Skarby z Łowicza

Od 31 marca do 30 sierpnia 2026 roku Zamek Królewski na Wawelu prezentował krzyże relikwiarzowe, sygnety do pieczętowania korespondencji i wyjątkowy pierścień arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski Wacława Leszczyńskiego - zabytki odkryte podczas badań archeologicznych w dotąd nienaruszonych kryptach kolegiaty w Łowiczu.

Zamek Królewski na Wawelu o wystawie:

Bazylika katedralna pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Mikołaja w Łowiczu, nazywana „Wawelem Mazowsza”, to jedna z najważniejszych nekropolii dawnej Rzeczypospolitej. To tutaj pochowano 12 arcybiskupów gnieźnieńskich - prymasów Polski, którzy od XIV wieku rezydowali w Łowiczu.

Choć krypty prymasów były w przeszłości wielokrotnie otwierane, dwie z nich ocalały przed rabunkiem - najpewniej dlatego, że wejścia do nich nie zostały zaznaczone w posadzce. To właśnie tam archeolodzy odkryli zespół unikatowych przedmiotów, w które wyposażone były pochówki najwyższych dostojników kościelnych. Badaniami kierowała dr Monika Kamińska, historyczka sztuki i archeolożka, obecnie kierowniczka Działu Archeologii Zamku Królewskiego na Wawelu przy współpracy z bioarcheologiem Łukaszem Majchrzakiem.

Świadectwo splendoru dawnych prymasów

Prezentowane zabytki były wyjątkowo rzadkie. Wiele pamiątek po wysokich dostojnikach kościelnych Rzeczypospolitej nie przetrwało do naszych czasów - zostały zrabowane, rozproszone lub przetopione. Dlatego klejnoty odkryte w krypcie łowickiej kolegiaty, pokazane wtedy po raz pierwszy, miały tak duże znaczenie.

Szczególne miejsce wśród eksponatów zajmował pierścień prymasa Wacława Leszczyńskiego herbu Wieniawa - najcenniejszy zabytek odkryty w krypcie w Łowiczu, wyjątkowy zarówno ze względu na kunszt wykonania, jak i udokumentowaną historię. Pierścień wykonano ze złota, zdobi go czarna emalia barwiona związkami mineralnymi ołowiu, a w centrum osadzono naturalny osiemnastokaratowy szafir pochodzący z Birmy.

Po wystawie

Wystawa „Skarby z Łowicza” zakończyła się 30 sierpnia 2026 roku. Na Zamku Królewskim na Wawelu trwa obecnie wystawa „Lary i penaty. O budowaniu poczucia bezpieczeństwa w architekturze” , którą Polska pokazała w 2025 roku na Biennale Architektury w Wenecji; jest czynna do 6 stycznia 2027 roku. Od 23 października 2026 roku zamek pokaże też wystawę „Anna Jagiellonka. Wszystkie twarze królowej” , czynną do 14 lutego 2027 roku.

Przy otwarciu wystawy dyrektor zamku Andrzej Betlej mówił, że tak wysokiej klasy wyroby złotnicze odkrywane są w badaniach archeologicznych niezwykle rzadko, a kurator kolekcji złotnictwa Dariusz Nowacki określił pierścień prymasa Leszczyńskiego jako najcenniejszy zachowany w Polsce pierścień z XVII wieku (LoveKraków.pl, Kinga Poniewozik, 1 kwietnia 2026; Wszystko co najważniejsze, 31 marca 2026). Danych o frekwencji ani nagrodach dla wystawy nie odnaleziono.

Miłośnicy historycznych kolekcji i precyzyjnego rzemiosła znajdą dwie inne krakowskie wystawy czasowe czynne jesienią 2026 roku:

• Cenne, najcenniejsze. Dzieła z Biblioteki Książąt Czartoryskich (Muzeum Czartoryskich, do 25 października 2026) - podobnie jak skarby z łowickich krypt, to rzadkie, wcześniej niepokazywane obiekty z historycznych zbiorów, tu rękopisy i starodruki zamiast złotnictwa liturgicznego.
• Kunszt i fach. Kraków rzemieślników (Pałac Krzysztofory, do 25 października 2026) - opowieść o warsztacie i mistrzostwie dawnych krakowskich złotników i rzemieślników, bliska precyzji wykonania pierścienia prymasa Leszczyńskiego.

Opis wystawy pozostaje na stronie Zamku Królewskiego na Wawelu .

Profil muzeum: Zamek Królewski na Wawelu .