Wspólnie. 20 lat kolektywu Sputnik Photos

Od 11 kwietnia do 13 września 2026 roku MuFo przy Rakowickiej pokazywało dwadzieścia lat pracy kolektywu Sputnik Photos - sześcioro członków grupy i troje innych twórców, w czterech częściach ułożonych według sposobów współpracy.

Muzeum Fotografii w Krakowie o wystawie:

Dla Sputnik Photos fotografia nigdy nie była jedynie zapisem rzeczywistości. To przestrzeń spotkania, narzędzie krytycznego myślenia i wspólnego działania. Wystawa „Wspólnie” w Muzeum Fotografii w Krakowie opowiada o pracy jednego z najważniejszych kolektywów fotograficznych Europy Środkowo-Wschodniej, ukazując fotografię jako medium relacji, współodpowiedzialności i oddawania głosu innym.

Wystawa „Wspólnie. 20 lat kolektywu Sputnik Photos”, prezentowana w Muzeum Fotografii w Krakowie od 11 kwietnia 2026 roku nie jest klasyczną retrospektywą. Dorobek grupy staje się tu punktem wyjścia do refleksji nad tym, jak na przestrzeni dwóch dekad zmieniała się fotografia dokumentalna i jak może ona funkcjonować jako żywa praktyka społeczna. Prezentowane projekty tworzą panoramę różnych modeli współpracy: między fotografami i fotografkami, bohaterkami i bohaterami zdjęć, a także kuratorkami i kuratorami. Jednocześnie odsłaniają one społeczne i polityczne przeobrażenia regionu Europy Środkowo-Wschodniej, widziane z perspektywy zaangażowanej, kolektywnej praktyki twórczej.

Czego się spodziewać

Wystawa nie była klasyczną retrospektywą, lecz refleksją nad tym, jak przez dwie dekady zmieniała się fotografia dokumentalna. Pokazane projekty tworzyły panoramę różnych modeli współpracy - między twórcami, bohaterami zdjęć oraz kuratorami - i przedstawiały fotografię jako żywą praktykę społeczną. Obecny skład kolektywu tworzą Jan Brykczyński, Karolina Gembara, Michał Łuczak, Rafał Milach, Adam Pańczuk i Agnieszka Rayss. Kuratorką była Marta Szymańska, przy współpracy merytorycznej dr Agnieszki Olszewskiej.

Wystawie towarzyszyły nagranie rozmowy z artystami, tekst łatwy do czytania i rozumienia oraz tłumaczenie na polski język migowy. W czytelni MuFo na piętrze +1 można było obejrzeć więcej publikacji Sputnik Photos.

Archiwalna strona wystawy w serwisie muzeum: „Wspólnie. 20 lat kolektywu Sputnik Photos” .

Kontekst

Sputnik Photos to międzynarodowy kolektyw fotografów dokumentalnych założony w 2006 roku przez Agnieszkę Rayss, Jana Brykczyńskiego i Rafała Milacha, do którego z czasem dołączyli twórcy z Polski, Słowacji, Czech, Słowenii, Białorusi, Łotwy i Gruzji. Grupa dokumentuje przemiany społeczne i polityczne w krajach byłego bloku wschodniego, łącząc fotografię, film i fotoksiążki - do tej pory wydała ich osiem, w tym głośne „Lost Territories Archive”, zbiór tysięcy zdjęć wykonanych w latach 2008-2016 na terenach byłych republik radzieckich przez siedmioro fotografów z Polski, Słowacji i Białorusi. Członkowie kolektywu byli wielokrotnie nagradzani, między innymi World Press Photo i Pictures of the Year International, co czyni „Wspólnie” podsumowaniem dorobku jednej z najbardziej rozpoznawalnych grup fotograficznych regionu.

Bilet i czas

Wystawa „Wspólnie” była płatna osobno: bilet normalny kosztował 20 zł, ulgowy 14 zł, a strona muzeum nie podawała dnia bezpłatnego wstępu obejmującego tę wystawę czasową, więc z opłatą trzeba było się liczyć niezależnie od terminu wizyty. Na zwiedzanie z uważnym oglądaniem fotografii i zajrzeniem do czytelni trzeba było przeznaczyć co najmniej godzinę, półtorej.

Wystawa była dobrym wyborem dla osób zainteresowanych fotografią dokumentalną, historią najnowszą Europy Środkowo-Wschodniej i pytaniami o etykę przedstawiania. Gorzej sprawdzała się jako szybki przystanek przy zwiedzaniu Krakowa „przy okazji”, bo materiał wymagał skupienia i czasu na lekturę podpisów.

Co piszą o wystawie

• Magazyn SZUM (11.09.2026, Wojciech Albiński): recenzja mieszana - docenia warsztat i szczere intencje kolektywu, ale w zaangażowaniu grupy widzi rodzaj „niekoniecznie świadomego konformizmu” i mówi, że zdjęcia bardziej afirmują wrażliwość miejskiej klasy średniej niż prowadzą do rzeczywiście dociekliwej refleksji - link
• Tygodnik Powszechny (31.03.2026, Jacek Taran): w rozmowie z kuratorką Martą Szymańską pokazuje wystawę jako w pewnym sensie przegląd dorobku kolektywu, ale ułożony według klucza współpracy, a nie chronologii - wokół czterech wątków: współpracy z bohaterami, wspólnego autorstwa, aktywizmu solidarnościowego i aktualnego rezonansu - link

Aktualizacje

• 2026-09-22 - wystawa zakończyła się 13 września 2026 roku; strona wystawy w serwisie muzeum nadal podaje daty 11 kwietnia - 13 września 2026, a lista aktualnych wystaw MuFo już jej nie wymienia.

Zobacz też

• Muzeum Fotografii w Krakowie MuFo - profil instytucji organizującej wystawę.
• „Zofia Kulik. Zamiast rzeźby. Przypisy” - kolejna wystawa czasowa w MuFo przy Rakowickiej (3 października - 20 grudnia 2026), strona w serwisie muzeum; także ona pokazuje fotografię razem z pracą zbiorową.

Po wystawie

Wystawa „Wspólnie. 20 lat kolektywu Sputnik Photos” zakończyła się 13 września 2026 roku. Muzeum nie ogłosiło kolejnego miejsca pokazu ani katalogu; nie znaleziono też danych o frekwencji ani nagrodach.

W MuFo przy Rakowickiej nadal działa wystawa główna „Co robi zdjęcie?”: około tysiąca obiektów o tym, jak działa fotografia, od szklanych negatywów po prace Zofii Rydet i Jerzego Lewczyńskiego. We wtorki wstęp na nią jest bezpłatny, a na zwiedzanie trzeba zarezerwować około półtorej godziny - szczegóły w profilu Muzeum Fotografii w Krakowie .

Od 3 października do 20 grudnia 2026 roku na poziomie -1 potrwa wystawa „Zofia Kulik. Zamiast rzeźby. Przypisy” : dyplom artystki z 1971 roku i „Przypisy” przygotowane wspólnie przez Otwartą Grupę Roboczą. Wstęp za okazaniem biletu na wystawę główną albo za 5 zł, wernisaż 2 października 2026 roku o 18:00. Dla osób, które przyszły na Sputnik Photos dla idei pracy zbiorowej, to najbliższy ciąg dalszy w tym samym budynku.

W rozmowie z Jackiem Taranem w „Tygodniku Powszechnym” (31 marca 2026) kuratorka Marta Szymańska mówiła o wyborze najlepszych prac, ułożonym jednak według klucza współpracy, w czterech częściach. Wojciech Albiński w „Magazynie SZUM” (11 września 2026) określił swoje wrażenia jako mieszane: uznał wystawę za spójny obraz dwudziestu lat społecznej wrażliwości artystów, ale w ich zaangażowaniu zobaczył rodzaj „niekoniecznie świadomego konformizmu” wobec przyjętych norm.

Kto szuka w Krakowie sztuki tworzonej wspólnie albo opowieści oddających głos bohaterom, ma jeszcze trzy wystawy czasowe:

• Stan posiadania. Topografia Kolekcji MOCAK-u - część I (MOCAK, do 18 października 2026) - wystawę przygotował cały zespół muzeum, więc to także praca zbiorowa, tylko po stronie instytucji.
• Katarzyna Krakowiak-Bałka. Ekologie współtworzenia (MOCAK, do 18 października 2026) - roczna rezydencja, w której proces i współpraca liczą się bardziej niż gotowy obiekt.
• Hotel Forum (Muzeum Podgórza, do 10 stycznia 2027) - historia brutalistycznego hotelu opowiedziana przez jego dawnych pracowników, a więc, jak u Sputnik Photos, głosem ludzi, których dotyczy.

Profil muzeum: Muzeum Fotografii w Krakowie MuFo .