Krakowska koronka klockowa - żywe dziedzictwo

Dziesięć lat po wpisaniu krakowskiej koronki klockowej na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego Muzeum Krakowa pokazuje, że to rzemiosło wciąż żyje - w rękach kilkunastu czynnie tworzących koronczarek skupionych w Stowarzyszeniu Koronczarek Ziemi Krakowskiej.

Muzeum Krakowa o wystawie:

W 2026 roku mija dziesięć lat od wpisania krakowskiej koronki klockowej na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Z tej okazji Stowarzyszenie Koronczarek Ziemi Krakowskiej wraz z Muzeum Krakowa - Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa zaprasza na wystawę „Krakowska koronka klockowa - żywe dziedzictwo”.

Wpis na Krajową listę obejmuje nie tylko zachowane przedmioty czy historyczne wzory, lecz przede wszystkim wiedzę i umiejętności przekazywane pomiędzy kolejnymi osobami. Krakowska koronka klockowa pozostaje właśnie taką żywą praktyką.

Ważne miejsce w historii krakowskiego koronkarstwa zajmują Olga Szerauc, Zofia Dunajczan i Jadwiga Węgorek, których działalność i projekty przyczyniły się do zachowania i rozwoju tej techniki. Istotną postacią dla badań nad polskim koronkarstwem jest również Maria Modés-Dudrewiczowa - wcześniej dyrektorka szkoły koronkarskiej w Zakopanem, a po przejściu na emeryturę związana z Krakowem. Własnym nakładem wydawała tu metodyczne podręczniki poświęcone różnym technikom koronkarskim. Jej dorobek jest obecnie przedmiotem dalszych badań i prób rekonstrukcji historycznych wzorów.

Współczesne środowisko depozytariuszek tworzy kilkanaście aktywnie zajmujących się koronką kobiet, a Stowarzyszenie Koronczarek Ziemi Krakowskiej zrzesza około 20 osób. Wiedza i umiejętności przekazywane są indywidualnie oraz podczas regularnych wspólnych spotkań warsztatowych, służących nauce, wymianie doświadczeń i pracy nad wzorami.

Na wystawie prezentowane są prace współczesnych krakowskich koronczarek. Obok realizacji wykorzystujących historyczne wzory znalazły się rekonstrukcje oraz projekty autorskie. Pozwala to zobaczyć różne sposoby podejmowania tradycji: od zachowania i przekazywania historycznych umiejętności po samodzielne projektowanie oraz ponowne odczytywanie dawnych rozwiązań technologicznych.

Rekonstrukcja historycznej koronki może być czymś więcej niż odtworzeniem jej wyglądu. Analiza źródła i wzoru, rozpoznanie splotów, dobór materiału, odtworzenie sposobu prowadzenia nici i rozwiązywanie problemów wykonawczych pozwalają sprawdzać w praktyce informacje zachowane w dawnych wzornikach i podręcznikach. Praktyka wykonawcza staje się w ten sposób narzędziem poznawania historycznego warsztatu koronczarskiego.

Czego się spodziewać

Wystawa zajmuje jedną salę na pierwszym piętrze Pałacu Krzysztofory - tę poświęconą krakowskiemu strojowi ludowemu, gdzie koronka klockowa naturalnie łączy się z tematem stałej ekspozycji. Pokazano na niej prace współczesnych koronczarek z dwóch stron tej samej tradycji: rekonstrukcje historycznych wzorów obok autorskich projektów. To niewielka, kameralna prezentacja - myśl o niej jako o dodatku do zwiedzania stałej wystawy „Kraków od początku, bez końca”, nie jako o osobnym celu wizyty.

Wystawa powstała z okazji dziesięciolecia wpisu krakowskiej koronki klockowej na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego i jest częścią tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa; dofinansowano ją ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, patronat objęły Narodowy Instytut Dziedzictwa oraz Uniwersytet Andrzeja Frycza Modrzewskiego w Krakowie.

Kontekst

Koronka klockowa to technika, w której nić owija się wokół drewnianych klocków (stąd nazwa) według wzoru wbitego szpilkami w poduszkę koronczarską - w odróżnieniu od koronki szydełkowej czy igłowej wymaga jednoczesnego prowadzenia wielu par nici. W Krakowie i okolicy technika ta przetrwała nie jako muzealny eksponat, lecz jako umiejętność przekazywana z ręki do ręki: Stowarzyszenie Koronczarek Ziemi Krakowskiej organizuje regularne spotkania warsztatowe, na których doświadczone koronczarki uczą kolejne osoby i wspólnie pracują nad wzorami. Wpis na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego w 2016 roku (dziesięć lat przed tą wystawą) uznał właśnie tę żywą, wciąż praktykowaną wiedzę - a nie tylko zachowane historyczne przedmioty - za wartość, którą trzeba chronić.

Bilet i czas

Osobnego biletu nie ma: według strony wystawy wstęp jest w cenie biletu na wystawę stałą „Kraków od początku, bez końca” (normalny 34 zł, ulgowy 29 zł), a salę z koronkami można oglądać w godzinach otwarcia wystawy stałej. Inaczej jest z prezentowaną równolegle w Krzysztoforach wystawą czasową „Kunszt i fach”, na którą kupuje się osobny bilet (30/24 zł). We wtorki wstęp na wystawę stałą jest bezpłatny (bezpłatne bilety na bilety.muzeumkrakowa.pl albo w kasie w dniu zwiedzania, w miarę wolnych miejsc). Muzeum nie pisze wprost, czy bezpłatny wtorkowy bilet obejmuje także koronki, więc przy wizycie we wtorek zapytaj o to w kasie. Sama sala z koronkami to kilkanaście-kilkadziesiąt minut zwiedzania - doliczona do standardowych 60-90 minut na wystawę stałą Krzysztoforów. Oddział czynny od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00-18:00, ostatnie wejście dla zwiedzających indywidualnych o 17:00, dla grup zorganizowanych o 16:45.

Wydarzenia towarzyszące

Oba wydarzenia odbędą się w przedostatnim dniu wystawy, w Pałacu Krzysztofory. Udział jest bezpłatny, ale trzeba zarezerwować miejsce w Centrum Obsługi Zwiedzających (tel. 12 426 50 60, info@muzeumkrakowa.pl ).

• 24.10.2026, 15:00 - warsztaty krakowiaka z Agnieszką Wargowską-Dudek: krótkie wprowadzenie do historii tańca, a potem nauka cwału, kroku krzesanego i hołubców oraz prostych figur w parach. Sala Miedziana, I piętro, 120 minut, limit 25 osób - szczegóły .
• 24.10.2026, 18:00 - „Od wzoru do rekonstrukcji. Krakowska koronka klockowa jako żywa praktyka artystyczna”: publiczny pokaz rekonstrukcji i spotkanie z depozytariuszkami, z wprowadzeniem kuratorki Justyny Łukaszewskiej-Haberkowej i rozmową z przedstawicielkami Muzeum Krakowa. Sala Fontany, I piętro, 120 minut, limit 20 osób - szczegóły .

Aktualizacje

• 2026-09-22 - sprawdzono tytuł i daty na stronie muzeum: bez zmian (18.09.2026 - 25.10.2026). Strona wystawy potwierdza teraz, że wstęp jest w cenie biletu na wystawę stałą - poprawiono opis biletu. Dodano dwa wydarzenia towarzyszące z 24.10.2026 (źródło: strona wystawy ).

Zobacz też

• Pałac Krzysztofory - profil oddziału, w którym mieści się ta wystawa, ze stałą ekspozycją „Kraków od początku, bez końca”.
• Centrum Interpretacji Niematerialnego Dziedzictwa Krakowa - współorganizator wystawy, opiekun żywych tradycji miasta, w tym pochodu Lajkonika i szopkarstwa krakowskiego.
• Kraków. Dźwięki, melodie, słowa - inna aktualna wystawa Centrum Interpretacji, poświęcona niematerialnemu dziedzictwu dźwiękowemu miasta.

Profil muzeum: Pałac Krzysztofory .