Muzeum Kata Kacia Nora

Czego się spodziewać

W 1782 roku ścięto na tym rynku krakowskiego kata. Antoni Strzelbicki stracił zarobek, kiedy odchodzono od tortur i publicznych egzekucji, więc zaczął dorabiać z rabusiami - wyrok wykonał na nim kat sprowadzony z Sandomierza. Muzeum Kata działa na tym samym rynku, w piwnicy pod kamienicą przy Rynku Głównym 29.

To zbiór prywatny, otwarty w listopadzie 2013 roku przez kolekcjonera Mariusza Aaba. Piętnastowieczna piwnica 6 metrów pod poziomem ulicy dostała drewnianą konstrukcję z podciągami i antresolami - i to ona decyduje o zwiedzaniu, bo dzieli ciasną przestrzeń na poziomy i wyznacza, którędy przejdziesz. Rozstawiono w niej ponad 100 przedmiotów. Zobaczysz dziewicę norymberską, fotel czarownic, osła hiszpańskiego, łoże sprawiedliwości, dyby, kajdany, maski hańby i stemple do wypalania. Muzeum dzieli je według funkcji: jedne ośmieszały skazanego za drobne przewinienie, inne wymuszały przyznanie się do winy, jeszcze inne kończyły sprawę na oczach tłumu.

Rozmiar warto znać z góry. To dwie ciasne komory, nie amfilada sal - samodzielne obejrzenie wszystkiego zajmuje 30-40 minut i część zwiedzających wychodzi z poczuciem, że zapłaciła 30 zł za kwadrans. Oprowadzanie zmienia rachunek: kosztuje 75 zł, trwa godzinę i to o nim mówią pochwalne opinie, bo eksponaty nie mają rozbudowanych podpisów i same z siebie niewiele tłumaczą. Muzeum nie publikuje też żadnej informacji o pochodzeniu przedmiotów - jeśli szukasz udokumentowanych krakowskich narzędzi, te leżą w gablocie w Domu Jana Matejki .

Najlepsze dla młodzieży i dorosłych, których ciekawi historia prawa, kary i codziennej przestępczości - oraz dla tych, którzy wolą wysłuchać opowieści, niż przeczytać ją ze ściany. Dzieciom poniżej 12 lat odpuść: temat jest dosłowny, a w piwnicy nie ma nic, co odwracałoby od niego uwagę. Kto oczekuje ekspozycji muzealnej z proweniencją i aparatem naukowym, będzie zawiedziony.

Wskazówki

• Bierz przewodnika albo nie przychodź. Oprowadzanie kosztuje 75 zł, trwa godzinę i jest prowadzone po polsku albo po angielsku. Bez niego zostają dwie komory z żelastwem; z nim dostajesz zasady działania każdego sprzętu i krakowskie sprawy sądowe, w których użyto tych narzędzi.
• Rezerwuj z wyprzedzeniem, ale tylko przewodnika. Formularz na stronie muzeum i telefon +48 602 515 570 służą do umówienia oprowadzania i grup. Na samo wejście rezerwacja nie jest potrzebna - muzeum jest czynne codziennie 10:00-19:00.
• Licz 30-40 minut bez przewodnika, godzinę z nim. To najmniejsze muzeum przy krakowskim Rynku i planuje się je jako wstawkę między dwa większe punkty, nie jako główny cel popołudnia.
• Nie wierz cenom z internetu. Agregatory i starsze opinie wciąż podają około 9 zł za bilet. Aktualny cennik muzeum to 30 zł normalny i 25 zł ulgowy, dnia bezpłatnego nie ma.
• Przeczytaj kalendarium na stronie muzeum przed wejściem. Jest darmowe i przygotowuje do wizyty lepiej niż sama ekspozycja. Znajdziesz tam bunt wójta Alberta z 1311 roku, Reginę Strzelimuszankę zaszytą w 1549 roku w worze z psem i kotem, wreszcie ostatnią publiczną egzekucję na Rynku w 1794 roku.
• Grupy dostają więcej niż zwiedzający z ulicy. Dla zorganizowanych grup muzeum organizuje warsztaty dawnego rzemiosła - garncarstwa, stolarstwa, kowalstwa - oraz pokazy bractw rycerskich i grup rekonstrukcyjnych, a dla dorosłych publiczności mocniejsze pokazy z użyciem eksponatów. Umawia się je tym samym telefonem.
• Dostępność: zadzwoń przed przyjazdem. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, a ekspozycja leży 6 metrów pod poziomem ulicy.

Jak dojechać

Pieszo: z dworca Kraków Główny 12-15 minut - przez Bramę Floriańską, ulicą Floriańską, a potem w poprzek całej płyty Rynku. Wejście jest w zachodniej pierzei Rynku, naprzeciwko kościoła Mariackiego, obok Pałacu pod Baranami (numer 27) - numer 29, na poziomie piwnicy.

Tramwaj: najbliższe przystanki leżą na obwodnicy Plant. Teatr Słowackiego na Basztowej to około 7 minut pieszo przez Bramę Floriańską, Poczta Główna na Westerplatte - około 8.

Autobus: linie zatrzymujące się przy Poczcie Głównej i na Basztowej dochodzą do tych samych przystanków; w obręb Plant autobusy miejskie nie wjeżdżają.

Samochodem: pod wejście nie podjedziesz - Stare Miasto w obrębie Plant jest strefą ograniczonego ruchu. Najbliższy duży parking podziemny to Plac Na Groblach, około 12 minut spacerem przez Planty i ulicę Wiślną.

W okolicy

W Domu Jana Matejki przy Floriańskiej 41 stoi gablota z szesnastowiecznymi krakowskimi narzędziami tortur, które malarz wykupił w 1873 roku podczas remontu wieży ratuszowej - kilkanaście przedmiotów z udokumentowaną historią, pięć minut stąd i za 18 zł. Tę samą Wieżę Ratuszową stojącą na tej samej płycie Rynku, w której piwnicach mieściły się miejskie więzienie i izba tortur, udostępniono zwiedzającym w marcu 2026 roku. Jeśli masz w planie dnia tylko jedno podziemie, wybór sprowadza się do porównania z Podziemiami Rynku : 45 zł, multimedialna trasa archeologiczna i około 75 minut zamiast trzydziestu.

Historia

Kraków sądził według prawa magdeburskiego nadanego w 1257 roku, a wykonywanie wyroków należało do kata, urzędnika miejskiego tytułowanego „Mistrzem Świętej Sprawiedliwości”. Izba tortur, zwana tortornią, mieściła się w podziemiach ratusza na Rynku - tam, gdzie działało też miejskie więzienie i karczma świdnicka.

Druga połowa XVIII wieku odebrała katu zajęcie. Tortur zaniechano, publicznych egzekucji ubywało, a Antoni Strzelbicki, który sprawował urząd od początku lat sześćdziesiątych, zaczął współpracować ze złodziejami. Śledztwo w sprawie Tomasza Jareckiego jesienią 1781 roku doprowadziło do niego, a w 1782 roku został ścięty na Rynku. Ostatnią publiczną egzekucję przeprowadzono tu w 1794 roku na księdzu Macieju Dziewońskim, skazanym za współpracę z Rosjanami. Od 1796 roku funkcję przejął urzędnik austriacki, a wyroki wykonywano w podziemiach więzienia św. Michała.

Samą piwnicę przy Rynku Głównym 29 Mariusz Aab wynajął od miasta w 2010 roku, prace remontowe zaczęły się w maju 2011, a muzeum otwarto 8 listopada 2013 roku.