O potrzebie robót archeologicznych w Prusach Zachodnich... Dziedzictwo Godfryda Ossowskiego na Pomorzu Nadwiślańskim w 150. rocznicę rozpoczęcia prac terenowych

Zanim Gotfryd Ossowski przeniósł się do Krakowa i zaczął kopać w jaskiniach Jury, przez kilka sezonów badał Pomorze Nadwiślańskie we współpracy z Towarzystwem Naukowym w Toruniu. Muzeum Archeologiczne w Krakowie przypomina ten rozdział na niewielkiej wystawie w gmachu przy Senackiej 3, czynnej od 8 lipca do 8 października 2026 roku.

Muzeum Archeologiczne w Krakowie o wystawie:

Zapraszamy na wystawę poświęconą Gotfrydowi Ossowskiemu - jednemu z pionierów polskiej archeologii. W 2025 roku minęło 150 lat od rozpoczęcia jego badań na Pomorzu, które na trwałe zmieniły nasze spojrzenie na przeszłość tego regionu.

Wystawa przybliża sylwetkę tego wybitnego badacza, pokazując, kim był, dlaczego jego odkrycia okazały się tak przełomowe i jaki wpływ wywarły na rozwój polskiej archeologii. To także okazja, by poznać dorobek Ossowskiego oczami innych badaczy oraz wartości, którymi kierował się w swojej pracy badawczej.

Czego się spodziewać

To niewielka wystawa planszowa, nie duży pokaz zbiorów. Trzon stanowi dwanaście plansz z archiwalnymi fotografiami, dokumentami i ilustracjami. Obok nich muzeum wystawia oryginalne zabytki ze swoich zbiorów, które Ossowski pozyskał w czasie badań na Pomorzu, w Małopolsce i na terenach dzisiejszej Ukrainy. Ile ich jest i które to przedmioty, strona muzeum nie mówi, podobnie jak nie wskazuje sali.

Wystawę opracował dr Patryk Banasiak z Kujawsko-Pomorskiego Centrum Dziedzictwa w Toruniu, a merytorycznie konsultowała ją dr hab. Marzena Woźny z krakowskiego muzeum. Organizatorami są obie instytucje, partnerami muzea okręgowe w Toruniu i w Bydgoszczy. Toruński rodowód widać też w temacie: wystawa przypomina początki Towarzystwa Naukowego w Toruniu, założonego w 1875 roku, które od pierwszych lat gromadziło zabytki i dokumentowało stanowiska na Pomorzu.

Nie zdziw się pisownią. Tytuł i plakat mówią o Godfrydzie, opis na stronie muzeum o Gotfrydzie. Obie formy imienia występują w źródłach i chodzi o tę samą osobę.

Kontekst

Gotfryd Ossowski (1835-1897) urodził się w Kozarynówce na Naddnieprzańskiej Ukrainie, a w latach 1875-1878 badał na Pomorzu stanowiska kultury pomorskiej, między innymi w Kałdusie, w ścisłej współpracy z Towarzystwem Naukowym w Toruniu. Od 1879 roku pracował w Krakowie: przebadał pięćdziesiąt jaskiń Jury Krakowsko-Częstochowskiej, a w latach 1881-1882 prowadził badania w Tatrach. W 1887 roku ratował wyposażenie grobowca scytyjskiej księżniczki spod Wielkiego Kurhanu Ryżanowskiego, które należy dziś do zbiorów krakowskiego muzeum. Wykopaliska pochłonęły cały jego majątek; zmarł w Tomsku na Syberii, dokąd wyjechał za posadą.

Bilet i czas

Osobnego biletu na tę wystawę w cenniku nie ma. W gmachu przy Senackiej muzeum sprzedaje jeden bilet, na wystawę stałą „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”: normalny 15 zł, ulgowy 10 zł, rodzinny (do czterech osób, w tym co najmniej jedno dziecko do 18 lat) 45 zł, z Kartą Dużej Rodziny 10 zł. Cennik nie mówi, czy ten bilet obejmuje wystawę o Ossowskim. Skoro innego nie ma, wszystko wskazuje, że wystarcza ten sam, ale to odczytanie redakcji, nie informacja muzeum.

We wtorek wstęp jest wolny, ale muzeum pisze wyłącznie o wystawach stałych; bezpłatne wejściówki wydaje kasa. Jeżeli przychodzisz we wtorek specjalnie dla Ossowskiego, zapytaj w kasie, czy wejściówka obejmuje i tę salę.

Gmach jest czynny od wtorku do soboty 9:00-17:00, w niedzielę 11:00-16:00, w poniedziałki nieczynny. Ostatnie wejście wypada pół godziny przed zamknięciem. Do 8 października muzeum nie przewiduje innych dni zamknięcia. Grupy powyżej dziesięciu osób muszą wcześniej zarezerwować wejście.

Na samą wystawę zarezerwuj 20-30 minut: dwanaście plansz i towarzyszące im zabytki obejrzysz bez pośpiechu w tym czasie. Połącz ją z wystawą stałą, na którą potrzeba około godziny, i licz półtorej godziny na całą wizytę.

Warto dla osób zainteresowanych historią archeologii, Pomorzem i Toruniem, a także dla tych, którzy i tak wybierają się na „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”. Pomiń, jeśli przychodzisz z małymi dziećmi: plansze z dokumentami to lektura, a stanowiska dotykowe z kopiami zabytków czekają na wystawie stałej.

Wydarzenia towarzyszące

• 25.09.2026, 18:00-24:00 - Małopolska Noc Naukowców w gmachu przy Senackiej 3: wystawa o Ossowskim dostępna do północy, zwiedzanie indywidualne bez zapisów - program
• 25.09.2026, 20:30 - wykład Marzeny Woźny „W poszukiwaniu najdawniejszej przeszłości. Gotfryd Ossowski i jego badania”, 60 minut, bez ograniczeń wiekowych, limit 45 osób, bezpłatna wejściówka na bilety.ma.krakow.pl lub w kasie głównej - opis

Co piszą o wystawie

Puls Krakowa (9.07.2026, Paulina Sitko): notatka z otwarcia streszcza materiały muzeum - dwanaście plansz, zabytki z badań na Pomorzu, w Małopolsce i na Ukrainie, autorów i partnerów - i nie ocenia samej wystawy - link .

Poza tą notatką w przeszukanych źródłach nie znaleziono recenzji ani innych omówień.

Zobacz też

• Kościół św. Wojciecha - rezerwat archeologiczny - podziemia na Rynku Głównym, oddział tego samego muzeum; czynne sezonowo do końca października, więc da się je połączyć z wystawą o Ossowskim w jednym tygodniu.
• Podziemia Rynku - archeologia Krakowa pod płytą Rynku, opowiedziana gablotami, makietami i ekranami, czyli na przeciwnym biegunie niż plansze z dokumentami.
• Oddział w Nowej Hucie-Branicach - wystawa „Archeolodzy dla Nowej Huty” o siedemdziesięciu latach wykopalisk w Wyciążu, Cle, Mogile i Zesławicach; dla tych, których po Ossowskim interesuje dalsza historia pracy archeologów, a nie tylko zabytki.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Archeologicznego w Krakowie .

Profil muzeum: Muzeum Archeologiczne w Krakowie .