Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau

Czego się spodziewać

Miejsce Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu obejmuje teren największego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady. Zginęło tu około 1,1 miliona ludzi, w ogromnej większości Żydów, a także Polacy, Romowie, jeńcy radzieccy i więźniowie innych narodowości. Nie jest to muzeum w potocznym znaczeniu tego słowa, lecz miejsce pamięci: autentyczny teren, baraki, ruiny komór gazowych i przedmioty odebrane ofiarom. Od 1979 roku były obóz figuruje na liście światowego dziedzictwa UNESCO jako świadectwo Zagłady i przestroga dla kolejnych pokoleń.

Zwiedzanie składa się z dwóch części. Auschwitz I to dawny obóz macierzysty z murowanymi blokami, w których mieszczą się ekspozycje: dokumenty, fotografie oraz przedmioty osobiste ofiar, a także wystawy narodowe przygotowane przez poszczególne państwa. Auschwitz II-Birkenau, oddalony o około trzy kilometry, to rozległy teren z rampą kolejową, pozostałościami drewnianych baraków i ruinami komór gazowych oraz krematoriów. To właśnie Birkenau najpełniej pokazuje skalę obozu. Na pełne zrozumienie obu części potrzeba co najmniej po półtorej godziny na każdą z nich; zwiedzanie z edukatorem obejmuje obie części i trwa około 3,5 godziny.

Według informacji muzeum część terenu Birkenau oraz fragment wystawy w bloku 5 są czasowo niedostępne dla odwiedzających; okresowo zamykane bywają też pojedyncze wystawy narodowe. Aktualne komunikaty warto sprawdzić na stronie oficjalnej przed wizytą.

Karty wejścia i rezerwacja

Wstęp na teren Miejsca Pamięci jest bezpłatny, ale wymaga imiennej karty wejścia. Karty rezerwuje się wyłącznie online w oficjalnym serwisie visit.auschwitz.org; przy wejściu nie ma żadnej kasy z wejściówkami i nie da się wejść bez wcześniejszej rezerwacji. To jedyny oficjalny kanał sprzedaży - muzeum nie współpracuje z zewnętrznymi pośrednikami, a karty kupowane w innych serwisach bywają zawodne.

Trzy zasady, które najczęściej zaskakują odwiedzających:

• Bezpłatne karty na zwiedzanie samodzielne (bez edukatora) trzeba zarezerwować najpóźniej 7 dni przed wizytą - albo do wyczerpania puli, co w sezonie następuje szybko.
• Karty wejścia dla odwiedzających indywidualnych nie podlegają zmianom ani zwrotom, więc termin trzeba wybrać rozważnie.
• Każdy odwiedzający, również w grupie zorganizowanej, musi mieć przy sobie imienną kartę wejścia oraz dokument tożsamości zgodny z danymi na karcie.

Płatne jest zwiedzanie z przewodnikiem (edukatorem), które zdecydowanie ułatwia zrozumienie tego miejsca. Cena obejmuje oprowadzanie po obu częściach byłego obozu, słuchawki oraz transfer autobusem wahadłowym między Auschwitz I a Birkenau. Zniżki przysługują uczniom i studentom do 26 roku życia, osobom powyżej 75 lat oraz osobom z niepełnosprawnościami. Grupy mają obowiązek zwiedzania z edukatorem; przewodników należy rezerwować z co najmniej miesięcznym wyprzedzeniem, a w serwisie rezerwacyjnym miejsca na zwiedzanie z edukatorem dostępne są najpóźniej do 5 dni przed wizytą.

Z edukatorem czy samodzielnie

Oba warianty mają swoje miejsce. Zwiedzanie z edukatorem daje kontekst, którego samotna lektura tablic nie zastąpi: opowieść o konkretnych losach, o mechanizmie zbrodni i o tym, czego nie widać w zachowanych obiektach. Oprowadzania w języku polskim odbywają się codziennie, w sezonie letnim nawet co kilkanaście minut. Dostępne są także kilkugodzinne zwiedzania studyjne, poszerzone o wystawy narodowe i teren tzw. Kanady, przeznaczone dla osób, które chcą poznać historię obozu głębiej.

Zwiedzanie samodzielne jest możliwe tylko w wyznaczonych godzinach, w drugiej części dnia: w grudniu od 13:00, w styczniu i listopadzie od 14:00, w lutym od 15:00, w marcu i październiku od 16:00, a od kwietnia do września od 17:00. Wcześniejsze godziny zarezerwowane są wyłącznie dla zwiedzania z edukatorem. Planując samodzielną wizytę latem, trzeba więc liczyć się z wejściem późnym popołudniem.

Godziny otwarcia

Muzeum jest otwarte codziennie przez cały rok z wyjątkiem 1 stycznia, 25 grudnia i Niedzieli Wielkanocnej. Wejścia zaczynają się o 7:30, a godzina ostatniego wejścia zmienia się wraz z porą roku: 14:00 w grudniu, 15:00 w styczniu i listopadzie, 16:00 w lutym, 17:00 w marcu i październiku, 18:00 w kwietniu, maju i wrześniu oraz 19:00 od czerwca do sierpnia. Na terenie Miejsca Pamięci można pozostać jeszcze 90 minut po godzinie ostatniego wejścia - w lutym do 17:30, w czerwcu do 20:30. Godziny podawane na tej stronie to okno wejścia, czyli pory, w których wolno rozpocząć zwiedzanie; po ich upływie na teren już się nie wchodzi. Muzeum bywa czasowo zamykane podczas wizyt państwowych i uroczystości - komunikaty pojawiają się z wyprzedzeniem na stronie oficjalnej.

Zasady wizyty i praktyczne wskazówki

Na miejscu obowiązuje kontrola bezpieczeństwa, dlatego należy przybyć co najmniej 30 minut przed godziną wejścia. Maksymalny rozmiar plecaka lub torby wnoszonej na teren muzeum to 35 x 25 x 15 cm - większy bagaż trzeba zostawić w samochodzie lub autokarze. Główny parking i wejście dla odwiedzających znajdują się przy ul. Więźniów Oświęcimia 55.

To miejsce wymaga powagi: stosownego ubioru, ciszy w budynkach i taktu przy fotografowaniu. Muzeum nie zaleca wizyt dzieciom poniżej 14 roku życia. Wizyty nie należy planować jako jednego z kilku punktów dnia. Wraz z dojazdem z Krakowa zajmuje ona większość dnia, a jej ciężar emocjonalny sprawia, że łączenie jej tego samego dnia z innym zwiedzaniem jest po prostu niewskazane.

Jak dojechać

Miejsce Pamięci leży w Oświęcimiu, około 60 kilometrów na zachód od Krakowa. Z Krakowa kursują pociągi i autobusy do Oświęcimia; podróż w jedną stronę zajmuje zwykle półtorej godziny do dwóch godzin. Samochodem najdogodniej jechać autostradą A4 w kierunku Katowic, a następnie drogami lokalnymi na Oświęcim. Między Auschwitz I a Birkenau kursuje autobus wahadłowy; odcinek ten można też pokonać pieszo.

W okolicy

Historię okupacji i Zagłady w samym Krakowie dokumentują Fabryka Emalia Oskara Schindlera oraz Apteka pod Orłem na terenie dawnego getta w Podgórzu. Kontekst przedwojennego życia żydowskiego w regionie przybliża Żydowskie Muzeum Galicja na Kazimierzu. Wizyta w tych trzech miejscach przed wyjazdem do Oświęcimia układa się w spójną całość: od życia społeczności przez okupacyjny Kraków po miejsce Zagłady.