Muzeum Zamoyskich w Kozłówce

Czego się spodziewać

Dwie kolekcje pod jednym adresem, o sto lat i o świat od siebie: magnacki pałac z autentycznymi wnętrzami sprzed I wojny światowej i - w dawnej stajni po drugiej stronie dziedzińca - jedyna w Polsce stała galeria sztuki socrealizmu, z Leninem z Poronina stojącym w plenerze. Pałac wzniesiono około 1742 roku dla Bielińskich, prawdopodobnie według projektu Józefa Fontany. W 1799 roku kupił go Aleksander Zamoyski, a dzisiejszy kształt zespołu - portyk, wieże na skrzydłach, taras ogrodowy - to efekt przebudowy Konstantego Zamoyskiego w latach 1897-1914. W 1928 roku na dziedzińcu ćwiczyła kadra polskich gimnastyków przed olimpiadą w Amsterdamie - obóz zorganizował sam Zamoyski jako prezes Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Pałac przetrwał wojnę i lata powojenne bez grabieży, dlatego wnętrza są w większości oryginalnym wyposażeniem rodziny, nie rekonstrukcją - to rzadkość wśród polskich rezydencji i podstawa statusu Pomnika Historii z 2007 roku.

Zwiedzanie pałacu prowadzi przez sień, klatkę schodową i piętro z apartamentami: Salon Czerwony, Salon Biały zwany Pokojem Gobelinowym, gabinety i sypialnie hrabiów Konstantego oraz Adama, Pokój Egzotyczny, jadalnię w stylu barokowym i bibliotekę liczącą około 6700 woluminów, w tym 572 starodruki. Poza trasą pałacową zostają kaplica pałacowa zaprojektowana na wzór kaplicy królewskiej w Wersalu, z marmurową repliką nagrobka Zofii z Czartoryskich Zamoyskiej, sąsiednia ekspozycja o pobycie księdza Stefana Wyszyńskiego w Kozłówce w latach 1940-1941 oraz Powozownia urządzona w 2002 roku. Powozownia ma własny bilet, kaplicę obejmują karnety.

Drugim biegunem Kozłówki jest Galeria Sztuki Socrealizmu, otwarta w 1994 roku jako pierwsza tego typu w Polsce i w Europie. Zbiór trafił tu przez Centralną Składnicę Muzealną działającą w Kozłówce w latach 1955-1977 i liczy blisko dwa i pół tysiąca prac ponad siedmiuset autorów, z czego eksponowanych jest około 10 procent, w tym dzieła Aliny Szapocznikow i Tymona Niesiołowskiego. Uzupełniają je plakaty, powojenne monety i banknoty z lat 1944-1997, montaż słowno-muzyczny z fragmentami Polskiej Kroniki Filmowej oraz plenerowa ekspozycja pomników z czasów PRL, w tym Lenina z Poronina i Bolesława Bieruta z Lublina - to najbardziej zaskakujący kąt całego zespołu i szkoda go pominąć.

Najlepsze dla kogoś, kogo interesują wnętrza arystokratyczne przełomu wieków oraz dla tych, którzy chcą zobaczyć na własne oczy zderzenie epok, jakim jest sąsiedztwo pałacu i galerii PRL-u. Gorzej sprawdzi się dla kogoś, kto chce zwiedzać pałac swoim tempem - grupa idzie razem, w 50 minut, bez możliwości cofnięcia się do sali. Sam pałac to niecała godzina; żeby zobaczyć cały zespół - galerię, powozownię, kaplicę i park - licz na 3-4 godziny.

Wskazówki

• Sam pałac to 50 minut, cały zespół to pół dnia - bilet do pałacu daje zwiedzanie z opiekunem w grupie do 25 osób; galeria i powozownia mają osobne bilety, kaplicę obejmują karnety (80/60 zł z pałacem, 55/40 zł bez pałacu), a park jest ogólnodostępny i bezpłatny, od 9:00 do zmierzchu. Na komplet licz 3-4 godziny. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie.
• Wtorek bezpłatny, ale bez rezerwacji - wstęp do pałacu jest wtedy darmowy, wejściówki wydaje kasa według kolejności zgłoszeń z dziennym limitem. Kto chce mieć pewność wejścia, przychodzi rano, nie po południu.
• Latem rezerwuj z wyprzedzeniem - obowiązują dzienne limity wejść do pałacu i w sezonie popołudniowe terminy potrafią się wyprzedać; rezerwacja online lub telefoniczna (wt-pt 10:00-15:00, +48 81 852 83 10) daje pewność.
• Karnet nie zawsze się opłaca - pełny karnet na wszystkie ekspozycje kosztuje 80 zł (60 zł ulgowy), ale jeśli planujesz tylko pałac i jedną dodatkową ekspozycję, dwa osobne bilety wychodzą taniej.
• Nie pomiń galerii socrealizmu - plenerowy park pomników PRL-owskich (Lenin z Poronina, Bolesław Bierut z Lublina) to jedyny taki zbiór w Polsce i najczęściej pomijany element wizyty.
• Schody, nie winda - na piętro pałacu prowadzi 33 stopni w czterech biegach, muzeum nie pomaga przy wnoszeniu wózków, choć wózek inwalidzki czeka na miejscu do dyspozycji. Kaplica, powozownia i galeria mają wejścia bez progów.
• Nagranie po angielsku do pobrania - muzeum udostępnia na swojej stronie nagranie przewodnika w języku angielskim . Zwiedzanie z przewodnikiem w języku obcym kosztuje 400 zł od grupy (co najmniej 5 osób, po wcześniejszej rezerwacji) plus bilet do pałacu.
• Zimą dzwoń przed wyjazdem - pałac zamyka się co roku na kilkutygodniową przerwę konserwatorską; strona muzeum informuje o tym dopiero banerem na stronie głównej, więc zimową wizytę warto potwierdzić telefonicznie.

Jak dojechać

Muzeum mieści się pod adresem Kozłówka 3, 21-132 Kamionka, we wsi Kozłówka niedaleko Lubartowa, około 24 kilometry w linii prostej na północ od Lublina, czyli mniej więcej 27 km i 40 minut jazdy. Naturalny sposób dojazdu to samochód: muzeum prowadzi płatny parking, gdzie jednorazowa opłata wynosi 15 zł za samochód osobowy lub motocykl, 50 zł za autokar i busa oraz 60 zł za kampera pozostającego na noc; dwa miejsca dla osób z niepełnosprawnością są bezpłatne z ważną kartą. Strona muzeum nie podaje linii autobusowych - to samo w sobie warto wiedzieć przed wyjazdem, żeby nie liczyć na komunikację publiczną bez wcześniejszego sprawdzenia rozkładów lokalnego przewoźnika. Na miejscu działają bistro „u Szafarki” oraz sklepik z pamiątkami.

W okolicy

Kozłówka najlepiej łączy się z innymi rezydencjami regionu. Muzeum Czartoryskich w Puławach , 25 kilometrów dalej, to druga wielka siedziba magnacka Lubelszczyzny i naturalne uzupełnienie tej samej wycieczki. Muzeum Augusta Zamoyskiego w Jabłoniu prowadzi wątek tego samego rodu o pokolenie dalej, w stronę rzeźby XX wieku. Jadąc od strony Lublina, po drodze mija się Zamek Lubelski .