Dom Słów - Izba Drukarstwa

Czego się spodziewać

Dom Słów - Izba Drukarstwa to jedyne miejsce w Lublinie, w którym stare maszyny drukarskie nadal pracują, a zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i tylko o dwóch porach dnia. Nie wchodzi się tu z ulicy na kwadrans. Wejścia są o 11:00 i 15:00, oprowadzanie trwa od godziny do półtorej, a grupa liczy maksymalnie 10 osób.

Zobaczysz cztery pracownie dawnej drukarni typograficznej przy Żmigrodzie: drukarską, zecerską, introligatorską i papierniczą. W zecerni stoją kaszty z czcionkami i ornamentami. W drukarni pracują maszyny przedwojenne - ręczny bostoński tygiel z 1903 roku i prasa litograficzna Karla Krausego z Lipska z około 1904 roku, obok której leży ponad dwadzieścia kamieni litograficznych.

Portal Lubelski.pl, który fotografował te wnętrza, zwraca uwagę także na ponadstuletnie niemieckie prasy introligatorskie w papierni. Druga wystawa stała, „Siła Wolnego Słowa”, jest o czymś zupełnie innym: o niezależnym ruchu wydawniczym Lublina z lat 1976-1989, o bibule, powielaczach i ludziach, którzy je obsługiwali.

W galerii na parterze idą wystawy czasowe poświęcone sztuce książki, ilustracji i grafice. Te można oglądać bezpłatnie w godzinach otwarcia, bez biletu i bez przewodnika.

Najlepsze dla osób, które lubią maszyny i rzemiosło, dla studentów typografii, grafiki i edytorstwa oraz dla czytelników historii drugiego obiegu. Dzieci poniżej ósmego roku życia raczej się tu znudzą, chyba że zapiszesz je na warsztat - wtedy jest odwrotnie, bo robią coś własnymi rękami. Jeśli masz na Lublin jeden dzień, wybierz wzgórze zamkowe; Żmigród to wybór dla kogoś, kto chce zobaczyć rzecz osobną i wąską.

Wskazówki

• Rezerwuj, zamiast przychodzić. Zwiedzanie wystaw stałych odbywa się tylko z przewodnikiem o 11:00 i 15:00, a grupa to maksymalnie 10 osób. Inną godzinę można ustalić indywidualnie - telefonicznie pod numerem 81 534 52 33 albo mailem na domslow@tnn.lublin.pl . Kto przyjdzie o 12:30 bez uzgodnienia, obejrzy wyłącznie darmową galerię.
• Bilet zbiorczy kupisz gdzie indziej. Abonament na cztery miejsca Ośrodka - Dom Słów, Bramę Grodzką, Lubelską Trasę Podziemną i Piwnicę pod Fortuną - kosztuje 95 zł (67 zł ulgowy) i jest ważny 30 dni, ale sprzedaje go wyłącznie kasa przy ul. Grodzkiej 21. Kup go przed przyjściem tutaj albo zapłacisz osobno w każdym miejscu.
• Wstęp tutaj to 30 zł. Bilet ulgowy kosztuje 20 zł i przysługuje uczniom, studentom, emerytom, rencistom, osobom z niepełnosprawnością oraz posiadaczom Karty Dużej Rodziny. Asystent osoby z niepełnosprawnością wchodzi bezpłatnie, tak samo opiekun grupy szkolnej w wymiarze jeden opiekun na dziesięcioro zwiedzających. Tak podaje deklaracja dostępności; zakładka „Zwiedzanie” wpisuje opiekunów do biletu ulgowego, więc strona sama sobie przeczy. Bilety są w kasie na miejscu i w sklepie internetowym Ośrodka.
• Warsztat to osobna decyzja i osobna cena. Półtoragodzinne zajęcia typograficzne, introligatorskie albo papiernicze kosztują 40 zł od osoby (30 zł ulgowy), odbywają się w grupach 5-8 osób w godzinach 10:00-16:00 i wymagają wcześniejszej rezerwacji. Dolna granica wieku to 8 lat dla druku i 7 lat dla introligatorstwa i papieru. Z warsztatu wychodzisz z własnym notesem albo arkuszem papieru czerpanego.
• Sobotę potwierdź telefonicznie. Strona Ośrodka podaje trzy różne wersje letnich dni otwarcia: stopka i strona anglojęzyczna mówią o poniedziałku-piątku, zakładka „Zwiedzanie” o wtorku-sobocie w sezonie czerwiec-wrzesień, a deklaracja dostępności o poniedziałku-sobocie. Jedyny pewny plan na sobotę to wcześniejszy telefon.
• Schody decydują o tym, co zobaczysz. Muzeum pisze o sobie, że budynek jest częściowo dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową: do wystawy „Siła Wolnego Słowa” wjedziesz od podwórka przy ul. Królewskiej 17, ale do samej Izby Drukarstwa prowadzą schody na dolną kondygnację. Brama przy Królewskiej jest stroma, a nawierzchnia podwórka nierówna.
• Głusi i słabosłyszący: uprzedź wcześniej. Wybrane warsztaty mogą być tłumaczone na polski język migowy po zgłoszeniu na adres alina.januszczyk@tnn.lublin.pl . Opisy pracowni w PJM są dostępne w serwisie czytanieobrazow.pl.
• Oprowadzanie po angielsku kosztuje więcej. Bilet na zwiedzanie w języku angielskim to 45 zł (35 zł ulgowy) i trzeba je uzgodnić wcześniej - to informacja przydatna, jeśli przyprowadzasz tu gości z zagranicy.

Jak dojechać

Dom Słów stoi przy ul. Żmigród 1, u podnóża Starego Miasta, kilkadziesiąt metrów od Archikatedry.

• Autobus: przystanki Brama Krakowska 01, 02 i 04, linie 5, 6, 17, 22, 24, 25, 29, 39, 52, 156, 160, 950 oraz nocne N1 i N2. Przystanki 02 i 04 są po tej samej stronie ulicy co muzeum.
• Pieszo: od Bramy Krakowskiej trzy minuty w stronę Archikatedry, od Rynku Starego Miasta pięć, od wzgórza zamkowego kwadrans.
• Wejścia są dwa: od ul. Żmigród 1 - tędy zaczyna się zwiedzanie obu wystaw stałych - oraz od podwórka przy ul. Królewskiej 17, w głębi bramy po lewej stronie.
• Samochodem: parking przed Archikatedrą (wjazd od ul. Królewskiej) jest płatny całodobowo, parking na samym Żmigrodzie od poniedziałku do piątku w godzinach 08:00-17:00; oba są niestrzeżone i mają wyznaczone miejsca dla osób z niepełnosprawnością. Na podwórku Domu Słów można zaparkować po wcześniejszym uprzedzeniu.

W okolicy

Dom Słów jest jednym z oddziałów Ośrodka „Brama Grodzka - Teatr NN” i to przy Grodzkiej 21 zaczyna się każda sensowna wizyta w tej czwórce - tam kupisz abonament. Lubelska Trasa Podziemna i Piwnica pod Fortuną leżą pod Rynkiem, są objęte tym samym biletem i tak samo zwiedza się je wyłącznie z przewodnikiem. Najrozsądniej ustawić wszystkie trzy godziny jednego dnia.

Czwarte miejsce Ośrodka, Izba Pamięci Żydów Lublina przy Lubartowskiej, abonamentem objęte nie jest. Dwie minuty od wejścia na Żmigrodzie stoi Brama Krakowska z Muzeum Historii Miasta Lublina - dobre wypełnienie przerwy między turą o 11:00 a tą o 15:00.

Historia

Drukarnia „Popularna” działała przy Żmigrodzie od 1932 roku. Kupili ją dwaj lubelscy drukarze, Aleksander Michalski i Józef Rybiński, i przez siedem lat wydali tu kilka broszur, między innymi jednodniówkę słuchaczy Uniwersytetu Powszechnego im. Stefana Żeromskiego z 1938 roku. W czasie okupacji zakład wystarał się o zgodę na pracę nocną - oficjalnie z powodu zaległości, w rzeczywistości po to, żeby po godzinach odbijać ulotki, broszury, fałszywe przepustki i dowody osobiste dla Polski Podziemnej.

Niemcy wpadli na trop w marcu 1944 roku, a drukarzy osadzono w więzieniu na Zamku. 3 czerwca 1944 roku na Majdanku odbyła się egzekucja 50 więźniów Zamku Lubelskiego. Wśród nich było pięciu drukarzy „Popularnej”: Zdzisław Kalinowski, Marian Lipski, Aleksander Michalski, Józef Rybicki i Jan Tarkowski. Oficjalna historia zapisuje to czwarte nazwisko dwojako - Rybiński przy zakupie drukarni w 1932 roku, Rybicki na liście rozstrzelanych.

Drukarnia wznowiła pracę już w listopadzie tego samego roku, a 1 stycznia 1951 roku została przekształcona w spółdzielnię, później znaną jako Intrograf. Izbę Tradycji Drukarstwa Lubelskiego założyli tu w latach 1981-1983 sami drukarze Intrografu. Po transformacji miejsce podupadło do stanu, który oficjalna historia opisuje bez ogródek: nieogrzewany i niewietrzony lokal, zniszczony sprzęt, dwa zaginione eksponaty z kart konserwatora.

Gospodarzem został w 2007 roku Ośrodek Brama Grodzka - Teatr NN; po remoncie otwarto tu w 2008 roku Izbę Drukarstwa, a w 2015 roku, po dołączeniu pracowni edukacyjno-animacyjnej, całość dostała nazwę Dom Słów. Patronem Izby jest Józef Łobodowski, poeta i tłumacz, który większość swoich publikacji drukował właśnie w „Popularnej”.