Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli

Czego się spodziewać

Wystawa stała w ratuszu kazimierskim jest na tyle wiekowa, że sama zdążyła stać się zabytkiem. Jej pierwszą wersję otworzył w 1951 roku Tadeusz Seweryn, a fragmenty tamtej ekspozycji wciąż stoją na swoich miejscach. Zwiedza się tu więc dwie rzeczy naraz: dawną wieś i sposób, w jaki muzealnicy opowiadali o niej siedemdziesiąt lat temu.

Parter działa jak skansen pod dachem. Wchodzi się do izb krakowskiej i podhalańskiej, mija niszę z piecem garncarskim, olejarnię, folusz i izbę szkolną, a w korytarzu stoją drewniane modele architektoniczne.

Pierwsze piętro jest gęste od obiektów: galeria strojów ludowych, gospodarka i rzemiosło, instrumenty muzyczne, obrzędy bożonarodzeniowe i wielkanocne. Najdłużej pamięta się ul wykonany w kształcie ogromnego niedźwiedzia. Drugie piętro, „Nieobjęta ziemia”, pokazuje sztukę ludową bez gablot i barierek - obrazy i rzeźby stoją na wyciągnięcie ręki.

Najlepsze dla tych, którzy chcą mieć polską kulturę ludową zebraną w jednym budynku, i dla dzieci mniej więcej do dziesiątego roku życia. Małe dzieci reagują na izby, do których da się wejść, i na kołyski, a nie na gabloty. Multimediów tu prawie nie ma i nie o to chodzi. Kto zna już szopki i pisanki z pierwszej ręki, na parterze niczego nowego nie zobaczy; dla takiej osoby najciekawsze jest drugie piętro.

Muzeum działa w dwóch budynkach. Wystawy czasowe są w Domu Esterki przy ulicy Krakowskiej 46, sto metrów dalej; obecna, „Batikara. Fantastyczna Józefa Kogut”, kończy się 20 września 2026 roku.

Wskazówki

• Wtorek jest darmowy i najtłumniejszy. Wstęp wolny obejmuje wyłącznie wystawę stałą; na czasową obowiązują we wtorki ceny 15 zł i 10 zł. Grupy powyżej dziesięciu osób muszą w ten dzień rezerwować termin z wyprzedzeniem.
• Środa po 15:00 to najspokojniejsza pora. Do 18:00 trwają ciche godziny: przygaszony parter, ściszone dźwięki, część ekranów wyłączona, żadnych warsztatów. Zwiedzanie wyłącznie indywidualne, bez oprowadzań.
• Zarezerwuj 90 minut na dwa dolne piętra. Tyle czasu daje na nie sam muzealny opis ścieżki audiodeskrypcyjnej. Na „Nieobjętą ziemię” dołóż kolejną godzinę; całość to około dwóch i pół godziny.
• Bilet łączony to dwie wizyty, nie jedna. Za 35 zł (ulgowy 23 zł) zobaczysz wystawę stałą w ratuszu i czasową w Domu Esterki, ale między nimi trzeba przejść sto metrów ulicą. Sama wystawa stała kosztuje 20 zł, ulgowy 15 zł.
• Bilety kupisz tylko w kasie. Muzeum nie prowadzi sprzedaży na konkretną godzinę, więc nic nie trzeba planować z wyprzedzeniem. Dzieci do lat 7 i asystenci osób z niepełnosprawnościami wchodzą bezpłatnie, bilet rodzinny kosztuje 30 zł.
• Winda jest, ale tylko z pracownikiem. Ratusz ma trzy kondygnacje i dźwig obsługiwany w asyście opiekuna ekspozycji lub portiera. Izby na parterze mają wysokie progi, a jedyna dostosowana toaleta jest na parterze - na drugim piętrze nie ma żadnej. Bezpłatnego asystenta zgłasza się dwa dni robocze wcześniej.
• Ścieżka audiodeskrypcyjna za darmo w kasie. Odtwarzacz wypożyczany jest bezpłatnie, a nagrania włączają się same po wejściu do kolejnej sali. Psy przewodniki i asystujące są mile widziane, o miskę z wodą poproś portiera.
• Przewodnik kosztuje więcej niż bilety. Oprowadzanie po polsku to 200 zł, w języku obcym 300 zł, w obu wypadkach plus bilety wstępu. Rezerwacja co najmniej dziesięć dni wcześniej, grupa do 25 osób, zwiedzanie trwa około 90 minut. Tłumaczenie na polski język migowy jest bezpłatne.
• Sprawdź kalendarz świąteczny przed wizytą. Muzeum publikuje go z datami: 11 listopada i 31 grudnia 2026 roku otwarte 10:00-16:00, 24 i 25 grudnia oraz 1 i 6 stycznia nieczynne.

Jak dojechać

Tramwaj: przystanek Plac Wolnica, linie 8, 10 i 13. Od przystanku do drzwi ratusza jest mniej niż sto metrów i jedno albo dwa przejścia dla pieszych, z krawężnikami obniżonymi dla wózków.

Pieszo: z Rynku Głównego kwadrans ulicami Grodzką i Stradomską, z Wawelu około dziesięciu minut, z ulicy Szerokiej pięć do siedmiu minut.

Autobus: przy placu Wolnica zatrzymuje się nocna linia 904 - w dzień tramwaj jest jedynym sensownym wyborem.

Samochodem: muzeum nie ma własnego parkingu, a cały Kazimierz leży w strefie płatnego parkowania. Wygodniej zostawić auto na Zabłociu i przejść kładką Bernatka.

W okolicy

Pięć minut pieszo od placu Wolnica, w dawnej zajezdni tramwajowej, stoi Muzeum Inżynierii i Techniki - te same dziesięciolecia widziane od strony maszyn, a nie wsi. Przy ulicy Szerokiej działa Stara Synagoga , najstarszy budynek synagogalny w Polsce i najkrótsza z okolicznych wizyt. Po drugiej stronie Wisły, tuż za kładką Bernatka, Cricoteka przechowuje archiwum teatru Tadeusza Kantora - kontrast tak ostry, jak to w Krakowie możliwe.

Historia

Muzeum otwarto 19 lutego 1911 roku, po tym jak Sewerynowi Udzieli nie udało się zmieścić zbiorów etnograficznych w Muzeum Narodowym w Sukiennicach. Pierwszą wystawę pokazano w trzech pokoikach przy ulicy Studenckiej 12, w 1913 roku zbiory przeniesiono do dawnego seminarium świętego Michała na Wawelu, a ratusz kazimierski muzeum dostało dopiero w 1948 roku. Imię założyciela nosi od 1938 roku, rok po jego śmierci.

Udziela był nauczycielem i inspektorem szkolnym, a muzeum budował poza godzinami pracy. Sam tłumaczył jego sens tak, jak przytacza to dziś muzeum: „Muzea etnograficzne dają poznać, jakie ludy zamieszkują ten świat Boży, jak mieszkają, jak się odziewają, czem się trudnią, jakie są ich zwyczaje i obyczaje”.

Zbiory liczą dziś ponad 80 tysięcy obiektów i dawno wyszły poza Małopolskę. Najcenniejsza w Polsce kolekcja huculska pochodzi z daru Heleny Dąbczańskiej, a największy polski zespół przedmiotów z kultur Indian lasów tropikalnych Ameryki Południowej powstał dzięki Borysowi Malkinowi. Muzeum jest instytucją kultury województwa małopolskiego i w 2026 roku obchodzi 115-lecie.