Lubelska Trasa Podziemna

Czego się spodziewać

Wejście jest niepozorne: jedenaście stopni w dół przy bocznej ścianie Trybunału Koronnego, na środku lubelskiego Rynku. Po drugiej stronie zaczyna się Lubelska Trasa Podziemna: blisko 280 metrów kupieckich piwnic z początku XVI wieku, połączonych korytarzami na trzech poziomach. Najniższy leży około dziesięciu metrów pod brukiem. Wychodzi się zupełnie gdzie indziej - na placu Po Farze, około 140 metrów w linii prostej od wejścia.

Pierwsza część trasy to ciąg makiet pokazujących, jak Lublin rósł od wczesnego średniowiecza po wiek XVIII; według Wikipedii dobrano je pod kątem rozwoju murów i umocnień miasta. Dalej robi się ciemniej i ciaśniej. Ośrodek podaje liczby, które warto znać przed zejściem: 160 stopni, przejścia zwężające się do 63 centymetrów, portal o wysokości 152 centymetrów, pod który trzeba się schylić.

Ostatnie dziesięć minut jest głośne i jasne. Ośrodek uprzedza, że efekty stroboskopowe i dźwięki mogą wywołać atak epilepsji, więc osoby wrażliwe powinny to wiedzieć przed zakupem biletu. Wikipedia opisuje pokaz jako wędrówkę za wirtualnym przechodniem przez osiemnastowieczne miasto, aż do wybuchu Wielkiego Pożaru Lublina 2 czerwca 1719 roku. Ruchomą makietę wzorowano na obrazie upamiętniającym pożar, który wisi u dominikanów, a jej mechanika nawiązuje do dawnych teatrzyków.

Najlepsze dla tych, którzy Stare Miasto obejrzeli już z góry, i dla dzieci mniej więcej od siódmego roku życia. Formalny próg to pięć lat, ale młodsze szybko się męczą albo boją półmroku. Odpuść, jeśli masz klaustrofobię, astmę lub kłopoty kardiologiczne, jesteś w ciąży albo jedziesz z wózkiem: w powietrzu jest kurz i pleśń, windy ani pochylni nie ma, toalety na trasie też nie.

Wskazówki

• Jedna pula biletów. Bilety sprzedaje sklep internetowy Ośrodka i Centrum Informacji przy ul. Grodzkiej 21, ale pula jest wspólna. Brak terminu w internecie oznacza, że w Centrum również go nie ma. Strona trasy podaje przy tym, że stacjonarnie bilety sprzedaje się tylko od poniedziałku do piątku, więc na weekend kupuj przez internet.
• Stałe godziny wejść, zmienne w sezonie. Trasę zwiedza się tylko z przewodnikiem, o wyznaczonych godzinach, a od maja do października wejść jest więcej niż w chłodnych miesiącach. Ośrodek nazywa swój rozkład „podstawowymi godzinami wejść”, dlatego aktualne terminy, zwłaszcza od listopada do kwietnia, sprawdzaj w kalendarzu sklepu internetowego. Bilet kupisz najwyżej miesiąc wcześniej i najpóźniej godzinę przed wejściem.
• Zarezerwuj godzinę. Samo zwiedzanie trwa około 45 minut, do tego dochodzi kontrola biletów pięć minut przed wejściem i droga powrotna z placu Po Farze. Spóźnienie jest traktowane jako rezygnacja, bez zwrotu pieniędzy.
• Weź coś z długim rękawem. W piwnicach jest 8-12 stopni Celsjusza niezależnie od pory roku. W lipcu różnica wobec Rynku bywa dwudziestostopniowa.
• Grupa maksymalnie 20 osób. Grupy zorganizowane rezerwuje się wyłącznie telefonicznie pod numerem 81 534 65 70, do trzech miesięcy naprzód; większe dzieli się na części wpuszczane co 20 minut. Szkolnym grupom przysługuje bilet edukacyjny za 25 zł, a jeden opiekun na dziesięciu uczniów wchodzi bezpłatnie.
• Inscenizacja za dopłatą. Poza zwykłym zwiedzaniem Ośrodek prowadzi w wybranych terminach zwiedzanie z inscenizacją, w którym przewodniczką jest mieszczanka Jadwiga Kołacznicka. W cenniku kosztuje 50 zł zamiast 37 zł. Zwykłe zwiedzanie Ośrodek poleca uczniom dopiero od czwartej klasy szkoły podstawowej, a młodsze dzieci kieruje właśnie na wersję z inscenizacją.
• Abonament liczy się od trzeciego miejsca. Bilet łączony za 95 zł (ulgowy 67 zł) obejmuje Trasę Podziemną, Bramę Grodzką, Dom Słów i Piwnicę pod Fortuną przez 30 dni, ale sprzedaje się go wyłącznie stacjonarnie. Trzy pojedyncze bilety normalne kosztują co najmniej 97 zł, ale przy dwóch miejscach osobne bilety wychodzą taniej.
• Bez psa, z wyjątkiem przewodnika. Zwierząt na trasę się nie wprowadza; pies przewodnik lub asystujący może wejść, lecz decyzję zostawia się właścicielowi ze względu na głośną prezentację.

Jak dojechać

Autobus i trolejbus: najbliższe przystanki to Brama Krakowska 02 (linie 04 i 39) oraz Brama Krakowska 04 (01, 06, 17, 23, 156, 160), a od strony ul. Lubartowskiej - Brama Krakowska 01 i 03. Z przystanków 01 i 03 przy Lubartowskiej idzie się pod górę do Bramy Krakowskiej i dalej prosto ulicą Bramową. Z przystanków 02 i 04 droga prowadzi obok parkingu w stronę archikatedry i dalej przez Bramę Trynitarską.

Pieszo: z placu Łokietka przez Bramę Krakowską ulicą Bramową na Rynek, około trzech minut. Budynek Trybunału Koronnego stoi pośrodku placu, jest jasnopiaskowy, a wejście na trasę znajduje się na jego prawej, bocznej elewacji, po schodkach w dół.

Samochodem: najbliższy parking to niestrzeżony, płatny parking całodobowy na placu Katedralnym przy ul. Królewskiej 10, z dwoma miejscami dla osób z niepełnosprawnością. Alternatywa to parking Arkady między ulicami Świętoduską i Lubartowską, czynny tylko w ciągu dnia. Nawierzchnia na Starym Mieście to nieoszlifowana kostka granitowa - w niewygodnych butach czuć ją od razu.

W okolicy

• Piwnica pod Fortuną leży kilkadziesiąt metrów dalej, przy tym samym Rynku, i jest naturalnym dopełnieniem: zamiast makiet - XVII-wieczna polichromia, jedno wejście dziennie i bilet 30 zł. Obie piwnice da się zwiedzić w jedno popołudnie.
• Muzeum Historii Miasta Lublina w Bramie Krakowskiej pokazuje to samo miasto od góry, z panoramy na wysokości 36 metrów, za 10 zł. Dobra kolejność to najpierw podziemia, potem widok.
• Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN” to gospodarz trasy i miejsce, w którym wystawa „Lublin. Pamięć miejsca” opowiada o żydowskiej części miasta, zburzonej po drugiej stronie tej samej bramy.

Historia

Przy wyjściu warto spojrzeć pod nogi. Podświetlony zarys na placu Po Farze to fundamenty fary pod wezwaniem świętego Michała, rozebranej w latach 1846-1852; fundamenty odsłonięto i podświetlono w 2002 roku. Według legendy książę Leszek Czarny zasnął tu pod dębem i we śnie ujrzał archanioła Michała, a po zwycięstwie nad Jaćwingami ufundował kościół. Przy wyjściu stoi monidło, w którym można się sfotografować jako bohater tej opowieści.

Drugi koniec trasy ma własną legendę. Budynek Trybunału był najpierw ratuszem, a od 1578 roku mieścił Trybunał Koronny, najwyższy sąd szlachecki; w jego podziemiach działała winiarnia i więzienie. Wyrzeźbione w drewnie diabły w tamtejszych piwnicach przypominają opowieść o czarciej łapie i wdowie skrzywdzonej przez przekupionych sędziów.

Piwnice pośrodku służyły w XVI wieku kupcom za magazyny, gdy lubelskie jarmarki ściągały handlarzy z całej Europy. Trasę udostępniono w czerwcu 2006 roku, a część makiet wykonała młodzież z niepełnosprawnościami w ramach terapii. Dziś jest jednym z pięciu miejsc prowadzonych przez Ośrodek „Brama Grodzka - Teatr NN”, samorządową instytucję kultury miasta Lublin.