Muzeum Przyrodnicze Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN

Czego się spodziewać

Muzeum przyrodnicze w Krakowie zbudowano wokół jednego okazu, a reszta wystaw jest jego oprawą. Tym okazem jest nosorożec włochaty ze Staruni: młoda samica sprzed około 40 tysięcy lat, jedyny na świecie eksponowany osobnik tego gatunku zachowany w całości, ze skórą i tkankami miękkimi. Obok stoją gipsowy odlew pokazujący pozycję, w jakiej ciało wydobyto z pokładów wosku ziemnego, oraz szkielet zmontowany w 1948 roku pod kierunkiem Jana Stacha. Cała trójka razem opowiada nie tylko o zwierzęciu, ale i o pracy, jaką trzeba było wykonać przy znalezisku.

Poza nim ekspozycja stoi na gablotach: nie ma tu ekranów dotykowych ani stanowisk do naciskania. Jeden dział jest jednak żywy - wystawa „Woda - podstawa życia na Ziemi” pokazuje w akwariach ryby rzek i jezior Afryki oraz Ameryki Południowej i Środkowej: przekrój pielęgnicowatych, kolorowe brzanki, wielopłetwce senegalskie (Polypterus senegalus) i nożowca Chitala (Notopterus chitala), a obok nich salamandrę Andersona (Ambystoma andersoni), płaza łudząco podobnego do aksolotla. Z dzieckiem to zwykle najdłuższy przystanek w całym muzeum. Na wystawach stałych zobaczysz megafaunę plejstoceńską z mamutem włochatym i niedźwiedziem jaskiniowym, mięczaki świata z muszlą przydaczni olbrzymiej i łodzikiem, minerały i skamieniałości z kolekcji profesora Zbyluta Grzywacza oraz materiał ze Spadzistej. To ostatnie stanowisko leży u podnóża kopca Kościuszki i dało jedno z największych w Europie skupisk kości mamuta.

Ze Spadzistej pochodzi też najciekawszy drobiazg w całym muzeum: żebro mamuta z tkwiącym w nim fragmentem krzemiennego ostrza. Muzeum podaje, że w Europie takie znalezisko jest jedyne. Do tego kilkanaście mniejszych ekspozycji: chrząszcze z ogromnym modelem rohatyńca, kraby, fauna jaskiń, jurajskie bezkręgowce z Czatkowic, minerały fluorescencyjne świecące pod ultrafioletem i czaszka kredowego krokodyla z rodzaju Steneosaurus.

Najlepsze dla dzieci od 6 do 12 lat i dla dorosłych, którzy lubią naukowe kolekcje przyrodnicze. Zwiedzający w recenzjach regularnie zarzucają ekspozycji staroświeckość i to jest uczciwa ocena: kto oczekuje centrum nauki w rodzaju Cogiteonu, wyjdzie rozczarowany. Na spokojne obejrzenie wszystkiego wystarczy 60-90 minut. Tłoku tu nie ma prawie nigdy.

Wskazówki

• Ostatnie wejście o 14:15 - muzeum wpuszcza zwiedzających najpóźniej 45 minut przed zamknięciem. Otwarte jest tylko od wtorku do piątku w godzinach 9:00-15:00, więc weekendowa wizyta odpada.
• Bilet rodzinny opłaca się od dwójki dzieci - kosztuje 90 zł i obejmuje dwoje rodziców lub opiekunów oraz maksymalnie troje dzieci do 18 lat. Osobne bilety dla czteroosobowej rodziny to 100 zł.
• Przewodnik za 60 zł od grupki - usługa dla 1-9 osób, od wtorku do piątku, po wcześniejszym uzgodnieniu. Przy ekspozycji bez multimediów to w tym muzeum najlepiej wydane pieniądze.
• Karty rodzinne działają - z Kartą Dużej Rodziny, kartą „N” lub Krakowską Kartą Rodzinną 3+ opiekun płaci 20 zł, a dziecko 15 zł. Ulgi się nie łączą i wymagają dokumentu.
• Obejrzyj wirtualny spacer po muzeum przed wizytą - dziesięć minut wystarczy, żeby ocenić, czy taki typ ekspozycji jest dla ciebie. Niewiele krakowskich muzeów daje taką możliwość za darmo.
• Wózek wjedzie tylko na parter - parter jest bez barier architektonicznych, a część wystaw i pierwsze piętro obsługuje schodołaz. Zgłoś to telefonicznie (12 422 89 37) co najmniej trzy dni robocze wcześniej; schodołaz nie przewozi wózków elektrycznych.
• Grupy od dziesięciu osób płacą 18 zł od osoby - warsztaty dla szkół trwają około 60 minut i prowadzone są po polsku, wybrane także po angielsku. Termin ustal telefonicznie z wyprzedzeniem.
• Biletów nie kupisz przez internet - muzeum nie prowadzi sprzedaży online, bilety są wyłącznie w kasie na miejscu. Przewodnika i warsztaty trzeba uzgodnić telefonicznie z wyprzedzeniem; z ulicy nie da się ich dokupić.
• Wieczorem tylko przy okazji wydarzeń - zwykłe zwiedzanie kończy się o 15:00, a po zmroku muzeum otwiera się przy trzech okazjach w roku: Nocy Muzeów, Nocy Biologów i Małopolskiej Nocy Naukowców. W maju 2026 roku podczas Nocy Muzeów wpuszczano od 19:00 do 24:00 za symboliczną złotówkę, z pogadankami o 19:30, 20:30 i 21:30.

Jak dojechać

Pieszo: z Rynku Głównego 10-12 minut przez Planty w stronę ulicy Starowiślnej, z Kazimierza (od strony placu Wolnica) około kwadransa. Muzeum stoi na południowym skraju Starego Miasta, tuż przy granicy z Kazimierzem.

Tramwaj: najbliższe przystanki to Poczta Główna oraz Hala Targowa, z obu dojście zajmuje cztery do sześciu minut. Z Dworca Głównego wygodniej jest przejść pieszo Plantami niż szukać przesiadki.

Autobus: przystanek Poczta Główna obsługuje także linie autobusowe z prawobrzeżnej części miasta.

Samochodem: muzeum nie ma własnego parkingu, a okolica leży w strefie płatnego parkowania A i w Strefie Czystego Transportu. Starszym samochodem spalinowym sprawdź wcześniej, czy w ogóle wolno ci tu wjechać.

W okolicy

Jeśli interesuje Cię nauka i technika, w pobliskim Kazimierzu działa Muzeum Inżynierii i Techniki z halą dawnych tramwajów i maszyn - dobra druga połowa tego samego popołudnia. Miłośnikom zbiorów naukowych spodoba się Muzeum Anatomii z historycznymi preparatami Uniwersytetu Jagiellońskiego, utrzymane w tej samej, gablotowej estetyce. Rodziny, którym gabloty nie wystarczą, powinny pojechać do centrum nauki Cogiteon - to dokładne przeciwieństwo tego muzeum: duże, interaktywne i na obrzeżach miasta.

Historia

Zbiory wywodzą się z Komisji Fizjograficznej Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, powołanej w 1865 roku; zalążkiem była kolekcja ptaków Kazimierza Wodzickiego. Pierwszą ekspozycję udostępniono zwiedzającym w 1888 roku w gmachu przy Sławkowskiej. Nosorożca odnaleziono 23 października 1929 roku w Staruni, około stu kilometrów na południowy wschód od Lwowa, a do muzeum trafił rok później.

Przez sto dwadzieścia lat zbiory były lokatorem w cudzym gmachu - od 1870 roku na poddaszu siedziby Akademii Umiejętności przy Sławkowskiej. Ilekroć gospodarz potrzebował miejsca, przegrywała wystawa: po podziale zbiorów w 1953 roku ekspozycję zwijano sala po sali na rzecz pracowni naukowych i biblioteki, a przeprowadzki nie udawało się wynegocjować przez dziesięciolecia. Muzeum odzyskało publiczną twarz dopiero wtedy, gdy przestało być lokatorem: w 1992 roku instytut kupił dawną „Łaźnię Rzymską” przy Św. Sebastiana i od stycznia 1993 roku pokazuje wystawy pod własnym dachem - do 2025 roku ponad sto czasowych, w tym dziewięć z muzeami zagranicznymi.