Archeologiczne wędrówki - od Zesławic do Cła

Nowa Huta ma więcej pradziejów, niż sugeruje jej socrealistyczny plan: pod blokami i kombinatem leżą osady sprzed tysięcy lat. „Archeologiczne wędrówki - od Zesławic do Cła” to wystawa czasowa w oddziale Muzeum Archeologicznego w Branicach. Prowadzi po tych miejscach wieś po wsi; czynna jest od 1 maja 2026 roku, a daty zamknięcia muzeum nie podało.

Muzeum Archeologiczne w Krakowie o wystawie:

Wystawa czasowa „Archeologiczne wędrówki - od Zesławic do Cła” to ekspozycja oparta na pomyśle wycieczki/podróży po pradziejowych terenach Nowej Huty, w miejsca, gdzie przez tysiące lat rozwijały się społeczności, które pozostawiły po sobie materialne ślady codziennego życia, pracy i wierzeń.

Na wystawie prezentowane są oryginalne zabytki archeologiczne ze zbiorów Oddziału Nowa Huta, odkryte nad Dłubnią i Wisłą.

Ekspozycji towarzyszą również plansze w formie komiksowych opowieści, które w przystępny i obrazowy sposób przybliżają niektóre aspekty życia dawnych mieszkańców.

W gablotach i na planszach opowiadamy o rolnikach z Zesławic, brązowników z Pleszowa, Celtach z Krzesławic, garncarzach z Cła, osadnikach słowiańskich z Wyciąża, dawnych wierzeniach i chrześcijańskich początkach Mogiły.

Wystawa łączy naukę z opowieścią, pokazując że historia to nie tyko daty i znaleziska, ale przede wszystkim ludzie. Zwiedzając ekspozycję odbiorcy będą mogli lepiej zrozumieć jak wyglądało życie w pradziejach oraz jak bardzo wpłynęło ono na rozwój dzisiejszych społeczności.

Czego się spodziewać

To kameralna, regionalna wystawa, a nie pokaz skarbów. Każdy przystanek tej „wędrówki” to jedna dzisiejsza część Nowej Huty i jedna społeczność, która w niej żyła: od neolitycznych rolników po średniowieczną Mogiłę. Zabytki pochodzą z własnych zbiorów oddziału, czyli z wykopalisk, które prowadził on w dzielnicy od lat pięćdziesiątych. Opis wystawy na stronie muzeum podpisał Janusz Bober.

Wyróżnikiem są plansze w formie komiksu. Dzięki nim wystawa trafi do dzieci, które czytają już samodzielnie, lepiej niż zwykła gablota ze skorupami. Według programu Nocy Muzeów obie wystawy oddziału, stała i czasowa, mieszczą się w tym samym zabytkowym budynku, który muzeum opisuje jako późnorenesansowy dwór.

Muzeum oprowadzało po wystawie bezpłatnie, co godzinę, w czasie „Zajrzyj do Huty” 19-20 września 2026 roku; pokazywało ją też podczas Nocy Muzeów 15 maja i Małopolskiego Pikniku Archeologicznego 13 czerwca. Kolejnych oprowadzań kalendarz muzeum na razie nie zapowiada. Takie wejścia z przewodnikiem zdarzają się przy okazji imprez dzielnicowych, więc warto śledzić kalendarz wydarzeń muzeum .

Kontekst

W Zesławicach, od których wystawa bierze początek, archeolodzy badali teren w latach 1953-1958, przy budowie cegielni. Odsłonili neolityczną osadę o wymiarach 200 na 145 metrów, z pozostałościami około 230 budowli i zagrodą dla bydła na wzgórzu nad Dłubnią. Cło na drugim końcu trasy do 1973 roku było osobną wsią, a nazwę zawdzięcza komorze celnej na dawnej granicy Austro-Węgier i Rosji. Mogiła, gdzie wystawa szuka chrześcijańskich początków, jest dziś znana przede wszystkim z opactwa cystersów, od 2023 roku pomnika historii; do tego zakonu należały w średniowieczu także Zesławice.

Bilet i czas

Wystawa czasowa ma osobny bilet: 7 zł normalny, 5 zł ulgowy. Kto chce zobaczyć także wystawę stałą „Archeolodzy dla Nowej Huty”, powinien od razu kupić karnet za 10 zł (ulgowy 7 zł): wychodzi taniej niż dwa pojedyncze bilety. Posiadacze Karty Dużej Rodziny płacą za karnet 8 zł. W poniedziałki wstęp na wystawy jest bezpłatny, a park przy oddziale jest bezpłatny zawsze, w godzinach otwarcia wystaw.

Godziny to największe ograniczenie. Od poniedziałku do piątku oddział jest czynny 10:00-14:00 przez cały rok, w soboty i niedziele 14:00-18:00 tylko od maja do października. Od listopada do kwietnia w soboty i niedziele oddział jest nieczynny, więc ostatni weekendowy termin w tym sezonie to sobota 31 października. Ostatnie wejście, także do parku, pół godziny przed zamknięciem. Muzeum jest nieczynne w wymienione na jego stronie święta, między innymi 11 listopada i 24-26 grudnia.

Na samą wystawę czasową zarezerwuj pół godziny, z wystawą stałą i spacerem po parku półtorej godziny. Z centrum dojedziesz tramwajem z przesiadką w autobus (trasa w profilu oddziału), więc Branice mają sens jako cel osobnej wyprawy, a nie dodatek do spaceru po Nowej Hucie.

Najlepsza dla mieszkańców Nowej Huty, którzy chcą wiedzieć, co leżało pod ich osiedlem, oraz dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym. Pomiń, jeśli szukasz efektownych skarbów: tu liczy się opowieść o miejscach i ludziach, a nie pojedyncze arcydzieła.

Co piszą o wystawie

LoveKraków.pl (12.05.2026, redakcja): program Nocy Muzeów wymienia obie wystawy w Branicach, warsztaty plastyczne i ognisko przy dobrej pogodzie - link .

LoveKraków.pl (10.06.2026, redakcja): zapowiedź jubileuszowego, dwudziestego Małopolskiego Pikniku Archeologicznego informuje, że w jego trakcie można zwiedzić także tę wystawę - link .

Oba teksty są zapowiedziami wydarzeń; recenzji wystawy nie znaleziono.

Zobacz też

• Dziedzictwo Godfryda Ossowskiego na Pomorzu Nadwiślańskim - druga wystawa czasowa tego samego muzeum, w gmachu przy Senackiej do 8 października: o jednym z pionierów polskiej archeologii i jego badaniach terenowych.
• Muzeum Archeologiczne w Krakowie - gmach główny przy Senackiej z wystawą „Pradzieje i średniowiecze Małopolski”, czyli ta sama opowieść w skali całego regionu; we wtorki wstęp na wystawę stałą jest bezpłatny.
• Podziemia Rynku - archeologia średniowiecznego miasta pod płytą Rynku, dobry kontrast dla wiejskich osad Nowej Huty.
• Kościół św. Wojciecha - trzeci adres tego samego muzeum: sezonowa wystawa w podziemiach kościoła, czynna do końca października.

Bilety, godziny otwarcia i aktualne informacje znajdziesz na stronie Muzeum Archeologicznego w Krakowie .

Profil muzeum: Muzeum Archeologiczne - Oddział Nowa Huta-Branice .