Dworek Kościuszków

Czego się spodziewać

Do Dworku Kościuszków w Lublinie nie wchodzi się prosto z ulicy. Najpierw jest kasa Ogrodu Botanicznego UMCS przy ul. Willowej, potem spacer między kolekcjami roślin, a dopiero na końcu drewniany ganek na czterech słupach. To punkt w większym założeniu, nie osobne muzeum z własnym wejściem i własnym biletem.

Na autentyczne wnętrza z epoki nie ma co liczyć. Leksykon Lublin stwierdza wprost, że z dawnego wyposażenia nie przetrwał ani jeden element, a sam dom stanął od nowa w latach 1969-1972 na starych piwnicach, wysuniętych prawie dziesięć metrów poza jego zachodnią ścianę. Od strony alejki widać parterowy, drewniany dworek z wysokim, łamanym dachem polskim i dwoma okienkami w połaci od wschodu.

Wszystko, co dziś stoi w salach, trafiło tu później, a uczelnia nie publikuje opisu ekspozycji. Portal Znaczki Turystyczne wymienia „zabytkowe meble oraz pamiątki związane z Marią Curie-Skłodowską, Tadeuszem Kościuszko i historią Lublina”. Ze strony ogrodu o Szańcach Kościuszkowskich wiadomo, że w zbiorach dworku jest portret Naczelnika pędzla Butkiewicza z 1893 roku. Budynek bywa wynajmowany na konferencje dla 30-70 osób i na śluby cywilne, w plenerze albo we wnętrzach, więc któraś sala może być akurat zajęta.

Starsze warstwy tego miejsca leżą na zewnątrz. Szańce Kościuszkowskie, ziemne obwałowania w tym samym ogrodzie, trafiły do rejestru zabytków w październiku 2020 roku. Wykopaliska z lat 2022-2024 odsłoniły fundamenty dworu obronnego z XVI-XVII wieku oraz osadę i cmentarz z XI-XIII wieku. Że usypał je sam Kościuszko, nikt nie udowodnił - przyznaje to również ogród.

Warto, jeśli i tak spędzasz popołudnie w ogrodzie albo szukasz lubelskich śladów Kościuszków. Kto chce zobaczyć urządzone wnętrza dworu szlacheckiego, znajdzie więcej w Dworku Wincentego Pola. Dzieci do 14 lat mogą przebywać na terenie ogrodu wyłącznie pod opieką dorosłych.

Wskazówki

• Sezon kończy się 31 października. Ogród wraz z dworkiem jest otwarty od 12 kwietnia do 31 października 2026 roku. Poza tym okresem wyprawa na Sławinek nie ma sensu.
• W dni powszednie dworek zamyka się o 14:00. Od wtorku do piątku drzwi dworku zamykają się o 14:00, choć ogród sprzedaje bilety jeszcze przez dwie, trzy godziny - kto przyjdzie w środę o 15:00, zobaczy rośliny, ale dworku już nie. W soboty, niedziele i poniedziałki dworek jest czynny dłużej, zależnie od miesiąca: od maja do lipca do 19:00, w październiku do 16:00.
• Kasa kończy sprzedaż godzinę przed zamknięciem bramki. Obie godziny ogród zmieniał w trakcie sezonu 2026, więc aktualną sprawdź w dniu wizyty na stronie godzin otwarcia ogrodu.
• Zarezerwuj 20-30 minut na dworek i 2-3 godziny na ogród. Oba czasy to szacunek redakcyjny, bo uczelnia ich nie podaje. Oprowadzanie po ogrodzie (około 1,5 godziny) jest przewidziane tylko dla grup zorganizowanych liczących 8-14 albo co najmniej 15 osób; rezerwacja telefonicznie od poniedziałku do piątku w godzinach 7:00-15:00 lub mailowo pod adresem rezerwacje.botanik@mail.umcs.pl.
• Dopłata jest mała, wyjątek nie. Bilet łączony kosztuje 18 zł zamiast 16 zł za sam ogród, ulgowy 15 zł zamiast 11 zł; bilety można też kupić online. Posiadacz abonamentu sezonowego albo Karty Absolwenta UMCS płaci za wejście do dworku 5 zł, czyli więcej niż wynosi dopłata zwykłego zwiedzającego.
• Nie przegap alei lipowej. Zaczyna się przy ganku, ma 85 metrów długości i 31 drzew. Legenda przypisuje je Tadeuszowi Kościuszce, ale pomiar z 2008 roku dał 130-140 lat, czyli dziś drzewa mają około 150 lat - to wciąż czasy uzdrowiska, a nie Naczelnika.
• Regulamin i dostępność. Na teren ogrodu nie wejdziesz z psem (poza psem przewodnikiem osoby niewidomej), rowerem, hulajnogą ani na rolkach. Fotografowanie niekomercyjne jest bezpłatne, ale sesja okolicznościowa z godziną w dworku kosztuje 300 zł. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń.

Jak dojechać

Autobus: liniami 2, 7, 37 i 47 dojedziesz najbliżej. Z przystanku Tarasowa 01 idź jeszcze około 300 metrów w kierunku jazdy autobusu, z przystanku Bogdanówka 01 wróć około 300 metrów.

Częsta pomyłka: linie 18, 20 i 30 zostawiają pasażera przy przystanku Warszawska-Cerkiew 01 na al. Warszawskiej, skąd do wejścia jest jeszcze około 1,5 km.

Samochodem: przy wejściu od ul. Willowej jest około 100 miejsc parkingowych.

Wejście: kasa i wejście dla zwiedzających znajdują się od ul. Willowej, między numerami 58 a 60. Dawne wejście od al. Solidarności jest nieczynne, a od ul. Sławinkowskiej prowadzą wyłącznie wejścia służbowe.

W okolicy

• Muzeum Wsi Lubelskiej - skansen przy al. Warszawskiej 96, około 400 metrów stąd w linii prostej; wejścia leżą jednak przy różnych ulicach, więc pieszo wyjdzie dalej. Według naszego profilu samodzielny spacer po skansenie to dwie do trzech godzin, więc przy krótkim dniu wybierz jedno z dwóch.
• Muzeum UMCS - ta sama uczelnia, inny adres: Biblioteka Główna przy ul. Radziszewskiego 11. Obecnie nieczynne do odwołania z powodu remontu gmachu biblioteki; po otwarciu będzie naturalnym ciągiem dalszym dla tych, których bardziej niż Kościuszkowie interesuje historia uniwersytetu.
• Dworek Wincentego Pola - drugi lubelski dworek muzealny, na Kalinowszczyźnie, około 4,9 km stąd w linii prostej, czynny od wtorku do soboty przez cały rok, bilet 10 zł i 8 zł.

Historia

Dzisiejszy budynek ma nieco ponad pół wieku i to od tego trzeba zacząć. Uniwersytet kupił dwór z resztą majątku w 1950 roku z myślą o ogrodzie botanicznym, ale na inwestycję zabrakło pieniędzy. Gdy w 1965 roku wyprowadzili się ostatni mieszkańcy, w dwa lata dom zamienił się w ruinę; odbudowali go od piwnic konserwatorzy z lubelskiej Pracowni Konserwacji Zabytków w latach 1969-1972. Ogród przyjął pierwszych gości 30 kwietnia 1974 roku, dworek - dopiero w 2013 roku.

Nazwisko Kościuszków sięga o dwa stulecia wstecz. Najstarsza wzmianka o dworze na folwarku Sławinek pochodzi z 1720 roku. W 1755 roku, trzydzieści pięć lat później, posiadłość kupił Jan Nepomucen Kościuszko, stryj Tadeusza. Bratanek spędził tu lata 1774-1775 i przypuszcza się, że miał swój udział w urządzaniu pierwszego parku.

Aleja lipowa należy już do kolejnego rozdziału - uzdrowiska. Od 1819 roku Paweł Wagner wykorzystywał tu wody żelaziste do kąpieli, a w 1860 roku Sławinek miał pełny zakład kąpielowy, z którym Lublin łączyły, jak podaje Wikipedia, konne omnibusy. Szczyt popularności przypadł na początek lat osiemdziesiątych XIX wieku, później prym przejął Nałęczów. Upadek przyszedł w trzech etapach: w 1896 roku spłonęła restauracja, w 1915 roku ujęcia wody zniszczyli Austriacy, a ostatecznie źródła wyschły, gdy w 1960 roku na Woli Sławinkowskiej wywiercono studnię głębinową.