Muzeum Archeologiczne - Oddział Nowa Huta-Branice

Czego się spodziewać

To najmniej oczywisty adres na muzealnej mapie Krakowa: oddział Muzeum Archeologicznego mieści się nie w centrum, lecz w zespole dworsko-parkowym w Branicach, na wschodnich obrzeżach Nowej Huty. Wystawy - stałą i ekspozycje czasowe - muzeum prezentuje w renesansowej rezydencji, tak zwanym lamusie, a otaczający ją park jest dostępny bezpłatnie w godzinach otwarcia wystaw.

Historia tej placówki jest nierozerwalnie spleciona z budową Nowej Huty i kombinatu metalurgicznego. Gdy w 1949 roku ruszyły pierwsze prace budowlane, robotnicy natrafili na liczne odkrycia archeologiczne - okazało się, że socjalistyczne miasto powstaje na terenach zasiedlanych od pradziejów. Już we wrześniu 1950 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki powołało specjalną instytucję: Kierownictwo Prac Wykopaliskowych w Nowej Hucie. Lata pięćdziesiąte, sześćdziesiąte i siedemdziesiąte XX wieku to okres największego nasilenia badań, prowadzonych równolegle z rozbudową dzielnicy. Placówka zmieniała siedziby - od ulicy św. Jana 22 przez osiedle Zielone 7 - aż w 2007 roku osiadła w Branicach przy ulicy Sasanek 2A.

Tę właśnie opowieść podsumowuje otwarta w maju 2023 roku wystawa stała “Archeolodzy dla Nowej Huty”. Na planszach i monitorach można prześledzić historię placówki i najstarsze dzieje terenów nowohuckich oraz obejrzeć mnóstwo fotografii z siedemdziesięciolecia oddziału. Uczciwie: to ekspozycja kameralna, pomyślana raczej jako opowieść o ludziach i badaniach niż wielka galeria zabytków - jej naturalną publicznością są miłośnicy archeologii i historii Nowej Huty, a nagrodą za dojazd jest także sam zabytkowy zespół dworski z parkiem.

Zwiedzanie w praktyce

Godziny otwarcia są nietypowe i warto je zapamiętać przed wyprawą. Od poniedziałku do piątku oddział działa przez cały rok, ale krótko: od 10:00 do 14:00. W weekendy bywa otwarty tylko sezonowo - od maja do października w soboty i niedziele zwiedza się w godzinach 14:00-18:00, natomiast od listopada do kwietnia weekendy są wyłączone. Ostatnie wejście do muzeum i parku następuje pół godziny przed zamknięciem. Bilety należą do najtańszych w Krakowie: normalny 6 zł, ulgowy 5 zł, a karnet łączący wystawę stałą z czasową kosztuje 8 zł (ulgowy 6 zł). Co ciekawe, dniem bezpłatnym jest tu poniedziałek - odwrotnie niż w gmachu głównym przy Senackiej, który w poniedziałki jest zamknięty. Wstęp do parku jest bezpłatny w godzinach otwarcia wystaw. Na obejrzenie wystawy wystarczy około 45 minut; spacer po parku wydłuży wizytę wedle uznania. Oddział prowadzi też działalność edukacyjną, między innymi zajęcia dla dzieci; kontakt telefoniczny: +48 12 640 80 60.

Jak dojechać

Branice leżą na wschodnim krańcu Nowej Huty, za kombinatem, kilkanaście kilometrów od Rynku Głównego - to wyprawa na pół dnia, nie przystanek w spacerze po centrum. Zmotoryzowanym najłatwiej dojechać ulicą Igołomską, którą kursują także autobusy komunikacji miejskiej w stronę Branic; przed wyjazdem warto sprawdzić aktualny rozkład. Adres: ulica Sasanek 2A.

W okolicy

Wizytę w Branicach naturalnie łączy się z resztą Nowej Huty: Muzeum Nowej Huty na osiedlu Centrum E opowiada o powojennym mieście idealnym, którego budowa uruchomiła opisane tu wykopaliska. Kolekcję macierzystą, ze Światowidem ze Zbrucza na czele, pokazuje Muzeum Archeologiczne przy Senackiej, a trzecim adresem tej samej instytucji jest kościół św. Wojciecha na Rynku Głównym z podziemną wystawą o początkach miasta.