Muzeum Benedyktynów w Tyńcu

Czego się spodziewać

Muzeum Benedyktynów w Tyńcu to kilka podziemnych sal w dawnej bibliotece klasztornej, do których zniesiono kamienie rozebranego kościoła romańskiego. Zwiedza się je samodzielnie i szybko. Reszta wzgórza - kościół, krużganki, kapitularz, rezerwat romański - jest dostępna inaczej; jak pisze muzeum: „Zwiedzanie Opactwa tynieckiego odbywa się jedynie z przewodnikiem”.

Najważniejsze w gablotach są kapitele kolumn z przełomu XI i XII wieku, zdobione ornamentem roślinno-geometrycznym, a obok nich trzonki, bazy i fragmenty XIII-wiecznych płytek posadzkowych z kościoła. Leży tu również kopia kielicha i pateny z jednego z pierwszych pochówków opackich, odkrytych podczas wykopalisk w latach sześćdziesiątych. Osobną część stanowią znaleziska z badań Gabriela Lenczyka z przełomu lat czterdziestych i pięćdziesiątych: narzędzia krzemienne i skorupy naczyń neolitycznej osady, która stała na tym wzgórzu wieki przed klasztorem.

Do tego dochodzi wystawa czasowa „Na początku był Inicjał” - kopie całych kart średniowiecznych i renesansowych kodeksów wykonane w skali rzeczywistej, dzięki czemu widać nie tylko zdobienie, ale i prawdziwy format dawnej księgi.

Trzeba powiedzieć wprost: to zbiór kameralny, a średniowieczne skarby Tyńca dawno rozeszły się po innych polskich instytucjach. Sam bilet muzealny nie uzasadnia wyprawy dwanaście kilometrów za Rynek - uzasadnia ją wzgórze, tysiącletni klasztor i widok na Wisłę. Muzeum jest dobrym pierwszym albo ostatnim punktem takiego dnia, zwłaszcza dla osób, które interesuje sztuka romańska albo archeologia Małopolski. Dzieci znajdą tu mniej niż na wzgórzu i w kawiarni.

Wskazówki

• Bilet muzealny bierz tylko osobno. Normalny 15 zł, ulgowy 10 zł. Jeżeli kupujesz oprowadzanie po opactwie (30 zł normalny, 20 zł ulgowy, 70 zł rodzinny, 50 zł z Kartą Dużej Rodziny), wstęp do muzeum jest w tej cenie zawarty - drugiego biletu nie kupuj.
• W niedzielę rano nie ma oprowadzania. Pierwsza tura rusza dopiero o 14:00, bo wcześniej w kościele odprawiane są Msze. Od kwietnia do października od poniedziałku do soboty przewodnik wychodzi o 10:00, 11:00, 12:00, 14:00, 15:00 i 16:00, zimą program jest krótszy.
• Zarezerwuj telefonicznie i przyjdź punktualnie. Recepcja muzeum odbiera pod numerem +48 503 032 420 od poniedziałku do piątku w godzinach 10:00-16:00. Godzinę zajętą przez grupę zorganizowaną można zastać zamkniętą dla osób indywidualnych, a spóźnienie powyżej 15 minut oznacza, że oprowadzanie przepada.
• Zarezerwuj pół dnia, nie godzinę. Same podziemia to najwyżej trzy kwadranse, oprowadzanie trwa 45-55 minut, a do tego dochodzi dojazd, kościół i kawiarnia. Rejs statkiem z centrum zostawia na wzgórzu około 70 minut - za mało na muzeum i przewodnika naraz.
• Rezerwat romański wymaga schodów. Muzeum i Dom Gości mają windy, na dziedzińcu wolno zaparkować osobom z niepełnosprawnościami (przy szlabanie jest dzwonek), a na parterze skrzydła muzealnego działa przystosowana toaleta. Do rezerwatu romańskiego winda jednak nie dociera, bo prowadzi tam wejście tymczasowe.
• Wejścia szukaj na końcu dziedzińca. Drzwi muzeum są między dużą drewnianą studnią po lewej a sklepem klasztornym po prawej. W sklepie kupisz miód z klasztornej pasieki i piwo Tinecia warzone przez mnichów.
• Najlepsze zdjęcie robi się z drugiego brzegu. Klasyczny widok na opactwo wznoszące się nad wodą ma się nie ze wzgórza, lecz z Piekar po przeciwnej stronie Wisły. Kto zostaje do wieczora, może posłuchać Nieszporów o 17:00 ze śpiewem gregoriańskim po łacinie.

Jak dojechać

Autobus: linia 112 spod Ronda Grunwaldzkiego przy Centrum Kongresowym ICE albo linia 203 z pętli Czerwone Maki P+R, gdzie kończą bieg tramwaje z centrum, w tym linia 52 przejeżdżająca przez centrum. Od przystanku w Tyńcu zostaje jeszcze kilka minut marszu pod górę.

Rowerem: ścieżką wzdłuż Wisły od mostu Dębnickiego, około 12-13 kilometrów, w praktyce czterdzieści minut spokojnej jazdy. To najprzyjemniejszy wariant i sam w sobie powód wyjazdu.

Statkiem: od czerwca do końca września kursuje krakowski tramwaj wodny z przystankiem w Tyńcu; rejs w jedną stronę zajmuje około półtorej godziny, ceny zależą od przewoźnika.

Samochodem: ul. Benedyktyńska 37. Przy opactwie działają trzy bezpłatne parkingi - pod murami klasztornymi, naprzeciwko czarnej bramy i na samym brzegu Wisły, na końcu ulicy. Darmowe miejsce postojowe dwanaście kilometrów od Rynku to w Krakowie rzadkość.

W okolicy

Drugie wzgórze nad Wisłą to Wawel - młodsza fundacja niż Tyniec, ale to tam przeniosło się centrum władzy, którego benedyktyni byli sąsiadami. Wątek sakralny domykają Muzeum Archidiecezjalne ze sztuką dawnego Kościoła, czyli to, czego w tynieckich piwnicach brakuje, oraz Muzeum Dominikanów przy Stolarskiej, drugie w mieście muzeum urządzone w czynnym klasztorze.

Historia

Opactwo założono około 1044 roku za Kazimierza Odnowiciela, a pierwszym opatem został Aaron z Kolonii. To najstarszy istniejący klasztor w Polsce, niewiele młodszy od samego państwa. W XV wieku należało do niego około stu wsi i pięć miasteczek, a ufortyfikowane wzgórze pełniło też funkcję strażnicy nad Wisłą.

Kolejne katastrofy odcisnęły się na murach: najazd mongolski w 1259 roku, pożary, walki konfederacji barskiej w latach 1771-1772 i uderzenie pioruna w 1831 roku. Austriacy skasowali klasztor w 1816 roku i przez 123 lata zabudowania stały opuszczone. Mnisi wrócili 30 lipca 1939 roku, planową odbudowę prowadzono od 1947 roku, a rangę opactwa przywrócono w 1968 roku.

Stąd dzisiejsza mieszanka stylów: romańska bazylika z XI wieku, przebudowa gotycka w XV wieku, barokowa w latach 1618-1622, rokokowy ołtarz z czarnego marmuru i XVII-wieczne stalle. Kamienie, które nie wróciły na swoje miejsce, leżą w muzealnych piwnicach.