Apteka pod Orłem

Czego się spodziewać

Apteka pod Orłem jest jedynym muzeum w Krakowie, w którym zwiedzający musi otwierać meble. Zdjęcia, dokumenty i przedmioty schowano w szufladach i szafkach zrekonstruowanego wyposażenia aptecznego. Kto przejdzie przez pięć pomieszczeń, niczego nie dotykając, wyjdzie po dwudziestu minutach i praktycznie niczego nie zobaczy.

Sale odpowiadają dawnym funkcjom apteki i każda ma własny temat. Izba ekspedycyjna przedstawia miejsce i ludzi, sala recepturowa - strategie przetrwania w getcie, pokój dyżurny Tadeusza Pankiewicza jako świadka i kronikarza, materialnia aptekę jako punkt spotkań i schronienie w czasie akcji wysiedleńczych. Ostatnie pomieszczenie, laboratorium, mówi już nie o getcie, lecz o powojennym zapominaniu krakowskich Żydów.

Do tego ekrany z listami i wspomnieniami mieszkańców dzielnicy zamkniętej oraz projekcje w otworach okiennych: zamiast dzisiejszego placu widać Kraków lat czterdziestych. Meble i naczynia odtworzono na podstawie dokumentacji i relacji świadków, część przedmiotów pochodzi z oryginalnej apteki. Reżyseria jest kameralna i pozbawiona efekciarstwa.

Zarezerwuj od 45 do 60 minut. Wystawa jest najlepsza dla osób, które z grubsza wiedzą, czym było getto krakowskie, i chcą zobaczyć w nim jedną konkretną postawę. Dzieciom poniżej dwunastego roku życia nie da tu prawie nic: nie ma zabaw, jest gęsty tekst i ciężki temat.

Jeśli tego samego dnia planujesz Fabrykę Emalia Oskara Schindlera , zacznij tutaj. Po wielkiej wystawie narracyjnej pięć niewielkich sal nie ma już żadnych szans.

Wskazówki

• Kasa jest w sąsiednim budynku. Biletu nie kupisz w samej aptece; kasa mieści się obok i prowadzą do niej trzy schody. Przy drzwiach wejściowych na wystawę są z kolei trzy stopnie w dół, a windy w budynku nie ma. Muzeum rozkłada przenośne szyny na zgłoszenie, więc o takiej potrzebie uprzedź obsługę oddziału.
• Otwieraj szuflady - to nie jest wystawa do obejrzenia z progu. Jak pisze muzeum: „W szufladach mebli aptecznych została ukryta część informacyjna wystawy: eksponaty, zdjęcia i dokumenty”. Bez tego zostaje ładne wnętrze za 22 zł i kwadrans.
• W środę zwiedzisz za darmo dwa oddziały. Bezpłatna środa obejmuje także Ulicę Pomorską , trzeci przystanek Trasy Pamięci - oba czynne od środy do niedzieli. Wejściówki pobiera się na bilety.muzeumkrakowa.pl albo w kasie, dopóki są dostępne.
• Darmowego poniedziałku nie połączysz. Fabryka Schindlera wpuszcza bezpłatnie w poniedziałki, a apteka jest wtedy zamknięta, podobnie jak we wtorki. Jeden bezpłatny dzień na obie te wystawy nie istnieje.
• Przyjdź o 9:00. Pomieszczenia są ciasne, a grupa zorganizowana liczy do 25 osób razem z przewodnikiem i wypełnia je w całości. Ostatnie wejście indywidualne wypada pół godziny przed zamknięciem, grupowe godzinę.
• Muzeum nie publikuje, w jakich językach są opisy na wystawie. Zapytaj przy kasie, jeśli to dla ciebie ważne.
• Fotografować można, ale bez lampy błyskowej. Plecaka powyżej 30 litrów, dużego parasola ani jedzenia do środka nie wniesiesz; psy wchodzą wyłącznie asystujące.
• Oprowadzanie rezerwuje się z czterodniowym wyprzedzeniem. Kosztuje 280 zł za grupę, a odwołanie na ostatnią chwilę oznacza karę umowną 250 zł. Honorowane są Karta Krakowska, Karta Dużej Rodziny i karty klubu eMHaKa. W kasie działa pętla indukcyjna.

Jak dojechać

Tramwaj: przystanek plac Bohaterów Getta. Z centrum jedzie się ulicą Starowiślną i przez most Powstańców Śląskich; muzeum stoi w narożniku placu, kilkadziesiąt metrów od przystanku.

Pieszo: z Kazimierza przez kładkę Bernatka około dziesięciu minut, od ulicy Szerokiej kwadrans. Z Rynku Głównego licz około 30 minut Starowiślną.

Autobus: linie kursujące przez Podgórze zatrzymują się przy placu Bohaterów Getta i na Limanowskiego.

Samochodem: plac leży w strefie płatnego parkowania i jest w ciągu dnia zastawiony. Wygodniej zostawić auto na Zabłociu przy Lipowej i wrócić dziesięć minut pieszo.

W okolicy

Pięć minut spacerem dzieli aptekę od Fabryki Emalia Oskara Schindlera z wystawą o Krakowie pod okupacją - to ta sama Trasa Pamięci, tyle że w skali kilkudziesięciu sal i za 60 zł. W tym samym kompleksie przy Lipowej działa MOCAK , muzeum sztuki współczesnej, dobre jako celowa zmiana tematu. Nad Wisłą, po podgórskiej stronie, stoi Cricoteka , ośrodek dokumentacji sztuki Tadeusza Kantora. Wielu odwiedzających traktuje aptekę jako krakowskie dopełnienie wizyty w Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu.

Historia

Aptekę otworzył w 1909 roku Józef Pankiewicz - czwartą w Podgórzu i pierwszą poza ścisłym centrum ówczesnego osobnego miasta. Jego syn Tadeusz przejął ją w 1934 roku, po studiach farmaceutycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. Gdy w marcu 1941 roku Niemcy zamknęli getto, lokal znalazł się w jego granicach. Pankiewicz odmówił przeniesienia się na stronę aryjską i został jedynym Polakiem mieszkającym w dzielnicy zamkniętej.

Apteka pracowała całą dobę na rozkaz niemiecki i przy okazji robiła znacznie więcej: była punktem spotkań, nielegalną pocztą, kanałem dostaw żywności i leków, kryjówką podczas akcji oraz depozytem na zwoje Tory, dokumenty i kosztowności. Bywali tu Mordechaj Gebirtig i matematyk Tadeusz Ważewski. Pankiewicz wydawał farbę do włosów osobom zmieniającym wygląd i luminal, żeby uciszyć ukrywane dzieci. Pomagały mu trzy kobiety: Irena Droździkowska, Aurelia Danek-Czortowa i Helena Krywaniuk.

W 1947 roku ogłosił wspomnienia „Apteka w getcie krakowskim”. Tytuł Sprawiedliwego wśród Narodów Świata otrzymał 10 lutego 1983 roku, a 22 kwietnia tego samego roku w dawnym lokalu otwarto muzeum - wcześniej, od 1967 do 1981 roku, mieścił się tu Bar Nadwiślański. Oddziałem Muzeum Krakowa placówka jest od 2003 roku, a obecną wystawę pod kuratelą Moniki Bednarek otwarto 16 marca 2013 roku, w siedemdziesiątą rocznicę likwidacji getta. Jej powstanie wsparli finansowo Roman Polański i Steven Spielberg.