Żydowskie Muzeum Galicja

Czego się spodziewać

Muzeum Galicja nie pokazuje świata, który zniszczono. Pokazuje to, co po nim zostało dzisiaj: zarośnięty cmentarz, synagogę przerobioną na magazyn, pustą łąkę na miejscu miasteczkowego rynku. Ściany zajmują wielkoformatowe kolorowe fotografie z Małopolski i Podkarpacia, obok nich długie podpisy, a między nimi zwiedzający, którzy czytają wolniej, niż się spodziewali.

Wystawa główna „Śladami pamięci” ma pięć części i jedną regułę, którą warto znać przed wejściem: w pierwszych czterech nie ma na zdjęciach ani jednego człowieka. Autorzy odjęli ludzi celowo, żeby pokazać nieobecność. Dopiero piąta część, poświęcona odradzaniu się żydowskiego życia, odwraca to i pokazuje wyłącznie ludzi. To ona jest puentą całej ekspozycji i najczęściej to przy niej zwiedzający stoją najdłużej.

Pozostałe wystawy stałe zmieniają tempo wizyty. „Dziesięć polskich miast - dziesięć żydowskich historii” w Galerii imienia Rodziny Taubego opowiada biografie dziesięciorga ludzi urodzonych na początku XX wieku - siedem rodzinnych miast leży dziś w Polsce, trzy na Ukrainie. „Pamięć niedokończona” przenosi temat na dawną Galicję Wschodnią, czyli zachodnią Ukrainę. „KEF to zabawa!” to osobna przestrzeń dla dzieci, zbudowana wokół podstaw judaizmu i współczesnego żydowskiego życia w Krakowie. Do tego dwie wystawy czasowe - obecnie „Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” i „Przecięcia. Wycinanki Anny Wencel”.

Kto szuka judaików, zabytkowych wnętrz albo uporządkowanej chronologii, trafił pod zły adres - po to jest Stara Synagoga dwieście metrów dalej. Galicja jest natomiast najlepszym przystankiem po Fabryce Schindlera albo Aptece pod Orłem : obie opowiadają o Zagładzie, ta jedna o tym, co dzieje się z pamięcią osiemdziesiąt lat później. Zarezerwuj godzinę na same fotografie, półtorej z wystawą czasową.

Wskazówki

• Nie licz na dzień bezpłatny. Bilet normalny 35 zł, ulgowy dla studentów i seniorów 25 zł, rodzinny 55 zł, dzieci do siódmego roku życia wchodzą za darmo. Muzeum nie prowadzi dnia wolnego wstępu, więc darmowe dni zostaw sąsiadom: poniedziałek w Starej Synagodze i Fabryce Schindlera, wtorek w Muzeum Etnograficznym i Muzeum Inżynierii, środa w Aptece pod Orłem.
• Poniedziałkowe popołudnie to najlepszy moment. W poniedziałek Stara Synagoga i Fabryka Schindlera zamykają się o 15:00, Muzeum Etnograficzne i Muzeum Inżynierii są nieczynne, a Galicja pracuje codziennie do 18:00. Z czterech najbliższych muzeów zostaje wtedy czynne tylko to jedno.
• Czytaj podpisy albo nie przychodź. Teksty do fotografii napisał antropolog Jonathan Webber i bez nich zostają ładne pejzaże. Podpisy są po polsku i angielsku; o języki oprowadzania pytaj w recepcji, bo muzeum podaje tylko, że prowadzi je „w różnych językach”.
• Godzina do półtorej, nie więcej. Powierzchnia to niecały tysiąc metrów kwadratowych i cztery sale wystawowe. Wejście po 17:00 wystarczy na obejrzenie zdjęć, ale już nie na czytanie.
• Zniżki, które faktycznie działają. Honorowane są karty ICOM, Krakow Tourist Card i Hop On Hop Off. Bilety kupisz w recepcji albo wcześniej przez stronę muzeum.
• Spotkania ze świadkami historii trzeba zamówić. Rozmowy z Ocalonymi i Sprawiedliwymi nie są częścią zwykłego biletu - umawia się je przez formularz na stronie, adres visit@galiciajewishmuseum.org albo telefon +48 607 097 373.
• Z psem wejdziesz bez pytania. Muzeum deklaruje się jako miejsce przyjazne zwierzętom i w upały wystawia miskę z wodą. W krakowskich muzeach to rzadkość.
• Dostępność: nie ma tu ani jednego stopnia. Szerokie wejście i przejścia, przystosowana toaleta, żółte taśmy w progach dla osób słabowidzących, przewijak, oszklony kącik dziecięcy przy recepcji. Deklaracja dostępności na stronie jest pusta - po szczegóły zadzwoń.

Jak dojechać

Tramwaj: przystanek Miodowa na Starowiślnej (linie 3, 9, 19, 24 i 50), potem około trzech minut w dół ulicy Dajwór. To najprostszy dojazd z dworca głównego i z Rynku.

Pieszo: z Rynku Głównego około dwudziestu minut Starowiślną albo przez Kazimierz. Od ulicy Szerokiej i Starej Synagogi dwie do trzech minut - muzeum stoi tuż za rogiem, choć z Szerokiej go nie widać.

Autobus: linie jadące Starowiślną korzystają z tych samych przystanków co tramwaje.

Samochodem: Kazimierz w całości leży w strefie płatnego parkowania, a Dajwór jest wąska i zastawiona. Wygodniej zostawić auto na Zabłociu i przejść kładką Bernatka, około dziesięciu minut.

W okolicy

Dwieście metrów dalej, przy ulicy Szerokiej, stoi Stara Synagoga - najstarsza zachowana synagoga w Polsce i dokładne przeciwieństwo Galicji: budynek i przedmioty zamiast fotografii. Przy placu Wolnica Muzeum Etnograficzne pokazuje wiejską Małopolskę tych samych dziesięcioleci od zupełnie innej strony. Pięć minut na zachód, przy ulicy Świętego Wawrzyńca, w dawnej zajezdni tramwajowej, działa Muzeum Inżynierii i Techniki - dobry odpoczynek po ciężkim temacie, zwłaszcza z dziećmi.

Historia

Muzeum założył w 2004 roku brytyjski fotoreporter Chris Schwarz. Do Polski przyjechał po raz pierwszy w 1981 roku, żeby fotografować Solidarność, a po 1989 roku wracał już po co innego: po ślady żydowskiej przeszłości w miasteczkach wokół Krakowa. Przez jedenaście lat pracował nad nimi razem z antropologiem Jonathanem Webberem, wykładowcą Oksfordu i późniejszym przewodniczącym katedry UNESCO do spraw studiów żydowskich i międzywyznaniowych.

W lutym 2004 roku Schwarz przyjechał na Dajwór samochodem wyładowanym sprzętem i zaczął przerabiać stary budynek przemysłowy na galerię. Muzeum otwarto siedem tygodni później, oficjalnie 27 czerwca 2004 roku. Schwarz zmarł w 2007 roku, mając 59 lat.

Wystawa stała nie została zamrożona razem z nim. W 2012 roku zarząd zdecydował o jej aktualizacji, a amerykański fotograf Jason Francisco przez dwa i pół roku objeżdżał te same miejscowości, co Schwarz dwie dekady wcześniej. Ponad sześćdziesiąt jego zdjęć wpleciono w narrację, która urosła ze 104 do blisko 150 fotografii, a ostatnią sekcję przemianowano z „Ludzi tworzących pamięć” na „Odrodzenie żydowskiego życia”. Dziś muzeum przyjmuje ponad trzydzieści tysięcy zwiedzających rocznie i zatrudnia ponad dwadzieścia osób.