Cricoteka - Ośrodek Dokumentacji Sztuki Tadeusza Kantora

Czego się spodziewać

Rdzawa bryła zawieszona dwadzieścia metrów nad murami dawnej elektrowni podgórskiej w Krakowie, ze spodem wyłożonym lustrem, w którym odbijają się stare dachy. Cricotekę widać z drugiego brzegu Wisły, zanim człowiek dowie się, co jest w środku. A w środku jest kolekcja Tadeusza Kantora: obiekty i maszyny sceniczne z Teatru Cricot 2, obrazy, rysunki, zdjęcia ze spektakli i happeningów oraz archiwum, które artysta zaczął gromadzić za życia.

Od 16 lipca 2025 roku kolekcję pokazuje wystawa „Kantor. Terapia widzeń” w kuratorskim opracowaniu Jarosława Suchana. Zbudowano ją z sześciu rozdziałów - między innymi „Ja to ktoś inny”, „W cieniu katastrofy” i „(Nie)pamięć” - a nie z kalendarium życiorysu. Obok prac Kantora stoją tu realizacje Anety Grzeszykowskiej, Nikity Kadana, Goshki Macugi czy Gisèle Vienne, zamówione po to, żeby weszły z nimi w spór.

Uczciwe zastrzeżenie: to nie jest muzeum biograficzne i nikt tu nie prowadzi za rękę od dzieciństwa do „Umarłej klasy”. Recenzent „Label Magazine” (30 września 2025) uznał, że nowa wystawa broni się także przed widzem, który Kantora nie zna, bo tematy ramowe - wojna, odczłowieczenie, pamięć - same go wprowadzają. Ale wymaga uwagi i jest pomyślana tak, żeby niepokoić, nie żeby uspokajać.

Najlepsza dla osób, które przyszły po dwudziestowieczną awangardę teatralną albo po samą architekturę. Dzieci poniżej szóstego roku życia odbiją się od abstrakcji; od mniej więcej dziesiątego reagują na Kantorowskie prowokacje żywo i sensownie. Kto szuka uporządkowanej lekcji historii sztuki, wyjdzie raczej zaintrygowany niż poinformowany.

Wskazówki

• Kawiarnia na górze jest osobnym powodem. Ambalaż na najwyższej kondygnacji ma przeszklenie od podłogi do sufitu z widokiem na Wisłę, kładkę Bernatka i Wawel, wstęp bez biletu i jest czynna także w poniedziałki, kiedy galerie są zamknięte.
• Środa: bezpłatnie, ale i najtłoczniej. Wstęp wolny obowiązuje w środy na wystawę stałą „Kantor. Terapia widzeń” oraz w Galerii-Pracowni przy Siennej. Oba miejsca są czynne jednocześnie we wtorki i środy, bo Galeria-Pracownia przy Siennej działa wyłącznie od poniedziałku do środy, 11:00-18:00; środa to jedyny dzień, w którym oba zwiedzisz bezpłatnie.
• Bilet łączony zamiast dwóch osobnych. Wejście na wystawę stałą kosztuje 25 zł (ulgowy 15 zł), tyle samo wystawa czasowa, ale bilet na obie razem - 40 zł (ulgowy 20 zł). Wystawa w Galerii Szatnia w budynku głównym ma osobny bilet: 10 zł (ulgowy 5 zł). Pracownia przy Siennej to osobny bilet: 10 zł (ulgowy 5 zł), w środy bezpłatnie.
• Zarezerwuj godzinę, z wystawą czasową półtorej. Sześć rozdziałów wystawy stałej da się obejść w sześćdziesiąt minut, jeśli nie oglądasz materiałów filmowych po kolei. Kawiarnia dokłada tyle, ile jej pozwolisz.
• Rodzina: 60 zł za pięć osób. Bilet rodzinny na wystawę czasową obejmuje dwoje dorosłych i troje dzieci albo jednego dorosłego i czworo dzieci. Jest też „Dzika Karta” za 67 zł - pięć wejść.
• Ostatnie wejście o 18:45. Kwadrans przed zamknięciem kasa przestaje wpuszczać. Na Sienną ostatni zwiedzający wchodzą o 17:45.
• Samochodem raczej nie. Budynek stoi w strefie płatnego parkowania, muzeum nie ma własnego parkingu, za to jest przyjazne rowerom.
• Oprowadzanie i dostępność zamawia się wcześniej. Oprowadzanie po polsku kosztuje 180 zł, w języku obcym 220 zł, rezerwacja co najmniej tydzień wcześniej. Audiodeskrypcję i oprowadzanie w polskim języku migowym umawia się przez telefon 505 319 882, najlepiej dwa tygodnie przed wizytą.

Jak dojechać

Pieszo: z Kazimierza kładką Bernatka i dalej bulwarem w prawo - pięć minut od zejścia z mostu. To najlepsze podejście, bo budynek ogląda się wtedy od strony rzeki.

Tramwaj: przystanek Plac Bohaterów Getta, stamtąd około 600 metrów wzdłuż ulicy Nadwiślańskiej.

Autobus: ten sam węzeł przy placu Bohaterów Getta obsługuje linie z centrum przez most Piłsudskiego.

Samochodem: ulica Nadwiślańska leży w strefie płatnego parkowania i muzeum nie prowadzi własnego parkingu. Z Rynku Głównego to niespełna trzy kilometry, ale samochód nie ułatwia tu niczego.

W okolicy

• MOCAK - drugi adres sztuki współczesnej w Podgórzu, 900 metrów dalej. Łatwiejsza w odbiorze niż Cricoteka i dobrze się z nią zestawia, jeśli chcesz porównać dwa sposoby pokazywania współczesności.
• Fabryka Emalia Oskara Schindlera - najbardziej oblegane muzeum dzielnicy, tuż obok MOCAK-u. Cricoteka jest jego cichą przeciwwagą dziesięć minut spacerem.
• Apteka pod Orłem - trzydziestominutowy przystanek na placu Bohaterów Getta, po drodze między kładką a Lipową.

Historia

Cricotekę powołano w 1980 roku z inicjatywy samego Kantora, jako żywe archiwum Teatru Cricot 2. Przez lata próby i galeria mieściły się w piwnicach kamienicy kapitulnej przy Kanoniczej, a adresem rejestrowym była ulica Szczepańska 2. Po śmierci artysty w 1990 roku instytucja przesunęła ciężar na upowszechnianie jego dorobku - teatralnego i plastycznego.

Siedzibę nad Wisłą otwarto w 2014 roku. Projekt IQ2 Konsorcjum (nsMoonStudio i Wizja) polegał na wsunięciu nowej, rdzawej bryły ponad zachowane mury elektrowni podgórskiej z 1901 roku, na dwóch podporach. Budynek dostał w tym samym roku Nagrodę Roku SARP i Grand Prix Nagrody Architektonicznej „Polityki”. Do Cricoteki należy także Galeria-Pracownia przy Siennej 7/5 - mieszkanie, w którym Kantor pracował w latach 1987-1990, zachowane w stanie z ostatnich lat jego życia. Organizatorem ośrodka jest Województwo Małopolskie.