Muzeum Brata Alberta w Krakowie

Czego się spodziewać

Do tego muzeum nie wchodzi się z ulicy - klucz jest po drugiej stronie słuchawki. Kilkanaście obrazów Adama Chmielowskiego wisi na dwóch kondygnacjach domu zakonnego przy Krakowskiej 43, w tym samym budynku, w którym malarz, już jako brat Albert, prowadził przytulisko dla bezdomnych i w którym umarł w Boże Narodzenie 1916 roku. Zgromadzenie Braci Albertynów nie sprzedaje tu biletów i nie podaje godzin otwarcia; wizytę umawia się telefonicznie, a wstęp jest bezpłatny.

Zbiór jest mały i właśnie dlatego ostry. Chmielowski porzucił malarstwo w wieku dojrzałym, więc jego dorobek to kilkadziesiąt płócien, z których część zachowała się tutaj - między innymi „Dama z listem”, w której część autorów dopatruje się Heleny Modrzejewskiej, oraz „Wizja świętej Małgorzaty”. Obok wiszą prace jego przyjaciół, przede wszystkim najbardziej znany portret zakonnika pędzla Leona Wyczółkowskiego. Wśród drobnych pamiątek tygodnik „Niedziela” wymienia protezę nogi, którą Chmielowski nosił po amputacji odniesionej w powstaniu styczniowym.

Czego tu nie ma, warto wiedzieć zawczasu. „Ecce Homo”, obraz, od którego zaczyna się cała jego legenda, znajduje się w ołtarzu sanktuarium sióstr albertynek przy ulicy Woronicza 10, a nie przy Krakowskiej. Wielkie przeglądy jego malarstwa też odbywały się gdzie indziej - w stulecie śmierci świętego niemal wszystkie zachowane płótna zebrało w 2016 roku Muzeum Archidiecezjalne , wypożyczając je z muzeów narodowych i od osób prywatnych.

Najlepsze dla dwóch grup: dla tych, którzy chcą zobaczyć Chmielowskiego jako malarza, zanim został świętym, i dla zainteresowanych społeczną historią Kazimierza - bo dom przy Krakowskiej nadal jest przytuliskiem i kuchnią dla ubogich, a nie skansenem dobroczynności. Kto szuka rozbudowanej trasy zwiedzania, multimediów albo wejścia bez zapowiedzi, powinien zaplanować dzień inaczej.

Wskazówki

• Najpierw telefon, potem wizyta. Jedyna droga do środka prowadzi przez numer +48 12 429 56 64. Jak pisze zgromadzenie: „Muzeum można zwiedzać codziennie po wcześniejszym umówieniu telefonicznym”. Dzwoń z kilkudniowym wyprzedzeniem i podaj liczbę osób - dom żyje własnym rytmem posługi.
• Zarezerwuj 30-45 minut. To dwie kondygnacje z kilkunastoma obrazami, a nie trasa muzealna. Ile potrwa wizyta, zależy głównie od tego, ile opowie osoba, która ci otworzy.
• Wstęp jest bezpłatny. Zgromadzenie nie publikuje cennika, a portal visitmalopolska.pl podaje wejście po umówieniu jako całkowicie darmowe. Warto zostawić ofiarę na przytulisko - to ten sam budynek, ta sama kasa.
• Po „Ecce Homo” jedź na Woronicza 10. Najsłynniejszy obraz Chmielowskiego jest w ołtarzu sanktuarium sióstr albertynek razem z relikwiami świętego. Jeżeli przyjeżdżasz do Krakowa dla tego jednego płótna, Krakowska 43 nie jest twoim adresem.
• Zdjęcia wolno robić. Tak podaje małopolski portal turystyczny. O opisach przy obrazach i o audioprzewodniku żadne źródło nie mówi nic - zapytaj przy umawianiu, czy ktoś oprowadzi.
• Jesteś gościem w czynnym domu zakonnym. Pod tym samym dachem działają przytulisko dla bezdomnych mężczyzn i kuchnia dla ubogich. Nie fotografuj mieszkańców, trzymaj się umówionej godziny.
• Chcesz zobaczyć więcej jego płócien. Przewodnicy po szlaku brata Alberta wskazują pejzaże Chmielowskiego w Galerii Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach - tam wchodzisz normalnie, na bilet i w godzinach otwarcia.
• Dostępność. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń. Ekspozycja zajmuje dwie kondygnacje w zabytkowej kamienicy, więc pytanie o schody ma sens.

Jak dojechać

Pieszo: z Rynku Głównego ulicą Grodzką, dalej Stradomiem i Krakowską - około 15 minut w jednym ciągu. Od Wawelu jest bliżej, jakieś 10 minut przez Stradom.

Tramwaj: wysiądź na przystanku Plac Wolnica, przez który jeżdżą między innymi linie 8, 10 i 13. Stamtąd Krakowską kilka minut pieszo.

Samochodem: to strefa płatnego parkowania w gęsto zabudowanej części Kazimierza, bez parkingu przy budynku. Przy wizycie na pół godziny samochód jest najgorszym z możliwych wyborów.

W okolicy

Czterysta metrów dalej, w ratuszu na placu Wolnica, działa Muzeum Etnograficzne - normalne muzeum z godzinami otwarcia i biletem, dobre dopełnienie krótkiej wizyty przy Krakowskiej. Dziesięć minut na wschód, w żydowskiej części Kazimierza, stoi Stara Synagoga , najstarsza zachowana synagoga w Polsce. W stronę Wawelu, przy ulicy Kanoniczej, czeka Muzeum Archidiecezjalne ze sztuką sakralną - to ono pokazało w 2016 roku niemal całe zachowane malarstwo Chmielowskiego.

Historia

Budynek był najpierw Ogrzewalnią Magistracką, czyli miejską noclegownią dla ubogich, potem Schroniskiem Braci Albertynów, a dziś jest Domem Generalnym zgromadzenia. Muzeum działa w nim od 1963 roku jako izba pamięci - bez kuratora, bez wystaw czasowych, po prostu jako zbiór tego, co po założycielu zostało.

Sam Adam Chmielowski urodził się w 1845 roku w Igołomi pod Krakowem. Jako osiemnastolatek walczył w powstaniu styczniowym i pod Mełchowem stracił nogę; po amnestii studiował malarstwo w Warszawie i Monachium. W 1887 roku przywdział habit tercjarski, a rok później złożył śluby jako brat Albert, zakładając wtedy Braci Albertynów, a w 1891 siostry albertynki. Jan Paweł II beatyfikował go w 1983 i kanonizował w 1989 roku, a Sejm ogłosił rok 2017 Rokiem św. Brata Alberta.