Muzeum Regionalne Ziemi Limanowskiej w Limanowej

Czego się spodziewać

Dwie sale opowiadające o dewizkach - ozdobnych zapinkach, na których noszono zegarki, sygnety, klucze i dewocjonalia - oraz historia regionu, wszystko w drewnianym dworze sprzed dwustu lat. Tak zaczyna się dziś wizyta w Dworze Marsów, siedzibie Muzeum Regionalnego Ziemi Limanowskiej. Zbieranie pamiątek zaczęli w dwudziestoleciu międzywojennym bracia Walenty i Wincenty Gawronowie; formalne muzeum powstało w 1970 roku jako placówka PTTK, w 1987 przeszło na własność państwa, a od 1992 roku prowadzi je miasto. Przez ponad cztery dekady, w dużej mierze za sprawą Jana Wielka, kierownika muzeum w latach 1975-1986 i dyrektora w latach 1987-2011, zbiory urosły do około 26 tysięcy obiektów.

Osiem wystaw stałych rozkłada się w salach dworu, w tym w zachowanej sali w stylu Ludwika Filipa z oryginalnym umeblowaniem rodziny Marsów. Największy ciężar gatunkowy ma kolekcja 458 dewizek z XVIII-XX wieku - największy taki zbiór w Polsce, ofiarowany w 2014 roku w większości przez pochodzącego z Limanowej dr. Grzegorza Jońca, a częściowo przez jego kuzyna Romana Pawlickiego z Krakowa. Obok niej stoi zrekonstruowane wnętrze apteki mgr Klementyny Bączkowskiej, prowadzonej przez pięć pokoleń rodzin Müllerów, Zubrzyckich i Bączkowskich aż do nacjonalizacji w 1951 roku - ekspozycja powstała wspólnie z muzeum w słowackim Kieżmarku. Dalej malarstwo Maksymiliana Brożka i Kazimierza Kopczyńskiego, pamiątki po rafinerii nafty w Sowlinach, dokumenty lokacyjne miasta z XVI-XVIII wieku oraz ekspozycja o bitwie pod Limanową z 1914 roku i polsko-słowackim braterstwie broni.

Muzeum ma też ciemniejszą kartę, o której własna strona nie wspomina: w 2011 roku okazało się, że z kolekcji zniknęły cenne dokumenty miejskie, w tym przywilej lokacyjny Zygmunta Augusta z 1565 roku, a ówczesny dyrektor został skazany za niedopilnowanie zbiorów. Dla kogoś, kto ceni dokumenty historyczne bardziej niż etnografię, to przypomnienie, że nie wszystko z dawnej kolekcji da się dziś zobaczyć.

Najlepsze dla miłośników historii regionalnej i etnografii, którzy są już w okolicy Limanowej albo jadą śladem bitwy 1914 roku - jako samodzielny cel wycieczki z Krakowa to za mało atrakcji na cały dzień. Wszystkie opisy są po polsku, więc bez znajomości języka zostaną same przedmioty.

Wskazówki

• Wtorek jest bezpłatny - w obu sezonach wstęp na wystawy stałe w ten dzień nic nie kosztuje. Muzeum wspomina o tym tylko jednym zdaniem w cenniku, nie jako osobną promocję.
• Zarezerwuj godzinę, półtorej z dziećmi - to dwór, nie wielopiętrowy gmach; osiem wystaw stałych zajmuje mniej czasu, niż sugeruje ich liczba.
• Nie przegap dewizek i apteki - kolekcja 458 zapinek to największy taki zbiór w Polsce, a wnętrze apteki mgr Bączkowskiej jest rekonstrukcją, nie zbiorem gablot.
• Grupa zwiedza taniej - od 10 osób bilet kosztuje 13 zł zamiast 15 zł (ulgowy 8 zł zamiast 10 zł), a przewodnik to dodatkowe 50 zł do 25 osób albo 100 zł dla większej grupy.
• Wystawy czasowe kosztują osobno - 5 zł, niezależnie od biletu na ekspozycję stałą.
• Umów wizytę telefonicznie, nie przez internet - muzeum nie prowadzi sprzedaży biletów online; grupy i oprowadzanie ustala się telefonicznie lub mailowo.
• Podjazd dla wózków jest, ale bez gwarancji windy - deklaracja dostępności muzeum wymienia podjazd i ekrany infokiosków o regulowanej wysokości; o windzie czy dostosowanej toalecie strona milczy, więc przed wizytą osoby na wózku lepiej zadzwonić.
• Licz na powtórną wizytę - autorka bloga zagubionawdrodze.wordpress.com, która odwiedzała muzeum kilkukrotnie, za każdym razem trafiała na inną wystawę czasową w tej samej niewielkiej przestrzeni.

Jak dojechać

Samochodem: Limanowa leży około 65 km na południowy wschód od Krakowa. Trasa prowadzi zakopianką (DK7), a następnie drogą przez Mszaną Dolną lub Dobrą - licz około półtorej godziny w zależności od ruchu.

Autobusem lub busem z Krakowa: kursują regularnie w stronę Limanowej, a przystanek w mieście leży kilka minut pieszo od Dworu Marsów. To wyprawa poza Kraków, a nie spacer ze Starego Miasta - dnia nie da się połączyć z krakowskim zwiedzaniem bez dodatkowych dwóch-trzech godzin w drodze.

Na miejscu: muzeum stoi przy ulicy Józefa Marka 13, w centrum Limanowej, w otoczeniu parku dworskiego - dobre miejsce na krótki spacer przed albo po zwiedzaniu.

W okolicy

Limanowa leży z dala od krakowskich muzeów, ale zbiory Dworu Marsów mają wyraźne odpowiedniki w sieci. Wątek ludowy i regionalny rozwiniesz w Muzeum Etnograficznym w Krakowie , które pokazuje kulturę tych samych grup góralskich na szerszym tle. W samym regionie podobną opowieść, ale bez biletu, prowadzi Muzeum Niepodległości w Myślenicach - dobry punkt odniesienia, ile kosztuje płatny wstęp w Limanowej wobec darmowego u sąsiadów.

Historia

Dwór Marsów powstał na przełomie XVIII i XIX wieku i zmieniał właścicieli kilkukrotnie: od rodziny Słupskich, przez Jordanów, aż do Marsów, którzy objęli go w połowie XIX wieku i od których wziął dzisiejszą nazwę. Muzeum początkowo zajmowało tylko część budynku - dopiero po 1987 roku, gdy stało się placówką państwową, rozrosło się na cały dwór.

Zbiory dzielą się na dwa działy: etnograficzny, dokumentujący kulturę górali limanowskich, sądeckich, zagórzan i białych górali łąckich, oraz historyczno-artystyczny, gromadzący dawne przywileje i dokumenty lokacyjne miasta z XVI-XVIII wieku obok malarstwa regionalnych twórców. To właśnie z tego działu w 2011 roku zniknęły dokumenty, w tym przywilej Zygmunta Augusta z 1565 roku - epizod, o którym muzealna strona nie wspomina, a który dobrze pokazuje, jak kruche bywają archiwa małych regionalnych placówek.