Dworek Kościuszków

Czego się spodziewać

Do Dworku Kościuszków w Lublinie nie wchodzi się prosto z ulicy. Najpierw jest kasa Ogrodu Botanicznego UMCS przy ul. Willowej, potem spacer między kolekcjami roślin, a dopiero na końcu drewniany ganek na czterech słupach. To punkt w większym założeniu, nie osobne muzeum z własnym wejściem i własnym biletem.

Budynek jest parterowy, na planie prostokąta, kryty wysokim łamanym dachem polskim z dwiema lukarnami od wschodu. To rekonstrukcja z lat 1969-1972, postawiona na zachowanych piwnicach pierwowzoru. Leksykon Lublin zapisuje wprost, że z oryginalnego wyposażenia wnętrz nie zachowało się nic, a piwnice sięgają prawie dziesięć metrów dalej na zachód niż dzisiejsza bryła.

Uczelnia nie publikuje opisu ekspozycji. Portal Znaczki Turystyczne opisuje sale jako „zabytkowe meble oraz pamiątki związane z Marią Curie-Skłodowską, Tadeuszem Kościuszko i historią Lublina”. UMCS podaje przy okazji Szańców Kościuszkowskich, że w zbiorach dworku jest portret Naczelnika pędzla Butkiewicza z 1893 roku. Warto też wiedzieć, że budynek bywa wynajmowany na konferencje i śluby cywilne dla 30-70 osób, więc część wnętrz może być akurat zajęta.

Najlepsze dla tych, którzy i tak wybierają się do ogrodu, oraz dla szukających lubelskich śladów Kościuszków. Kto chce zobaczyć urządzone wnętrza dworu szlacheckiego, znajdzie więcej w Dworku Wincentego Pola . Dzieci do 14 lat mogą przebywać na terenie ogrodu wyłącznie pod opieką dorosłych.

Wskazówki

• Sezon, nie cały rok. Ogród wraz z dworkiem jest otwarty od 12 kwietnia do 31 października 2026 roku. Poza tym okresem wyprawa na Sławinek nie ma sensu.
• Dzień tygodnia zmienia wizytę. Od wtorku do piątku dworek jest dostępny tylko w godzinach 10:00-14:00, a w soboty, niedziele i poniedziałki od maja do lipca nawet do 19:00. Na spokojne połączenie dworku z całym ogrodem zostaw weekend.
• Dopłata jest mała, wyjątek nie. Bilet łączony kosztuje 18 zł zamiast 16 zł za sam ogród, ulgowy 15 zł zamiast 11 zł. Posiadacz abonamentu sezonowego albo Karty Absolwenta UMCS płaci za wejście do dworku 5 zł, czyli więcej niż wynosi dopłata zwykłego zwiedzającego.
• Zarezerwuj 20-30 minut na dworek. To szacunek redakcyjny, bo uczelnia nie podaje czasu zwiedzania. Na obejście 21 hektarów ogrodu potrzeba 2-3 godzin; oprowadzanie z przewodnikiem trwa około 1,5 godziny i wymaga rezerwacji telefonicznej od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00-15:00.
• Kasa zamyka się wcześniej niż ogród. Bilety są sprzedawane do 17:30, a bramka wyjściowa zamyka się o 18:30. Przy późnym przyjeździe w czerwcu można kupić wejście i nie zdążyć już do dworku.
• Nie przegap alei lipowej. Zaczyna się przy ganku, ma 85 metrów długości i 31 drzew. Legenda przypisuje je Tadeuszowi Kościuszce, ale pomiar z 2008 roku dał 130-140 lat, czyli dziś, blisko dwie dekady później, drzewa mają około 150 lat - to wciąż czasy uzdrowiska, a nie Naczelnika.
• O dostępności zadzwoń. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń.
• Szańce Kościuszkowskie są w tym samym ogrodzie. Ziemne obwałowania trafiły do rejestru zabytków w październiku 2020 roku. Badania archeologiczne z lat 2022-2024 odsłoniły tam fundamenty dworu obronnego z XVI-XVII wieku oraz osadę i cmentarz z XI-XIII wieku.
• Czego nie wniesiesz. Psów poza przewodnikami osób niewidomych, rowerów, hulajnóg i rolek. Fotografowanie niekomercyjne jest bezpłatne, ale sesja okolicznościowa z godziną w dworku kosztuje 300 zł.

Jak dojechać

Autobus: liniami 2, 7, 37 i 47 dojedziesz najbliżej. Z przystanku Tarasowa 01 idź jeszcze około 300 metrów w kierunku jazdy autobusu, z przystanku Bogdanówka 01 wróć około 300 metrów.

Częsta pomyłka: linie 18, 20 i 30 zostawiają pasażera przy przystanku Warszawska-Cerkiew 01 na al. Warszawskiej, skąd do wejścia jest jeszcze około 1,5 km.

Samochodem: przy wejściu od ul. Willowej jest około 100 miejsc parkingowych.

Wejście: kasa i wejście dla zwiedzających znajdują się od ul. Willowej, między numerami 58 a 60. Dawne wejście od al. Solidarności jest nieczynne, a od ul. Sławinkowskiej prowadzą wyłącznie wejścia służbowe.

W okolicy

• Muzeum Wsi Lubelskiej - skansen przy al. Warszawskiej 96, około 1,5 km stąd (dwadzieścia minut pieszo lub jeden przystanek autobusem). Potrzebuje własnych trzech godzin, więc albo rezerwuj cały dzień, albo wybierz jedno z dwóch.
• Muzeum UMCS - ta sama uczelnia, inny adres: Biblioteka Główna przy ul. Radziszewskiego 11. Naturalny ciąg dalszy, jeśli interesuje cię historia uniwersytetu, a nie Kościuszków.
• Dworek Wincentego Pola - drugi lubelski dworek muzealny, na Kalinowszczyźnie, czynny od wtorku do soboty przez cały rok, bilet 10 zł i 8 zł.

Historia

Pierwsza wzmianka o dworze na folwarku Sławinek pochodzi z 1720 roku. W 1755 roku dobra kupił Jan Nepomucen Kościuszko, starosta krzemieniecki i stryj Tadeusza; w latach 1774-1775 przyszły Naczelnik gościł tu po raz pierwszy i prawdopodobnie pomagał stryjowi projektować park.

W 1819 roku majątek przejął Paweł Wagner, który odkrył w pobliżu źródła z żelazem i urządził łaźnię dla mieszkańców Lublina. W 1860 roku powstał tu pełny zakład kąpielowy, najlepsze lata miał na początku lat 80. XIX wieku, a potem przegrał konkurencję z Nałęczowem. Restauracja i sala taneczna spłonęły w 1896 roku, ujęcia wody zniszczyły wojska austriackie w 1915 roku, a źródła zanikły ostatecznie w 1960 roku po wykopaniu studni głębinowej na Woli Sławinkowskiej.

UMCS kupił resztówkę z dworem w 1950 roku pod przyszły ogród botaniczny. Ostatni lokatorzy wyprowadzili się w 1965 roku, w 1967 budynek był ruiną, a rekonstrukcję przeprowadził lubelski oddział Pracowni Konserwacji Zabytków w latach 1969-1972. Ogród otwarto dla publiczności 30 kwietnia 1974 roku, a sam dworek udostępniono zwiedzającym dopiero w 2013 roku.