Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju

Czego się spodziewać

Błękitna drewniana willa na krynickim deptaku kryje obrazy człowieka, który przez pół wieku siedział kilka kroków dalej i malował akwarele na skrawkach papieru. Epifaniusz Drowniak, znany jako Nikifor Krynicki, nie skończył żadnej szkoły, mówił tak niewyraźnie, że mało kto go rozumiał, i zostawił po sobie około czterdziestu tysięcy prac. Muzeum Nikifora w Krynicy-Zdroju działa w tej willi od 1995 roku, a Wikipedia liczy w tutejszych zbiorach 77 obrazów.

Ekspozycja zajmuje kilka niewielkich sal, a na ścianach wiszą akwarele, gwasze i rysunki: cerkwie, dworce kolejowe, wnętrza, architektura fantastyczna, autoportrety. Obok nich stoją jego rzeczy: drewniana skrzynia, w której trzymał obrazy i na której sypiał, walizka podróżna z farbami i pędzlami, pieczątki służące do sygnowania prac, kapelusz i kamizelka. Jest też odręcznie narysowany, osiemdziesięciosześciostronicowy modlitewnik. Zwiedzający wymieniają poza tym szkice, których nie zdążył pokolorować przed śmiercią, oraz nietypowe dla niego wnętrza: „Kuchnię wiejską” i „Kuchnię w pensjonacie”.

W bocznej sali wyświetlany jest film, na którym Nikifor maluje oparty o mur, z psem u nogi - i to przy nim ludzie zwykle stoją najdłużej. Najlepsze dla osób, które interesuje sztuka naiwna i art brut, oraz dla widzów filmu „Mój Nikifor” z 2004 roku, którzy chcą zobaczyć przedmioty stojące za tamtą opowieścią. Dzieci od mniej więcej sześciu lat wchodzą w te obrazy bez oporu, bo kreska jest bliska ich własnej. Kto liczy na dużą galerię albo ekspozycję multimedialną, będzie rozczarowany: to jedna drewniana willa i kilka pokoi.

Wskazówki

• Czwartek za darmo, ale do 15:00. Wstęp wolny przysługuje w czwartki, tyle że w czwartki i niedziele muzeum zamyka już o 15:00, a ostatnie wejście wypada o 14:30. Darmowa wizyta musi być poranna.
• Przerwa w środku dnia. We wtorki, środy, piątki i soboty sale są zamknięte między 13:00 a 14:00. Przyjście na 13:15 oznacza czekanie przed willą.
• Zarezerwuj godzinę, nie kwadrans. Na same obrazy wystarczy 45 minut; z filmem w bocznej sali robi się z tego pełna godzina.
• Nie ufaj cenom z portali turystycznych. Strony trzecie podają wciąż 14 zł, 21 zł albo 22 zł. Cennik muzeum od 1 maja 2026 roku mówi 24 zł normalny i 19 zł ulgowy; bilet rodzinny dla dwojga dorosłych i dwojga dzieci do 16 lat kosztuje 73 zł. Muzeum nie informuje o sprzedaży biletów przez internet.
• Parkingu przy muzeum nie ma. Zostają płatne miejsca ogólnodostępne w okolicy; jedno z nich jest przeznaczone dla osób z niepełnosprawnościami.
• Wózkiem wjedziesz z prawej strony. Od frontu prowadzą wysokie kamienne schody, ale wzdłuż prawej ściany budynku biegnie chodnik z kostki i podjazd. Toaleta między salami jest dostosowana i ma przewijak.
• Bezpłatna aplikacja jest tu audioprzewodnikiem. Muzeum udostępnia darmową aplikację na telefon: audioprzewodnik po salach, audiodeskrypcję detali obrazów, przewodnik z filmami w polskim języku migowym i osobny audioprzewodnik dla rodzin z dziećmi. Nieopublikowany zostaje tylko język podpisów przy obrazach. Audiodeskrypcję na żywo i tłumacza PJM zamawia się u koordynatora dostępności Daniela Lachora - SMS-em pod numer 605 289 154 albo mailem na d.lachor@muzeum.sacz.pl ; tłumacz wymaga dwutygodniowego wyprzedzenia.
• Wyjdź i idź dalej śladem Nikifora. U wlotu deptaku siedzi na ławce jego brązowy pomnik z pędzlem i psem, odsłonięty we wrześniu 2005 roku. Na starym cmentarzu stoi nagrobek dłuta Bolesława Chromego: „Nikifor Krynicki” alfabetem łacińskim i dopisane później cyrylicą „Никифор Єпіфан Дровняк”.

Jak dojechać

Krynica-Zdrój leży około 120 km na południowy wschód od Krakowa, w Beskidzie Sądeckim. To wyjazd na cały dzień, a muzeum jest jego godziną, nie powodem.

• Samochodem: dwie i pół do trzech godzin z Krakowa drogami przez Nowy Sącz. Muzeum nie ma parkingu - zostaje strefa płatna w centrum uzdrowiska.
• Pociągiem: z Krakowa zwykle z przesiadką w Nowym Sączu, do stacji Krynica-Zdrój.
• Autobusem: busy dalekobieżne z Krakowa dojeżdżają do centrum uzdrowiska.
• Pieszo: od dworca krótki spacer wzdłuż potoku Kryniczanka. Willa „Romanówka” stoi przy Bulwarach Dietla naprzeciw Starego Domu Zdrojowego i jest widoczna z deptaku - błękitny drewniany budynek.

W okolicy

• Galeria Sztuki „Dwór Karwacjanów” w Gorlicach - około 40 km na północ, najbliższe miejsce w regionie, które programuje sztukę, a nie historię lokalną; dobra druga część dnia dla kogoś, kto przyjechał tu dla malarstwa.
• Muzeum Ziemi Bieckiej w Bieczu - renesansowa Kromerówka i gotycki Dom z Basztą, jakieś 55 km stąd; opowieść o mieście tam, gdzie u Nikifora jest opowieść o jednym człowieku.
• Muzeum Etnograficzne w Krakowie - sztuka ludowa i nieprofesjonalna w skali ogólnopolskiej, czyli kontekst, którego kilka sal w Krynicy dać nie może.

Historia

„Romanówka” to dziewiętnastowieczny drewniany pensjonat uzdrowiskowy w formie szwajcarsko-alpejskiej, który pierwotnie stał przy ulicy Piłsudskiego. W 1990 roku budynek rozebrano, a w latach 1992-1994 złożono ponownie w obecnym miejscu, przy Bulwarach Dietla. Jest wpisany do rejestru zabytków i należy do małopolskiego Szlaku Architektury Drewnianej. Muzeum otwarto w nim w 1995 roku jako oddział instytucji z Nowego Sącza, dziś noszącej nazwę Muzeum Ziemi Sądeckiej. To tam, a nie w Krynicy, znajduje się największy na świecie zbiór prac Nikifora, ponad tysiąc obiektów.

Sam Nikifor, Łemko urodzony w 1895 roku, został odkryty około 1930 roku przez ukraińskiego malarza Romana Turyna, który pokazał jego prace w Paryżu. W 1947 roku akcja „Wisła” wysiedliła go na ziemie zachodnie; wrócił do Krynicy pieszo trzy razy i dopiero za trzecim pozwolono mu zostać. Od 1949 roku jego malarstwo promowali krakowscy krytycy Ella i Andrzej Banachowie, a od 1960 roku opiekował się nim malarz Marian Włosiński. Zmarł na gruźlicę w 1968 roku i jest pochowany w Krynicy.