Byłem asystentem Tadeusza Kantora. Andrzej Wajda

W 1976 roku Andrzej Wajda wykorzystał przerwę w zdjęciach do „Człowieka z marmuru”, żeby sfilmować „Umarłą klasę” Tadeusza Kantora, i po latach napisał, że został wtedy na jeden dzień asystentem Kantora. Od 6 października 2026 do 10 stycznia 2027 roku Cricoteka pokaże w Galerii Szatnia dokumenty z pracy nad tym filmem, na osobnym bilecie za 10 zł.

Cricoteka o wystawie:

Ekspozycja koncentruje się przede wszystkim na niepokazywanych dotąd dokumentach związanych z realizacją filmowej wersji spektaklu Kantora Umarła klasa, zrealizowanej przez Andrzeja Wajdę w 1976 roku. Szkice, fotografie, korespondencja i dokumenty pozwalają zobaczyć proces twórczy z perspektywy zachowanych dokumentów.

Wystawie towarzyszą także fragmenty filmu zrealizowanego 50 lat temu wspólnie przez Kantora i Wajdę. Przywołują one intensywność ich artystycznego dialogu i pozwalają doświadczyć niezwykłej energii Umarłej klasy przeniesionej na ekran.

Drugą część prezentacji tworzą nagrania oraz wypowiedzi Andrzeja Wajdy i Krystyny Zachwatowicz-Wajdy związane z ich wizytami w Cricotece i wieloletnią bliskością z twórczością Kantora. Ich wspomnienia budują osobistą opowieść o przyjaźni, inspiracji i znaczeniu, jakie Tadeusz Kantor miał dla kolejnych pokoleń artystów.

Czego się spodziewać

Wystawa zostanie otwarta 6 października w Galerii Szatnia, na poziomie -1 budynku głównego przy ul. Nadwiślańskiej 2-4. Na tym samym poziomie jest kasa: od wejścia od strony placu zjedziesz windą albo zejdziesz schodami, a dalszą drogę do galerii wskażą osoby pracujące w kasie. To nie jest część wystawy stałej „Kantor. Terapia widzeń”, tylko osobna galeria z osobnym biletem.

Będzie to wystawa archiwalna: szkice, zdjęcia i listy do czytania, fragmenty filmu i nagrania głosów. Pełnego seansu tu nie będzie, bo muzeum zapowiada tylko fragmenty filmu. Cały zapis trwa 72 minuty, a Cricoteka wydała go na DVD z napisami w dziesięciu językach; 23 września jej sklep nie miał płyty w magazynie. Liczby obiektów ani listy eksponatów muzeum jeszcze nie podało.

Wystawę przygotowały Natalia Zarzecka i Krystyna Zachwatowicz-Wajda, we współpracy z Małgorzatą Paluch-Cybulską. Partnerem jest Archiwum Andrzeja Wajdy przy Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha, a sama wystawa należy do programu obchodów Roku Andrzeja Wajdy. Aranżację zaprojektowało Parastudio.

Kontekst

„Umarła klasa” to spektakl Teatru Cricot 2, który miał premierę w Krakowie 15 listopada 1975 roku i był grany na świecie do 1992 roku, między innymi w Adelajdzie, Genewie i Tokio. Wajda sfilmował go w krakowskiej Galerii Krzysztofory i dołożył dwie sceny plenerowe: na Kopcu Kościuszki i na placu Nowym na Kazimierzu. Film nosi tytuł „Umarła klasa. Seans T. Kantora”, zdjęcia robili Edward Kłosiński i Janusz Kaliciński.

Tytuł wystawy pochodzi z tekstu Wajdy w tomie „Podwójne spojrzenie” z 1998 roku. Reżyser pisał tam, że „po dwudziestu dwóch latach samodzielnej pracy” został „na jeden dzień asystentem Tadeusza Kantora”, bo chciał zobaczyć, jak Kantor inscenizuje kino.

Senat ustanowił rok 2026 Rokiem Andrzeja Wajdy, w setną rocznicę urodzin reżysera (6 marca 1926). Dziewiątego października, trzy dni po wernisażu, minie dziesięć lat od jego śmierci. Krystyna Zachwatowicz-Wajda jest scenografką i historyczką sztuki, współtwórczynią Piwnicy pod Baranami; razem z mężem przeznaczyła Nagrodę Kioto na budowę dzisiejszego Muzeum Manggha.

Bilet i czas

Osobny bilet: 10 zł normalny, 5 zł ulgowy. Wystawa stała kosztuje osobno 25 zł (ulgowy 15 zł), więc obie razem wyjdą 35 zł. Cennik opisuje też bilet łączony za 40 zł na wystawę stałą i czasową w Cricotece, ale nie mówi, czy obejmuje on Galerię Szatnia; przy tych cenach i tak taniej kupić dwa osobne. Posiadacze Karty Krakowskiej kupią bilet normalny w cenie ulgowego, czyli za 5 zł.

Środa: najtańszy dzień, ale nie darmowy. Cennik przypisuje bezpłatny wstęp w środy wystawie stałej i Galerii-Pracowni przy Siennej, a przy tej wystawie go nie wymienia. Z cennika wynika więc, że w środę wystawę stałą obejrzysz za darmo, a za Szatnię zapłacisz 10 zł; to nasze odczytanie, muzeum nie pisze tego wprost.

Galeria będzie czynna od wtorku do niedzieli, 11:00-19:00, ostatnie wejście kwadrans przed zamknięciem, w poniedziałki nieczynna. Godzin w okresie Bożego Narodzenia i Nowego Roku muzeum na stronie wystawy ani w cenniku nie podaje, więc na wizytę między 24 grudnia a 1 stycznia sprawdź je wcześniej. Wystawa nie trafiła jeszcze do internetowego sklepu biletowego.

Na samą Szatnię zarezerwuj 30-45 minut, dłużej, jeśli chcesz czytać korespondencję i wysłuchać nagrań w całości. Z wystawą stałą licz półtorej godziny. Kto nie zna Kantora, niech zacznie od wystawy stałej, bo bez niej dokumenty z planu filmowego niewiele powiedzą. Najlepsza dla osób, które znają filmy Wajdy albo teatr Kantora, i dla studentów filmu i teatru; z małymi dziećmi raczej pomiń.

Asystę, tłumaczenie na polski język migowy, audiodeskrypcję i prewizytę umawia koordynatorka dostępności, tel. 505 319 882. Najbliższe przystanki to Korona (tramwaj i autobus) oraz Plac Bohaterów Getta (tramwaj); muzeum nie ma parkingu dla gości.

Wydarzenia towarzyszące

• 06.10.2026, 18:00-20:00 - wernisaż w Galerii Szatnia, wstęp wolny - szczegóły
• 15.10.2026, 17:30-19:00 - wykład „Filmowa »Umarła klasa«: Tadeusz Kantor i Andrzej Wajda” z cyklu „Dalej już nic”; prowadzi Joanna Walaszek, teatrolożka z Uniwersytetu Jagiellońskiego, autorka książki „Teatr Wajdy. W kręgu arcydzieł”; sala edukacyjna Cricoteki, wstęp wolny - szczegóły

Co piszą o wystawie

Magazyn SZUM (31.08.2026, redakcja): w przeglądzie najciekawszych wystaw jesieni zapowiada ją pod roboczym tytułem „Kantor/Wajda” jako część piątej edycji cyklu Cloakroom, w którym Cricoteka zestawia Kantora z artystami następnych pokoleń - link .

krakow.pl (5.03.2026, serwis miejski): w programie krakowskiego Roku Andrzeja Wajdy wymienia jesienną wystawę Cricoteki o współpracy przy filmowym zapisie „Umarłej klasy” - link .

Oba teksty to zapowiedzi, recenzji przed otwarciem jeszcze nie ma. SZUM podaje jako partnera Fundację Kyoto, a jako datę wspólnej pracy 1975 rok; według Cricoteki partnerem jest Archiwum Andrzeja Wajdy przy Muzeum Manggha, a film powstał w 1976 roku.

Zobacz też

• Cricoteka i wystawa „Kantor. Terapia widzeń” - wystawa stała w tym samym budynku; w środy bezpłatna i najlepszy wstęp do tej o Wajdzie.
• Andrzej Pawłowski. Kineformy - inny asystent Kantora, który pomagał mu jeszcze jako student ASP; jego projektor ze sceny Cricot 2 stoi w Galerii-Pracowni przy Siennej, czynnej od poniedziałku do środy.
• Dzikie harce. Wystawa dla dużych i małych - wystawa rodzinna w tym samym budynku, tylko do 11 października, więc w pierwszym tygodniu Wajdy obie są czynne jednocześnie.
• Muzeum Manggha - muzeum zbudowane dzięki Nagrodzie Kioto Wajdy i Zachwatowicz-Wajdy; działa przy nim Archiwum Andrzeja Wajdy, partner tej wystawy.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Cricoteki .

Profil muzeum: Cricoteka - Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora .