Wojowniczki. Japońskie herstorie

Gmach główny Muzeum Manggha opowiada do 11 listopada 2026 roku o japońskich wojowniczkach, które muzeum nazywa onna bugeisha, przede wszystkim za pomocą drzeworytów ukiyo-e: od na wpół legendarnej cesarzowej Jingū po Nakano Takeko, poległą w 1868 roku.

Muzeum Manggha o wystawie:

W japońskiej tradycji literackiej, historycznej i wizualnej pojawiają się postacie kobiet obdarzonych niezwykłą siłą, odwagą i zdolnościami strategicznymi. Ich wizerunki funkcjonowały na styku historii, legendy i popularnej wyobraźni, tworząc jeden z ważnych tematów kultury okresu Edo. Bohaterki te przedstawiano jako uczestniczki wydarzeń militarnych, często obdarzone wyjątkową inteligencją, determinacją oraz niezłomną postawą moralną. W określaniu ich szczególnego statusu istotne miejsce zajmuje pojęcie onna bugeisha, odnoszące się do kobiet wyszkolonych w sztukach walki.

Wizerunek wojowniczki nie ograniczał się wyłącznie do ukazania sprawności fizycznej. Równie ważne były cechy takie jak opanowanie, lojalność, mądrość, zdolność dowodzenia i gotowość do działania w sytuacjach granicznych. Bohaterki te często wywodziły się z rodów arystokratycznych lub samurajskich, a ich przedstawienia łączyły motyw heroizmu z ideałem kobiecego piękna. W literaturze i sztuce opisywano je jako postacie silne, a zarazem pełne wdzięku, o subtelnych rysach, długich włosach i jasnej cerze. To napięcie między delikatnością formy a siłą czynu stało się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów ich ikonografii.

Czego się spodziewać

Według opisu muzeum wystawa ma trzy części. Pierwsza dotyczy kobiet, które jako matki, żony i towarzyszki pomagały mężczyznom przetrwać. Druga przedstawia cztery najsłynniejsze wojowniczki; imię jednej z nich pozostaje nieznane. Trzecią muzeum nazywa tragiczną: jej bohaterką jest Nakano Takeko, ostatnia bugeisha, wraz z oddziałem kobiet, który poprowadziła w ostatniej bitwie samurajów pod Aizu.

Autorka idei, scenariusza i aranżacji, dr hab. Anna Król, nazywa całość „graficzno-malarskim esejem”. Drzeworytom towarzyszą instalacja malarska Kai Muchy, udźwiękowienie Michała Kuźniaka (Nihil) i animacja Marcina Stypki.

Wystawa zajmuje gmach główny muzeum przy ulicy Konopnickiej 26. Prace pochodzą ze zbiorów Manggha i z kolekcji prywatnych: muzeum wymienia z nazwiska Raymonda Milewskiego i dodaje, że wypożyczyli je także inni kolekcjonerzy. Liczby prezentowanych prac muzeum nie podaje.

W opisie wystawy pojawiają się z imienia cesarzowa Jingū, Tomoe Gozen, Hangaku Gozen i Takeko Nakano. Muzeum przytacza też wynik badań archeologicznych na polach wielkich bitew w Japonii, według którego 30% odnalezionych szczątków to kości kobiet. To druga wystawa Manggha poświęcona kobietom; pierwszą była „Opowieść o księciu Genjim” z 2024 roku, o poetkach okresu Heian.

Kto powinien tu przyjść: osoby zainteresowane drzeworytem ukiyo-e jako medium opowieści, historią Japonii i tym, jak kultura obrazowa buduje wzorce. Kto może odpuścić: zwiedzający, którzy szukają przede wszystkim zbroi i uzbrojenia - te są obok, na bliźniaczej wystawie „Akitsushima. Wyspa Ważek”, objętej tym samym biletem. Na same „Wojowniczki” zarezerwuj około 45 minut, na obie wystawy razem - 2 godziny.

Materiały prasowe muzeum wymieniają między innymi te prace:

• Tsukioka Yoshitoshi, „Jingū Kōgō (Cesarzowa Jingū)”, 1894 - drzeworyt barwny, frontyspis (kuchi-e) z pisma „Bijutsu Sekai”, ze zbiorów Manggha.
• Mizuno Toshikata, „Cesarzowa Jingū”, 1885 - barwny tryptyk o szerokości około 75 cm z kolekcji Raymonda Milewskiego.
• Ogata Gekkō, „Tomoe Gozen wyrusza na bitwę”, 1904 - frontyspis do pisma „Bungei kurabu”, również z kolekcji Milewskiego.
• Chikanobu Yōshū, „Pani Osumi, żona Sanady Nobuyukiego”, 1886 - drzeworyt z serii „Azumanishiki chuya kurabe” z kolekcji prywatnej.
• Lalka takeda ningyō „Tomoe Gozen”, połowa XIX wieku - według podpisu muzeum przedstawia aktora kabuki, mężczyznę, w roli Tomoe Gozen; ze zbiorów Manggha.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Manggha .

Kontekst

Kobiety z rodów wojowników, szkolone w walce przede wszystkim naginatą, czyli bronią drzewcową z zakrzywionym ostrzem, angielska Wikipedia opisuje pod nazwą onna-musha; muzeum posługuje się określeniem onna bugeisha. Najbardziej znane postacie należą do różnych epok. Cesarzowa Jingū jest władczynią legendarną, znaną z kronik, a nie z dokumentów.

Tomoe Gozen i Hangaku Gozen walczyły w wojnie Genpei w latach 1180-1185, po przeciwnych stronach: pierwsza po stronie rodu Minamoto, druga po stronie Taira. Nakano Takeko zginęła w 1868 roku pod Aizu, w wojnie boshin, na czele oddziału około 20 kobiet. Podane przez muzeum 30% ma odpowiednik w badaniu szczątków z bitwy pod Senbon Matsubaru z 1580 roku: spośród 105 odkopanych ciał 35 należało do kobiet.

Przy oglądaniu grafik warto pamiętać o chronologii. W okresie Edo (1600-1868), pod wpływem neokonfucjanizmu, pozycja kobiet z klasy wojowników wyraźnie osłabła, a ich obowiązki ograniczono do domu. W tym samym okresie, jak pisze muzeum, wojowniczki stały się jednym z ważnych tematów kultury Edo, a drzeworyt opowiadał o nich za pośrednictwem powieści wojennych, dramatów kabuki i przekazów ustnych.

Wszystkie grafiki wymienione w materiałach prasowych powstały jednak już po okresie Edo, w latach 1883-1908, często jako frontyspisy do czasopism. Są więc zapisem tego, jak kultura japońska opowiadała o kobiecej sile, a nie dokumentem samych walk.

Bilet i czas

Bilet normalny kosztuje 30 zł, ulgowy 20 zł. Ulga przysługuje między innymi uczniom, studentom, osobom powyżej 65 lat i nauczycielom. Bilet rodzinny kosztuje 50 zł (do czterech osób, w tym co najmniej jedno dziecko do 18 lat), a grupowy, dla grupy do 20 osób, 120 zł. Dzieci do 7 lat wchodzą bezpłatnie; muzeum honoruje Kartę Dużej Rodziny i Kartę „N”.

Osobnego biletu na tę wystawę nie ma: według muzeum bilet uprawnia do wstępu na wszystkie bieżące wystawy. Na liście bieżących są obecnie także „Akitsushima. Wyspa Ważek” oraz, do 25.10.2026, „Tokyo Story” i „Teraz wszystko będzie inaczej” w Galerii Europa - Daleki Wschód. Na stronie z biletami muzeum podaje, że we wtorki zwiedzanie wszystkich wystaw czasowych jest bezpłatne.

Muzeum jest czynne od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-18:00, w poniedziałki zamknięte; ostatnie wejście na wystawę jest możliwe 30 minut przed zamknięciem. W niedzielę 1 listopada (Wszystkich Świętych) muzeum będzie nieczynne. W środę 11 listopada, w Święto Niepodległości i zarazem ostatni dzień wystawy, będzie otwarte w godzinach 10:00-18:00.

Bilet można kupić online z wyprzedzeniem albo w kasie; o wejściach na określoną godzinę muzeum nie wspomina. Według tej samej strony bilety online na kolejny miesiąc trafiają do sprzedaży w ostatnim tygodniu miesiąca poprzedniego, na listopad więc w ostatnim tygodniu października. Zwiedzanie z przewodnikiem trzeba zarezerwować co najmniej 10 dni wcześniej. Najbliższe przystanki, autobusowy i tramwajowy, noszą nazwę Rondo Grunwaldzkie.

Wydarzenia towarzyszące

• 26.09.2026, 16:00 - „Kokon tōzai - od starożytności po dziś, w każdym miejscu”, pokaz nawiązujący do wystawy. Szkoła Arakimunisairyu Ogawa Dojo, prowadzona przez sōke Masanoriego Ogawę i Annę Ogawę, pokaże iai i kenjutsu z kataną oraz techniki naginaty. W programie są także kenbu, melorecytacja shigin, utwory waka i malowanie tuszem (suibokuga) na żywo, które wykona japońska artystka Matsumura Ryuka z Kumamoto. Strona wydarzenia .

  Bilet 20 zł, ulgowy 15 zł, online albo w kasie wyłącznie w dniu wydarzenia; bilet kupiony online trzeba wymienić w kasie na opaskę. Z biletem na pokaz wstęp na wystawy kosztuje 20 zł, ulgowy 15 zł.

Co piszą o wystawie

dzieje.pl / PAP (17.07.2026, sygn. juka/dki): depesza zapowiadająca otwarcie obu wystaw opisuje „Wojowniczki” jako opowieść o kobietach, które przekroczyły przypisane im role społeczne, i nie wchodzi w ocenę ekspozycji - link .

Stan na 23.09.2026: poza tą zapowiedzią agencyjną nie ukazała się żadna recenzja wystawy w prasie kulturalnej ani w mediach krakowskich. Gdy się pojawi, trafi tutaj.

Zobacz też

• Akitsushima. Wyspa Ważek - bliźniacza wystawa w gmachu głównym, w tych samych datach i na tym samym bilecie: japońskie zbroje z kolekcji Wiktorii i Adama Jurgilewiczów, na których powraca motyw ważki.
• Tokyo Story - współczesne Tokio w pracach duetu Studio 2 (Beata Kotnowska i Dariusz Vasina), w Galerii Europa - Daleki Wschód , do 25.10.2026; dla tych, którzy po drzeworytach z okresu Edo chcą zobaczyć dzisiejszą Japonię.
• Teraz wszystko będzie inaczej - prace Karoliny Breguły z Tajwanu o wyburzeniach, eksmisjach i utracie domu, również w Galerii Europa - Daleki Wschód, do 25.10.2026.

Profil muzeum: Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha .