendarz przed przyjazdem. Poza poniedziałkami muzeum jest zamknięte 1 i 6 stycznia, w Wielkanoc, Boże Ciało, 11 listopada oraz od 24 do 31 grudnia. We Wszystkich Świętych, 1 listopada, czynny jest wyłącznie parking i przejście na cmentarz komunalny - wszystkie obiekty i wystawy pozostają tego dnia nieczynne.
• Do czerwca 2028 r. trasa może się zmieniać. Na tyle zaplanowano prace konserwatorskie przy Pomniku-Bramie, a muzeum uprzedza, że w ich trakcie przebieg zwiedzania bywa okresowo inny. Aktualną trasę potwierdzisz w Centrum Obsługi Zwiedzających.
• Dostępność jest częściowa. Centrum Obsługi Zwiedzających i barak nr 62 z główną wystawą są dostępne dla osób na wózkach, a przy barakach nr 43, 44 i 52 zamontowano rampy. Do łaźni w barakach nr 41 i 42 oraz do bunkra komór gazowych prowadzą betonowe i metalowe podjazdy. Do pozostałych baraków muzeum wypożycza przenośne szyny; zapotrzebowanie zgłasza się co najmniej trzy dni wcześniej. Krematorium i Mauzoleum są dla wózków niedostępne, a pod Pomnik-Bramę można podjechać, ale na jego płytę prowadzą strome schody; wózki ortopedyczne wypożycza się bezpłatnie, ale na miejscu nie ma osoby posługującej się polskim językiem migowym.

Jak dojechać

Komunikacją miejską: przystanek nazywa się Majdanek i leży najbliżej bramy wejściowej, a dojazd z centrum Lublina zajmuje kilkanaście minut. Zatrzymuje się przy nim między innymi trolejbus linii 158 relacji Zana ZUS - Felin, który wcześniej mija Ogród Saski i aleje Racławickie.

Samochodem: adres to ul. Droga Męczenników Majdanka 67. Autem można wjechać na teren muzeum, gdzie czeka duży parking; opłata jednorazowa wynosi 10 zł za samochód osobowy, 25 zł za busa, 60 zł za autobus i 5 zł za motocykl. Od 7 kwietnia 2026 r. boczne wejścia od ul. Cmentarnej i ul. Tetmajera są zamknięte. Wyznaczone miejsca dla osób z niepełnosprawnościami znajdują się przy bramie wjazdowej, za Centrum Obsługi Zwiedzających, przed budynkiem administracyjnym i przed Mauzoleum.

Rowerem: na czas zwiedzania rower zostawia się bezpłatnie w stojakach na terenie muzeum.

W okolicy

Historię, która na Majdanku kończy się drutami, w centrum Lublina zaczyna Muzeum Martyrologii Pod Zegarem - dawny areszt gestapo przy Uniwersyteckiej 1, dwanaście cel w piwnicach, około godziny zwiedzania.

Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN pokazuje z kolei miasto, którego mieszkańców dotyczy akcja „Reinhardt”: wystawa „Lublin. Pamięć Miejsca” to opowieść o żydowskiej części Lublina, zwiedzana z przewodnikiem w 75 minut. Oddziałem Państwowego Muzeum na Majdanku jest Muzeum i Miejsce Pamięci w Bełżcu , obóz zagłady akcji „Reinhardt” - część butów z baraku nr 52 pochodzi właśnie stamtąd.