Muzeum Nadwiślańskie w Kazimierzu Dolnym

Czego się spodziewać

To nie jest muzeum, do którego się wchodzi. To pięć budynków rozstawionych po Kazimierzu Dolnym, w każdym osobna kasa i osobny bilet, plus wolny wstęp na teren archeologiczny szesnaście kilometrów dalej. Kto tego nie wie przed przyjazdem, zwiedza jeden oddział i wyjeżdża przekonany, że widział całość.

Najmocniejszy punkt jest w piwnicach Gmachu Głównego przy Rynku 19. Oddział Muzeum Sztuki Złotniczej, otwarty w 1979 roku, pozostaje jedynym takim w Polsce: około 1900 obiektów, z czego blisko 690 to złotnictwo dawne, niemal w całości sygnowane, więc dające się przypisać konkretnemu mistrzowi, warsztatowi i dacie. Reprezentowanych jest ponad dwustu polskich złotników i ponad pięćdziesięciu zagranicznych, od gotyku po początek XX wieku. Kolekcja współczesna, około 750 obiektów, to głównie biżuteria artystyczna. Dwie minuty dalej, przy Senatorskiej 11/13, Kamienica Celejowska pokazuje drugą oś muzeum: malarzy kolonii artystycznej, która zaczęła się od płócien Józefa Pankiewicza z 1892 roku i trwała przez plenery Tadeusza Pruszkowskiego aż do 1939 roku.

Pozostałe adresy ciągną wizytę w zupełnie inne strony. W szesnastowiecznym Spichlerzu Ulanowskich przy Puławskiej 54 mieści się Muzeum Przyrodnicze: amonity o średnicy do metra, fragment kręgu dinozaura, ząb mozazaura, mapowanie wideo tłumaczące, jak powstają wąwozy lessowe, pięć ekranów dotykowych z grami i żywe eksponaty, czyli szklany ul, mrowisko i akwarium z wiślanymi rybami. Dom Kuncewiczów przy Małachowskiego 19, willa z 1936 roku projektu Karola Sicińskiego, zachował oryginalne wnętrza pisarki Marii Kuncewiczowej. Dział Historii i Kultury Regionu zajmuje drewniany dwór przeniesiony z Gościeradowa przy Podzamczu 20. W Żmijowiskach stoi Muzeum Dawnych Słowian z częściowo zrekonstruowanym grodem z około 888 roku.

Dla kogo: piwnice złotnicze bronią się przed każdym, kto interesuje się rzemiosłem, srebrem albo historią sztuki użytkowej. Spichlerz jest oddziałem dla dzieci od mniej więcej sześciu lat i jedynym z multimediami. Dom Kuncewiczów działa na czytelnikach, a nie na przypadkowym turyście. Dział Historii i Kultury Regionu za 5 zł to raczej dwudziestominutowy przystanek niż cel wyprawy.

Wskazówki

• Dzień wolnego wstępu wędruje po kalendarzu. Muzeum wyznacza go rotacyjnie i ogłasza na mnkd.pl do ostatniego dnia poprzedniego miesiąca. W ten dzień obowiązuje wyłącznie zwiedzanie indywidualne, grupy tylko po wcześniejszej rezerwacji.
• Karnet zamiast pięciu biletów. Pojedyncze wejścia: złotnictwo i przyrodnicze po 18 zł normalny oraz 13 zł ulgowy, Kamienica Celejowska 17 i 12 zł, Dom Kuncewiczów 15 i 10 zł, Galeria Wystaw Czasowych 10 i 5 zł, Dział Historii i Kultury Regionu 5 i 1 zł. Karnet kosztuje 50 zł normalny i 45 zł ulgowy, wpuszcza jednorazowo na każdą wystawę stałą i czasową muzeum i jest ważny przez rok od dnia zakupu. Bilet kupiony w kasie Muzeum Sztuki Złotniczej albo Kamienicy Celejowskiej daje też bezpłatny wstęp do Galerii Wystaw Czasowych, a dzieci do lat 7 wchodzą za darmo.
• Bilety rodzinne są w każdym oddziale. 50 zł w złotniczym i przyrodniczym, 46 zł w Kamienicy Celejowskiej, 40 zł w Domu Kuncewiczów, 25 zł w Galerii Wystaw Czasowych. Grupy od 15 osób mają 15 procent zniżki i muszą rezerwować.
• Poza sezonem zadzwoń, zanim ruszysz pod konkretny adres. Najczęstsza skarga w opiniach zwiedzających na nocowanie.pl brzmi: „Zamknięte, bo nieczynne. Na drzwiach brak informacji". Sam oddział przyrodniczy był zamknięty cztery lata i wrócił dopiero 9 września 2022 roku. Telefon do sekretariatu: 81 881 02 88.
• Kasy kończą sprzedaż pół godziny przed zamknięciem. Zimą, gdy oddziały zamykają o 16:00, ostatni bilet kupisz o 15:30. Ekspozycje są nieczynne 1 stycznia, w Niedzielę Wielkanocną, 1 i 11 listopada oraz 24 i 25 grudnia.
• Ciche godziny w piątki od 15:00 do 16:00. Muzeum wydzieliło też miejsce wyciszenia z myślą o osobach w spektrum autyzmu. Bezpłatnie dostaniesz przewodniki z audiodeskrypcją i w języku migowym, w salach są napisy w alfabecie Braille’a i eksponaty do dotykania. Winda działa tylko w Gmachu Głównym, który ma również rampę i toaletę z przewijakiem.
• Żmijowiska są bezpłatne i otwarte o każdej porze. Gród leży w gminie Wilków, 16 km od Kazimierza, i zwiedza się go samodzielnie przez cały rok, z mobilnym przewodnikiem uruchamianym kodami umieszczonymi na obiektach. W 2021 roku muzeum prosiło o odkładanie wizyt po nawałnicy i ostrzegało, że ostatnie 300 m drogi wiodącej groblą bywa po ulewach nieprzejezdne, więc po długich deszczach sprawdź stan dojazdu.
• Zamek w Janowcu i Muzeum Czartoryskich w Puławach to już osobne instytucje. Puławy odeszły w 2017 roku, Janowiec 1 stycznia 2025. Starsze przewodniki wciąż wpisują je jako oddziały; żaden bilet ani karnet Muzeum Nadwiślańskiego tam nie działa.

Jak dojechać

Autobus: muzeum wskazuje dojazd wyłącznie autobusami z Lublina i z Puław. Kazimierz Dolny leży około 50 km od Lublina i 14 km od Puław, a całe miasteczko mieści się w kwadransie marszu, więc z dowolnego przystanku do Rynku 19 dojdziesz pieszo.

Pieszo: Gmach Główny stoi przy Rynku 19. Stamtąd do Kamienicy Celejowskiej (Senatorska 11/13) idzie się dwie minuty, do Domu Kuncewiczów (Małachowskiego 19) około dziesięciu pod górę, do Muzeum Przyrodniczego (Puławska 54) około ośmiu w stronę Wisły, do Działu Historii i Kultury Regionu (Podzamcze 20) około pięciu.

Samochodem i rowerem: w Kazimierzu obowiązuje parkowanie wyłącznie na wyznaczonych parkingach, przy Rynku nie zostawisz auta. Muzeum nie prowadzi własnego parkingu.

Do Żmijowisk: gmina Wilków, 16 km od Kazimierza, dojazd własnym transportem, ostatni odcinek drogą gruntową po grobli. To osobna wyprawa, nie dodatek do popołudnia w miasteczku.

W okolicy

Po drugiej stronie Wisły stoi Muzeum Zamek w Janowcu , do stycznia 2025 roku oddział tego muzeum, a dziś samodzielna instytucja domykająca renesansowy pejzaż przełomu. W stronę Puław prowadzi trasa do Muzeum Czartoryskich w Puławach , które odeszło z Muzeum Nadwiślańskiego w 2017 roku i pokazuje miejsce, gdzie polskie muzealnictwo się zaczęło. Kilkanaście kilometrów dalej muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie jest naturalnym dopełnieniem Domu Kuncewiczów: druga pisarska chata w promieniu pół godziny jazdy.

Historia

Muzeum powstało 29 marca 1963 roku jako Muzeum Regionalne w Kamienicy Celejowskiej, budynku, który od połowy XVIII wieku stał w ruinie, mieścił garbarnię, a odzyskany został dopiero po wykupieniu go w 1917 roku przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości. Obecną nazwę instytucja przyjęła w 1987 roku, w 1998 trafiła do Państwowego Rejestru Muzeów, a od 1999 podlega samorządowi województwa lubelskiego. Gmach Główny przy Rynku 19 otwarto dopiero 9 grudnia 2013 roku.

Ostatnią dekadę wyznaczają odejścia i remonty. W 2017 roku z muzeum wydzielono Muzeum Czartoryskich w Puławach, 1 stycznia 2025 samodzielną instytucją stał się Zamek w Janowcu. Między 2018 a 2022 rokiem gruntownie wyremontowano pięć zabytkowych budynków muzeum, w tym Spichlerz Ulanowskich, w którym wymieniono około 40 procent szesnastowiecznej więźby dachowej. Muzeum Przyrodnicze wróciło do zwiedzających 9 września 2022 roku, po czterech latach przerwy.