Picasso i pikasiaki. Nowoczesna ceramika

Sześć półmisków, które Pablo Picasso podarował Polsce w 1948 roku, przyjechało do Krakowa z Muzeum Narodowego w Warszawie. Stoją tu obok polskiej ceramiki z lat odwilży: seryjnych wyrobów z Ćmielowa czy Włocławka i unikatów z pracowni artystów. To kameralna wystawa w Kamienicy Szołayskich, otwarta do 7 lutego 2027 roku i objęta zwykłym biletem do oddziału.

Muzeum Narodowe w Krakowie o wystawie:

Odrzucenie socrealizmu i wynikających z niego zasad obowiązujących twórców sprawiło, że artyści i projektanci zaczęli tworzyć naczynia o organicznych, niekiedy asymetrycznych kształtach, a zdobiąc je sięgali po mocne, często kontrastowe barwy. Charakterystyczne, abstrakcyjne lub stylizowane motywy dekorujące obiekty kojarzyły się z twórczością hiszpańskiego artysty, stąd też ich popularna nazwa „pikasy” bądź „pikasiaki”.

Na ekspozycji pokazujemy wyroby dekoracyjne i użytkowe wyprodukowane w kilku polskich fabrykach ceramiki, znakomicie ilustrujące ideę nowoczesności przyświecającą projektantkom i projektantom z Instytutu Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie oraz z fabrycznych ośrodków wzorcujących. Prezentujemy również ceramikę unikatową autorstwa kilkunastu twórczyń i twórców reprezentujących różne środowiska artystyczne - od Krakowa po Gdańsk i od Warszawy po Wrocław. Znajdują się wśród nich tak znane nazwiska jak: Julia Kotarbińska, Helena Hussarska, Leszek Dutka, Andrzej Trzaska, czy Helena i Lech Grześkiewiczowie.

Czego się spodziewać

Wystawa ma dwie części. Pierwszą jest sześć fajansowych półmisków Picassa z lat 1947-1948, ręcznie malowanych i rytych w pracowni Madoura w Vallauris. To egzemplarze unikatowe, a nie seryjne powtórki, które pracownia wypuszczała później w nakładach od 25 do 500 sztuk. Na co dzień należą do Muzeum Narodowego w Warszawie.

Drugą część tworzy polska ceramika z drugiej połowy lat 50. i z lat 60. Kuratorka wymienia fabryki w Ćmielowie, Chodzieży, Wałbrzychu, Włocławku i Pruszkowie oraz pracownie kilkunastu artystów. Większość naczyń pożyczyli prywatni kolekcjonerzy, część pochodzi ze zbiorów krakowskiego muzeum.

Na co zwrócić uwagę (według podpisów zdjęć na stronie muzeum i wypowiedzi kuratorki):

• Pablo Picasso, „Corrida na białym tle”, 1948 - półmisek z walką byków, jeden z motywów, które artysta przeniósł z malarstwa na glinę.
• Półmisek z szafirowym gołąbkiem - kuratorka widzi w nim zapowiedź późniejszego gołębia pokoju.
• Ewa Żygulska, „Wenecja II”, 1963 - z kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie.
• Bolesław Książek, „Kompozycja Niebieska”, 1963 - również ze zbiorów MNK.
• Zygmunt Flin, „Plakieta”, lata 60. lub 70. - plakieta, czyli ceramiczna płyta dekoracyjna, a nie naczynie.

To niewielka ekspozycja. Sama kuratorka nazwała ją na pokazie prasowym „niedużą”, więc nie należy spodziewać się przeglądu całej ceramiki PRL. W pierwszej sali przez cały czas trwania wystawy stoi wspólny stół z pocztówkami, stemplami i obrusem do dekorowania, przy którym można usiąść i samemu coś udekorować.

Kontekst

Picasso zaczął pracować w glinie po sześćdziesiątce, w garncarskim miasteczku Vallauris na południu Francji, gdzie mieszkał w latach 1948-1955 i gdzie przyczynił się do odrodzenia miejscowego rzemiosła. W sierpniu 1948 roku przyjechał do Wrocławia na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju, propagandowe spotkanie organizowane przy poparciu władz polskich i za zgodą radzieckich. Przywiezione wtedy 20 półmisków pokazano w holu Politechniki Wrocławskiej, a potem trafiły do Muzeum Narodowego w Warszawie.

Polska odpowiedź przyszła kilka lat później. Po odwilży 1956 roku projektanci Instytutu Wzornictwa Przemysłowego (działającego w Warszawie od 1950 roku) i ośrodków przy fabrykach porzucili socrealistyczne wzory na rzecz form asymetrycznych i mocnych kolorów. Skojarzenie z Picassem dało tym przedmiotom potoczną nazwę „pikasy” albo „pikasiaki”. Kuratorka zastrzega jednak, że polscy twórcy znali obrazy Picassa, ale nie wiadomo, czy widzieli jego ceramikę.

Bilet i czas

Wystawa jest w cenie biletu do oddziału: 18 zł normalny, 14 zł ulgowy. Cennik oddziału podaje też bilet rodzinny za 36 zł i bilet za 1 zł dla uczniów i studentów. Ten sam bilet obejmuje galerię designu „Przedmioty” i wystawę „Moda Polska”, więc warto zaplanować cały oddział naraz.

Wtorek jest w cenniku dniem bezpłatnego wstępu na wystawy stałe. Muzeum nie pisze, że dotyczy to wystaw czasowych, więc we wtorek licz się z opłatą za Picassa i zapytaj w kasie. Bilety kupisz online na bilety.mnk.pl albo na miejscu.

Oddział jest czynny we wtorki 10:00-18:00, od środy do niedzieli 10:00-16:00, w poniedziałki zamknięty. Ostatnich zwiedzających wpuszcza się 20 minut przed zamknięciem, czyli w większości dni o 15:40. Na samą wystawę wystarczy 20-30 minut; razem z obiema galeriami stałymi zarezerwuj około półtorej godziny.

Warto przyjść, jeśli interesuje cię wzornictwo, ceramika albo codzienność PRL: to okazja, by zobaczyć w Krakowie półmiski, które na co dzień należą do warszawskiego muzeum. Pomiń, jeśli szukasz obrazów Picassa - tu jest wyłącznie ceramika. Oprowadzanie z przewodnikiem na zamówienie kosztuje 170 zł plus bilety (grupa do 30 osób, rezerwacja najpóźniej 5 dni wcześniej); szkoły mają do dyspozycji bezpłatne lekcje muzealne.

Osoby na wózkach wchodzą od ul. Szczepańskiej. Przy tym wejściu jest trudny zabytkowy próg, więc potrzebna jest pomoc pracownika, którego wzywa się domofonem. W budynku jest winda i dwie dostępne toalety: przy wejściu i na pierwszym piętrze.

Wydarzenia towarzyszące

Program ogłoszony przez muzeum w programie wydarzeń towarzyszących (PDF) ; rezerwacje przyjmuje Centrum Informacji i Rezerwacji MNK (rezerwacja@mnk.pl , tel. 12 433 57 44 wew. 2, w dni powszednie 9:00-16:00).

• 16.01.2027, 12:00-13:00 - wykład dr Bożeny Kostuch „Unikatowa, niepowtarzalna. Polska ceramika artystyczna lat 60. XX wieku”, sala multimedialno-edukacyjna, wstęp wolny - program (PDF)
• 05.12.2026, 12:00-13:00 - wykład dr Anny Manickiej „Picasso. Subtelna forma oporu wobec słusznie minionego ustroju”, wstęp wolny - szczegóły
• 08.11.2026, 13:00-15:00 - warsztat transferu obrazu na talerze dla dorosłych i młodzieży, 60 zł, bilety od 5 października - szczegóły
• 08.11.2026, 12:00-13:00 - oprowadzanie kuratorskie z dr Bożeną Kostuch, w cenie biletu, obowiązuje rezerwacja - szczegóły
• 07.11.2026, 10:00-13:00 - warsztaty rodzinne „Przy wspólnym stole” dla dzieci w wieku 4-12 lat z rodzinami, 20 zł od osoby, bez rezerwacji, bilety online od 28 września - szczegóły
• 10.10.2026, 12:00-13:00 - wykład dr Barbary Banaś z Muzeum Narodowego we Wrocławiu o porcelanowych serwisach w stylu New Look, wstęp wolny - szczegóły

Co piszą o wystawie

Cztery materiały z pierwszego tygodnia: trzy zapowiedzi lub relacje z otwarcia i jedna nagroda radiowa, wszystkie przychylne; recenzji krytycznej jeszcze nie ma.

Radio Kraków (16.09.2026): jury przyznało wystawie Markę Radia Kraków i doceniło dobór obiektów, tezę oraz aranżację; w uzasadnieniu czytamy: „Wystawa zachwyca nie tylko fantastycznym wyborem obiektów, ciekawie postawioną tezą, ale także świetną, przejrzystą aranżacją” - link .

LoveKraków (10.09.2026, Filip Zapał): relacja z otwarcia opisuje motywy corridy i walki centaurów na półmiskach oraz ostrożność kuratorki co do bezpośrednich wpływów Picassa na polskich ceramików - link .

TVP3 Kraków (10.09.2026, AW, za PAP): wiadomość z pokazu prasowego wylicza fabryki, z których pochodzą polskie naczynia, i przytacza kuratorkę, dr Bożenę Kostuch: „Pokazujemy niedużą wystawę, ale wyjątkowo piękną, pełną kolorów, wspaniałych tematów” - link .

Label Magazine (03.09.2026, IS): zapowiedź przedstawia wystawę jako spotkanie dzieł hiszpańskiego artysty z polskim wzornictwem drugiej połowy XX wieku i zwraca uwagę, że półmiski Picassa są wczesnymi, własnoręcznie malowanymi unikatami - link .

Aktualizacje

• 2026-09-23 - dodano program wydarzeń towarzyszących, nagrodę Radia Kraków, relację TVP3 Kraków i najważniejsze obiekty; cytat muzeum zastąpiono dosłownym fragmentem ze strony wystawy. Daty i ceny sprawdzone na stronie muzeum, bez zmian.
• 2026-09-16 - wystawa otrzymała Markę Radia Kraków (źródło: Radio Kraków ).
• 2026-09-13 - strona uzupełniona o kontekst, cennik, godziny i zapowiedzi prasowe z tygodnia otwarcia.

Zobacz też

• Moda Polska w kolekcji Muzeum Narodowego w Krakowie - druga wystawa czasowa w tej samej kamienicy, suknie domu mody „Moda Polska” z czasów PRL; jeden bilet obejmuje obie, a wystawa trwa do 13 czerwca 2027 roku.
• Kamienica Szołayskich - na pierwszym piętrze galeria designu „Przedmioty” z ceramiką z Ćmielowa i fajansami z Włocławka, czyli dalszy ciąg tej samej historii.
• Muzeum Narodowe w Krakowie - Gmach Główny - Galeria Rzemiosła Artystycznego z ceramiką i szkłem dawniejszych epok, jeśli chcesz zobaczyć, od czego odchodzili twórcy „pikasiaków”.

Profil muzeum: Kamienica Szołayskich .