Biblioteka Książąt Czartoryskich

Czego się spodziewać

Biblioteka Książąt Czartoryskich to książnica Muzeum Narodowego w Krakowie i jedna z najcenniejszych kolekcji bibliotecznych w Polsce. Jej księgozbiór liczy ponad 231 tysięcy woluminów, a Archiwum i Zbiór Rękopisów obejmuje ponad 14 tysięcy rękopisów - od średniowiecza po współczesność. Do najświetniejszych zasobów należy około 150 ksiąg iluminowanych, dzieł malarstwa książkowego, oraz dokumenty pergaminowe od XII do XIX wieku, w tym akty o znaczeniu państwowym. Zbiory uzupełniają stare druki z szesnastowiecznymi polonikami, mapy, atlasy, czasopisma, nuty, kalendarze i druki ulotne.

Historia tej kolekcji jest nierozerwalnie spleciona z dziejami rodu Czartoryskich. Zbiory zaczęli gromadzić w drugiej połowie XVIII wieku książę Adam Kazimierz Czartoryski i Izabela z Flemingów Czartoryska. Po 1783 roku rodzina przeniosła bibliotekę do Puław, gdzie stała się częścią pierwszego polskiego muzeum. Po upadku powstania listopadowego część zbiorów zdołano przewieźć do Paryża, a w 1876 roku kolekcja powróciła na ziemie polskie - do Krakowa, gdzie udostępniono ją w nowo otwartym Muzeum XX. Czartoryskich. Własną siedzibę przy ulicy św. Marka biblioteka zyskała w latach 1958-1960 i tam działa do dziś jako osobny oddział MNK, siostrzany wobec Muzeum Czartoryskich z “Damą z gronostajem”.

Trzeba przy tym jasno powiedzieć: to biblioteka naukowa, nie muzeum z wystawą stałą. Księgozbiór był udostępniany w czytelni muzealnikom, naukowcom, studentom, kuratorom wystaw oraz osobom zainteresowanym sztuką i zbiorami Muzeum - wizyta ma tu charakter pracy ze zbiorami, a nie zwiedzania sal ekspozycyjnych.

Zwiedzanie w praktyce

Oddział jest w trakcie rozbudowy i przebudowy i aktualnie nie jest dostępny. Od 1 czerwca 2024 roku budynek przy ul. św. Marka 17 został wyłączony z użytkowania na czas remontu; muzeum zapowiada, że po remoncie będzie dostępny ponownie na początku 2028 roku. Projekt rozbudowy, realizowany od marca 2024 do marca 2028 roku kosztem ponad 56 milionów złotych, zachowa gabaryt istniejącego gmachu (pięć kondygnacji nadziemnych i dwie podziemne), a po jego zakończeniu planowane jest uruchomienie w pełni funkcjonalnej biblioteki jako oddziału MNK z ofertą kulturalno-edukacyjną.

Na czas prac dostęp do zbiorów został wstrzymany do odwołania - również ze względu na prowadzone prace konserwatorskie i harmonogram anoksji (odkażania zbiorów). Czytelnikom biblioteka udostępnia mikrofilmy w ramach wypożyczalni międzybibliotecznej; czas realizacji zamówienia wynosi do czterech tygodni. W sprawach zbiorów można kontaktować się z oddziałem telefonicznie (+48 12 370 54 20, +48 12 370 54 21) lub mailowo (bczart@mnk.pl ).

Znaczna część kolekcji jest dostępna bez wychodzenia z domu: katalog komputerowy biblioteki działa pod adresem opac-bcz.mnk.pl, a zdigitalizowane rękopisy i inne obiekty można przeglądać w bibliotece cyfrowej MNK (cyfrowe.mnk.pl) oraz w serwisie zbiory.mnk.pl.

Przed remontem oddział nie był dostępny dla osób poruszających się na wózkach - wewnętrzna winda jest wąska, a do niej od wejścia prowadzi kilka schodów. Poprawa dostępności jest jednym z celów przebudowy.

Jak dojechać

Budynek biblioteki stoi przy ulicy św. Marka 17, w północnej części Starego Miasta, kilka minut spacerem od Rynku Głównego i tuż obok kompleksu Muzeum Czartoryskich przy Pijarskiej. Najwygodniej dojść pieszo z Rynku ulicą Floriańską lub Sławkowską; z dworca Kraków Główny spacer przez Planty zajmuje około dziesięciu minut.

W okolicy

Do czasu ponownego otwarcia biblioteki najbliższym oknem na kolekcję Czartoryskich pozostaje Muzeum Czartoryskich przy ulicy Pijarskiej, z “Damą z gronostajem” Leonarda da Vinci. Tuż obok, w dawnym arsenale miejskim, działa Arsenał - Galeria Sztuki Starożytnej , a przy placu Szczepańskim Kamienica Szołayskich - dwa kolejne oddziały MNK w promieniu kilkuminutowego spaceru.