Muzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa "Nila"

Czego się spodziewać

Czołg Vickers E, kadłub bombowca Halifax i fragment rakiety V-2 stoją pod szklanym dachem austriackiego magazynu fortecznego z 1911 roku. To pierwsze, co widzisz, i od razu ustawia skalę miejsca. Muzeum opowiada o Polskim Państwie Podziemnym - konspiracyjnej administracji, sądownictwie i wojsku, które przez pięć lat okupacji działały równolegle do niemieckiego aparatu władzy. Zbiory, ponad 8 tysięcy eksponatów i 12 tysięcy archiwaliów, w większości przyszły od weteranów i ich rodzin, z kraju i z emigracji.

Trasa prowadzi od września 1939 roku przez wywiad, dywersję i partyzantkę po to, co stało się z żołnierzami AK po 1944 roku: śledztwa, procesy, wyroki. Zrekonstruowana cela z czasów stalinowskich jest mocniejszym punktem niż broń w gablotach, a takie zakończenie ma niewiele polskich ekspozycji. Wśród pamiątek osobistych znajdziesz dziennik majora Henryka Dobrzańskiego „Hubala" i mundur gen. Tadeusza Komorowskiego „Bora". Osobno, poza wojskową narracją, wisi kolaż Tadeusza Kantora „Wrzesień 1939".

To muzeum gęste od tekstu. Krótkie filmy przy kolejnych sekcjach pomagają, ale podstawą pozostają plansze i podpisy. Kto przyszedł po inscenizację w rodzaju Fabryki Schindlera , uzna część sal za encyklopedyczne. Kto interesuje się okupacją i konspiracją, wyjdzie po dwóch godzinach z poczuciem, że czegoś nie zdążył przeczytać. Muzeum podaje półtorej godziny na wystawę stałą - to dolna granica, nie średnia. Dzieci poniżej dziesiątego roku życia nie mają tu czego szukać.

Wskazówki

• Przyjdź najpóźniej o 16:00. Ostatnie wejście na wystawę i sprzedaż biletów kończą się 60 minut przed zamknięciem, więc o 16:30 nie wejdziesz, choć muzeum jest jeszcze otwarte.
• Niedziela jest bezpłatna i dlatego najbardziej zatłoczona. Wstęp na wystawy nic nie kosztuje w każdą niedzielę w godzinach otwarcia. Jeśli wolisz mieć sale dla siebie, wybierz wtorek albo środę przed południem: bilet normalny 25 zł, ulgowy 15 zł, rodzinny 45 zł.
• Weź telefon z latarką. Dolna kondygnacja jest celowo ciemna i podpisy są tam trudne do odczytania - to najczęściej powtarzana uwaga zwiedzających.
• Nie przegap sprzętu i celi. Czołg, kadłub Halifaksa i sekcja V-2 robią wrażenie od progu, ale to powojenna cela śledcza jest tym, czego nie zobaczysz w innych muzeach okupacyjnych w mieście.
• Bilet na wystawę czasową kupuj świadomie. To osobne 15 zł (ulgowy 8 zł) i około pół godziny - ma sens, gdy akurat trwa temat, który cię interesuje, nie jako dodatek z rozpędu.
• Przewodnika rezerwuj wcześniej, pod numerem 12 410 07 96: 200 zł po polsku, 250 zł po angielsku lub niemiecku, plus bilety wstępu. Przy takiej ilości kontekstu w grupie od czterech osób to wydatek, który się broni.
• Zdjęcia wolno robić bez lampy błyskowej, bagaż zostawisz w samoobsługowych szafkach, a wózek inwalidzki muzeum wypożycza bezpłatnie. Parkingu przy budynku nie ma: zostaje garaż Galerii Krakowskiej albo płatne parkingi prywatne w okolicy.
• Sprawdź wejście przed wyjazdem. Muzeum sygnalizuje na swojej stronie tymczasową zmianę lokalizacji wejścia głównego, bez podanej daty końcowej.

Jak dojechać

Pieszo z dworca. Ulica Wita Stwosza biegnie po wschodniej stronie Kraków Główny, niecałe 500 metrów od peronów - dziesięć minut z bagażem, mniej bez. Dla kogoś, kto przyjeżdża do Krakowa pociągiem, żadne inne muzeum w mieście nie leży wygodniej.

Tramwajem. Najbliższy węzeł to Rondo Mogilskie, stamtąd około ośmiu minut pieszo na północny zachód. Przystanek Dworzec Główny obsługuje tę samą okolicę od strony centrum.

Z Rynku Głównego. Około 25 minut spacerem: Floriańską, przez Planty i pod wiaduktem kolejowym w stronę Rakowickiej.

Samochodem. Muzeum nie ma parkingu. Jedno miejsce jest zarezerwowane dla osób z niepełnosprawnością, reszta kierowców parkuje w garażu Galerii Krakowskiej lub na prywatnych parkingach przy Rakowickiej.

W okolicy

• MuFo Rakowicka - Muzeum Fotografii , ul. Rakowicka 22A, trzysta metrów dalej. Zupełnie inny rejestr po dwóch godzinach wojennej narracji, a dwie placówki składają się na jedno popołudnie bez przemieszczania się po mieście.
• Ulica Pomorska , dawna siedziba krakowskiego gestapo z zachowanymi napisami więźniów na ścianach cel. Ta sama okupacja widziana od strony ofiar, nie konspiratorów; zwiedzanie zajmuje mniej niż godzinę.
• Muzeum Książąt Czartoryskich , kwadrans spacerem w stronę Starego Miasta, jeśli po historii wojskowej chcesz dnia, który kończy się przy malarstwie.

Historia

Budynek postawiono w 1911 roku jako obiekt dowodzenia i zaplecza Twierdzy Kraków - austriackiej fortyfikacji, po której miasto ma dziś kilkanaście ceglanych reliktów. Muzeum powstało w 2000 roku, ze zbiorów gromadzonych przez kombatantów AK od końca lat osiemdziesiątych; oficjalne otwarcie przypadło na 27 września 2000 roku.

Przebudowa z lat 2009-2011 kosztowała około 30 milionów złotych. Dziedziniec przykryto wtedy szklanym dachem według projektu Ryszarda Jurkowskiego, a ceglaną elewację odrestaurowano; realizacja zebrała nominację do Brick Award i znalazła się w przeglądzie polskiej architektury SARP za 2011 rok.

Patronem muzeum jest gen. Emil Fieldorf „Nil", organizator Kedywu, czyli pionu dywersji Armii Krajowej, skazany w sfingowanym procesie i stracony przez władze komunistyczne w 1953 roku. Jego biografia domyka dokładnie ten sam łuk co ekspozycja: od konspiracji do powojennego wyroku.