Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego

Czego się spodziewać

Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ to muzeum przyrodnicze na całe przedpołudnie, nie na przerwę między kawiarniami. Stoi na kampusie Uniwersytetu Jagiellońskiego na Ruczaju, 4,5 km w linii prostej od Rynku Głównego. W jednym gmachu spotkały się tu zbiory czterech dawnych muzeów uczelni: zoologicznego, geologicznego, antropologicznego i paleobotanicznego.

Skalę widać od progu. Według ulotki centrum na wystawach leży około 10 000 okazów. Jedenaście dioram prowadzi od ediakaru po neogen, obok stoją naturalnej wielkości modele czaszek triceratopsa i tarbozaura oraz szczęki megalodona. W innym bloku pięć dużych dioram odtwarza tundrę, las strefy umiarkowanej, paramo, las tropikalny i sawannę afrykańską.

Najmocniejszy pojedynczy punkt to czaszka mamuta z Bzianki, dziś w granicach Rzeszowa, w zbiorach uniwersytetu od 1853 roku. Zwierzę żyło około 14 000 lat temu, a obok stoi jego rekonstrukcja naturalnej wielkości. Dział antropologiczny pokazuje mumie, celowo zdeformowane czaszki z Peru i Boliwii oraz średniowieczną czaszkę przebitą gwoździem. Przy holu urządzono gabinet profesora z początku XX wieku z aligatorem nazywanym Krokodylem z Wisły.

Osobny, duży blok to przegląd systematyczny zwierząt, gablota po gablocie od gąbek i koralowców po ssaki. Jak pisze muzeum: „Jest to układ unikalny ponieważ niewiele jednostek na świecie posiada materiały wystarczające do zobrazowania tak ogromnej różnorodności form życia.” Ekranów dotykowych prawie nie ma; blog Krakowskie Brzdące wymienia kilka stanowisk z odgłosami zwierząt i niewiele więcej.

Najlepsze dla rodzin z dziećmi od przedszkola wzwyż i dla dorosłych, którzy chcą uporządkować sobie biologię i geologię w jednym miejscu. Kto szuka stanowisk do naciskania, wyjdzie zawiedziony. Zarezerwuj dwie godziny - tyle spędzili tu autorzy wspomnianego bloga, a i tak nie obejrzeli wszystkiego.

Jeśli wahasz się między tym miejscem a muzeum przyrodniczym ISEZ PAN przy Św. Sebastiana, rozstrzygają trzy rzeczy. Muzeum PAN ma nosorożca włochatego ze Staruni, jedynego takiego eksponowanego osobnika na świecie, i leży dziesięć minut pieszo od Rynku. Jest jednak czynne tylko od wtorku do piątku, a bilet kosztuje 30 zł. Centrum UJ wygrywa rozmachem, sobotą i ceną, przegrywa odległością.

Wskazówki

• Przyjdź na sobotni spacer - w każdą sobotę o 10:00 i 12:00 centrum prowadzi spacer edukacyjny po wybranym fragmencie wystaw, bez dopłaty do biletu wstępu. Spacery prowadzone są wyłącznie po polsku, a temat zmienia się co tydzień.
• Ostatnie wejście o 14:15 - kasa kończy sprzedaż 45 minut przed zamknięciem o 15:00. Przy dwugodzinnym zwiedzaniu rozsądnie jest być na miejscu przed 13:00. Bilety kupisz w kasie, która preferuje płatność kartą, albo online na bilety.uj.edu.pl.
• Bilet rodzinny od razu - dwoje dorosłych z dwojgiem dzieci do 16 lat płaci 62 zł, a osobne bilety dla dwojga dorosłych i dwojga uczniów kosztowałyby 74 zł. Dzieci poniżej 4 lat wchodzą bezpłatnie. Kto przyjdzie kilka razy w roku, powinien policzyć bilet roczny za 90 zł.
• Wystawa czasowa bez biletu - wejście do holu i sali wystaw czasowych obok niego jest bezpłatne. Do końca 2026 roku pokazywane są tam skamieniałości z Jury Krakowsko-Częstochowskiej z prywatnych kolekcji, w tym zęby i fragment czaszki jurajskiego gada morskiego.
• Alergicy, uwaga - regulamin wprost odradza osobom uczulonym na sierść, pióra i chemiczne środki konserwujące wejście do części zoologicznej.
• Zdjęcia wolno robić - również z lampą błyskową, do celów prywatnych i na prywatne profile w mediach społecznościowych. Dotykać eksponatów nie wolno, co przy nieodgrodzonych wypchanych zwierzętach wymaga pilnowania małych dzieci.
• Jedzenie tylko w pokoju odpoczynku - regulamin zakazuje wnoszenia na wystawy jedzenia, picia, dużego bagażu i parasoli; plecak i parasol zostaw w szatni na parterze. Na posiłek i karmienie służy zamykany pokój ze stołem między salami.
• Przewodnik tylko z rezerwacją - 120 zł za przewodnika dla maksymalnie 30 osób plus bilety wstępu uczestników, także dla zwiedzających indywidualnych. Termin ustalisz telefonicznie (506 418 849, pn-pt 8:00-15:00) do dwóch miesięcy naprzód; trasa obejmuje wybraną część ekspozycji.

Jak dojechać

Tramwaj: według centrum do przystanku Ruczaj dojeżdżają linie 11, 17, 18, 52 i 62 (kierunek Czerwone Maki). Z przystanku do budynku idzie się około pięciu minut. Centrum nie podaje, na którym przystanku w śródmieściu najlepiej wsiąść ani ile trwa jazda; punktem odniesienia zostaje odległość 4,5 km w linii prostej od Rynku Głównego.

Autobus: ten sam przystanek Ruczaj obsługują linie 194, 578 i 662.

Samochodem: przy budynku jest kilkanaście miejsc parkingowych, w tym stanowiska dla osób z niepełnosprawnościami; gdy są zajęte, zostaje parkowanie przy ulicy.

Na wózku: osoba na wózku wjedzie głównym wejściem na wszystkie kondygnacje. Windy mają przyciski z alfabetem Braille’a i komunikaty głosowe, a toaleta dostosowana znajduje się na parterze. Pętli indukcyjnej nie ma.

W okolicy

Naturalnym punktem odniesienia jest muzeum przyrodnicze ISEZ PAN - 4,2 km w linii prostej, na skraju Starego Miasta. Od wtorku do piątku oba są czynne od 9:00 do 15:00, więc zmieścisz je w jednym dniu. Zacznij od nosorożca ze Staruni zaraz po otwarciu, a na Ruczaj dojedź tramwajem najpóźniej w południe. Kto po tutejszych działach geologicznych chce zejść do skali miasta, znajdzie ją w Muzeum Geologicznym ING PAN przy Senackiej (4,1 km w linii prostej), poświęconym budowie podłoża Krakowa.

W tej samej dzielnicy, 7,2 km w linii prostej na południowy zachód, leży Muzeum Benedyktynów w Tyńcu . Jest czynne dłużej niż do 15:00, więc zdążysz tam po wyjściu z centrum.

Historia

Opis każdego eksponatu podaje datę, a autorki bloga Krakowskie Brzdące wypatrzyły okazy starsze niż 230 lat. Rodowód zbiorów sięga bowiem 1782 roku, kiedy w ramach reform Hugona Kołłątaja powstał uniwersytecki Gabinet Historii Naturalnej przy ulicy Anny. W 1811 roku podzielono go na gabinety zoologii i mineralogii. W czasie okupacji pracownicy ukryli część okazów w Collegium Physicum, a od 1943 roku uczono na nich biologii na tajnych kompletach.

Na sześćsetlecie uczelni zbudowano pawilon przy Ingardena 6, oddany w 1967 roku; mieściły się w nim muzea zoologiczne i geologiczne aż do 2016 roku. Gmach na Gronostajowej wzniesiono w latach 2012-2014, a centrum jako jednostkę uczelni powołano 1 października 2016 roku. Przenoszenie zbiorów trwało do 2017 roku, a regularne zwiedzanie ruszyło we wrześniu 2021 roku. Przed wejściem stoi rekonstrukcja szkieletu archozaura nazwanego na cześć smoka wawelskiego.