Cenne, najcenniejsze. Dzieła z Biblioteki Książąt Czartoryskich

Autograf Roczników Jana Długosza, pierwsze wydanie dzieła Kopernika o obrotach sfer niebieskich, Zwierzyniec Reja i Krakowiak zapisany ręką Chopina leżą w jednej sali Muzeum Książąt Czartoryskich. Biblioteka, której własny gmach jest w przebudowie, pokazuje tu swoje skarby do 25 października 2026 roku, w cenie biletu do oddziału.

Muzeum Narodowe w Krakowie o wystawie:

Imponująca kolekcja Biblioteki Książąt Czartoryskich stanowi część dziedzictwa narodowego i europejskiego. Zapoczątkowana przez Adama Kazimierza i Izabelę Czartoryskich w XVIII wieku i tworzona przez kolejne pokolenia, obejmuje rękopisy i druki, od średniowiecza po czasy współczesne, wśród których znajdują się największe skarby piśmiennictwa, nauki i kultury.

Prezentowane na wystawie dzieła, zarówno rękopiśmienne, jak i drukowane, od XV do XIX wieku, stanowią zaledwie niewielką, ale bardzo cenną część gromadzonych przez wieki zbiorów. Są to dzieła dotyczące historii Polski, Europy, pomniki piśmiennictwa i literatury polskiej, europejskiej, prace z zakresu astronomii i matematyki, kartografii, muzyki, modlitewniki, a wśród nich książki o proweniencjach królewskich.

Wystawa jest okazją do zobaczenia m.in. tzw. autografu Roczników Jana Długosza, najcenniejszego dzieła historycznego polskiego średniowiecza, opisującego dzieje Polski od czasów najdawniejszych do 1406 roku. Wśród druków z XV wieku znajduje się najsłynniejsza książka średniowieczna, bogato ilustrowana Liber chronicarum Hartmanna Schedla (1493). Najliczniej prezentowane są polonika z XVI wieku, a wśród nich pierwsze wydanie epokowego dzieła Mikołaja Kopernika De revolutionibus orbium coelestium (1543), zawierające wykład teorii heliocentrycznej. Kolejny pierwodruk to Zwierzyniec Mikołaja Reja (1562) - to z niego pochodzi jeden z najsłynniejszych cytatów w literaturze polskiej: „A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”.

Czego się spodziewać

Wystawa zajmuje salę biblioteczną na drugim piętrze; tak podaje program Nocy Muzeów 2026 opublikowany przez muzeum, bo strona samej wystawy sali nie wymienia. W którym z trzech budynków oddziału ta sala się znajduje, program nie mówi, więc najprościej zapytać w kasie. Kuratorką jest Jadwiga Klima, która w Noc Muzeów, 15 maja 2026 roku, miała oprowadzać po niej zwiedzających.

Muzeum nie podaje liczby obiektów i nie zapowiada ich wymiany w trakcie trwania wystawy, ale wymienia z nazwy kilkanaście. Oto te, które warto odszukać w pierwszej kolejności:

• Roczniki Jana Długosza - rękopis nazywany autografem, najważniejsze dzieło historyczne polskiego średniowiecza, doprowadzone do 1406 roku.
• Liber chronicarum Hartmanna Schedla (Norymberga, 1493) - ilustrowana kronika świata, którą warto zestawić z Długoszem; wyjaśnienie niżej, w części o kontekście.
• Kronika polska Marcina Bielskiego (1597) - egzemplarz oprawiony w XIX wieku według pomysłu Izabeli Czartoryskiej, z ukrytą symboliką. Na czym ona polega, strona wystawy nie zdradza.
• Krakowiak Fryderyka Chopina (1829) - autograf z dedykacją dla księżnej Anny z Sapiehów, żony Adama Jerzego Czartoryskiego.
• Oprawy królewskie - książki, które należały do Zygmunta II Augusta, Henryka Walezego, Stanisława Leszczyńskiego, Stanisława Augusta Poniatowskiego i Marii Antoniny, a także do księżnej Marii Amparo Muñoz Czartoryskiej. Tu ogląda się oprawy, nie treść.

Obok nich pokazano mapy z widokami Krakowa z 1618 roku, modlitewniki oraz prace z astronomii i matematyki. To wystawa do czytania: rękopisy i stare druki niewiele powiedzą bez podpisów, więc zostaw sobie na nie czas.

Kontekst

Bibliotekę zaczęli gromadzić w XVIII wieku Adam Kazimierz i Izabela Czartoryscy, najpierw w warszawskim Pałacu Błękitnym, a po 1783 roku w Puławach. Do 1830 roku zebrano około 70 tysięcy druków i 3 tysiące rękopisów. Po upadku powstania listopadowego zbiory rozproszono między kilka majątków i Paryż. Scalił je dopiero książę Władysław Czartoryski, który w 1874 roku umieścił je w krakowskim Arsenale.

W 2016 roku biblioteka wraz z całą kolekcją przeszła na własność Muzeum Narodowego w Krakowie (za Wikipedią). LoveKraków w styczniu 2026 roku podał, że liczy ona ponad 230 tysięcy woluminów.

Dwa obiekty z tej sali łączy więcej, niż widać na pierwszy rzut oka. Kronika Schedla ma kilka stron o Polsce, najwięcej o Krakowie, a jej drzeworytowy widok Krakowa i Kazimierza uchodzi za najstarsze przedstawienie miasta. Historię Polski jej autor mógł znać właśnie z Roczników Długosza. Czy egzemplarz na wystawie jest otwarty na krakowskiej karcie, muzeum nie podaje.

Te książki ogląda się w sali muzealnej, a nie w czytelni, bo gmach biblioteki przy ulicy św. Marka jest zamknięty. Projekt jego rozbudowy i przebudowy, wart ponad 56 milionów złotych, muzeum prowadzi od marca 2024 do marca 2028 roku. Na czas prac zbiory przeniesiono do innych oddziałów i na zamek w Spytkowicach (LoveKraków, 23 stycznia 2026 ). Ta wystawa jest dziś najprostszą okazją, by zobaczyć coś z tej biblioteki na własne oczy.

Bilet i czas

Osobnego biletu nie ma. Polska strona wystawy mówi: wstęp w cenie biletu do oddziału, czyli 65 zł normalny i 50 zł ulgowy; rodzinny kosztuje 130 zł, dzieci poniżej 7 lat wchodzą bezpłatnie. Bilety sprzedawane są na konkretny dzień i godzinę, w kasie muzeum i w serwisie bilety.mnk.pl; muzeum zachęca, by kupić je z wyprzedzeniem. Dwunastomiesięczny karnet MNK na wszystkie oddziały akurat tego oddziału nie obejmuje.

Ten sam bilet otwiera inne oddziały. Według odpowiedzi muzeum na najczęstsze pytania bilet do Muzeum Czartoryskich daje także wstęp do oddziałów Czapscy, Mehoffer, Wyspiański, Matejko, Szołayscy, Ciołek, Arsenał i Szymanowski (ten ostatni w Zakopanem), po jednym wejściu na każdą wystawę, i jest ważny trzy miesiące od daty zakupu. Cennik precyzuje, że chodzi o wystawy stałe tych oddziałów, i nie wymienia wśród nich Wyspiańskiego.

Uwaga na angielską wersję strony. Ramka z cenami na angielskiej stronie wystawy podaje 18 i 14 zł. To kwoty z cennika oddziału Arsenał, nie Muzeum Czartoryskich; obowiązuje cennik oddziału, 65/50 zł.

Darmowy wtorek i bilet za 1 zł: sprawdź w kasie. O wtorku muzeum pisze dwojako. Strona oddziału podaje „Wtorek: wstęp wolny” i „W każdy wtorek zwiedzanie Muzeum jest bezpłatne”, a cennik: „Wtorek: dzień bezpłatnego wstępu na wystawy stałe”. Ta wystawa jest czasowa, ale wstęp na nią jest w cenie biletu do oddziału, a bezpłatne wtorkowe bilety wydaje kasa oddziału, na konkretną datę i godzinę. Czy obejmują one tę salę, jest niejasne; zapytaj w kasie, zanim odbierzesz wejściówkę. Darmowych wejściówek jest ograniczona liczba, a wydaje je tylko kasa oddziału i tylko w dniu zwiedzania.

Bilet za 1 zł to według muzeum bilet uczniowski i studencki, który przysługuje „wyłącznie osobom uczącym się do 26. roku życia, za okazaniem ważnej legitymacji”; strona akcji „Muzeum za 1 zł” podaje przedział wieku „od 8 do 26 lat”. Tu sprawa jest jaśniejsza: ta sama strona mówi, że program „nie obejmuje wystaw czasowych”, więc naszym zdaniem bilet za 1 zł na tę wystawę nie wpuszcza, choć strona samej wystawy tego nie rozstrzyga. Jeśli przychodzisz właśnie po nią, zapytaj w kasie.

Oddział jest czynny od wtorku do niedzieli, 10:00-18:00, w poniedziałki nieczynny. Ostatnie wejście jest o 17:00, godzinę przed zamknięciem. To wyjątek: w pozostałych oddziałach MNK ostatnie wejście jest pół godziny przed zamknięciem. Do końca wystawy, 25 października, muzeum nie zapowiada innych godzin ani dni zamknięcia.

Na samą wystawę wystarczy, naszym zdaniem, 30-45 minut. Na cały oddział z „Damą z gronostajem” muzeum radzi zarezerwować od 2 do 3 godzin, bo ekspozycja zajmuje trzy budynki.

Dla kogo: dla czytających, dla miłośników historii, dla każdego, kto chce stanąć nad pierwodrukiem Kopernika albo rękopisem Długosza. Kto powinien odpuścić: rodzice z małymi dziećmi, bo tu się czyta, a nie ogląda, oraz każdy, kto ma w oddziale godzinę i przyszedł przede wszystkim do Leonarda.

Zobacz też

• Biblioteka Książąt Czartoryskich - profil biblioteki, z której pochodzą wszystkie pokazane obiekty, ze stanem jej przebudowy.
• Muzeum Czapskich - oddział MNK z gabinetem numizmatycznym i zbiorem starych druków, pokazywanych w nim cyklicznie.
• Pod żaglami i gwiazdami - morza, porty i żeglarze - stare druki, mapy i atlasy u Czapskich, do 7 lutego 2027 roku; naturalny ciąg dalszy, jeśli najbardziej zajęły cię mapy i astronomia.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Narodowego w Krakowie .

Profil muzeum: Muzeum Książąt Czartoryskich .