Muzeum im. ks. Stanisława Staszica w Hrubieszowie

Czego się spodziewać

Muzeum w Hrubieszowie to przede wszystkim muzeum archeologiczne, które przy okazji opowiada o mieście. Kotlina Hrubieszowska należy do najintensywniej przekopanych obszarów w Polsce i zawartość gablot bierze się właśnie stąd. Są w nich miedziane ozdoby kultury lubelsko-wołyńskiej z Gródka, trzy neolityczne naczynia kultury pucharów lejkowatych z uchwytami w kształcie baranich głów, wyposażenie grobów grupy masłomęckiej - tutejszych Gotów - oraz skarb brązowy z Kułakowic. W dziale numizmatycznym warto poszukać aureusa Postumusa i barbarzyńskiego naśladownictwa rzymskiego solida.

Pozostałe sale są spokojniejsze. Ekspozycja historyczna prowadzi od średniowiecza po drugą połowę XX wieku, z militariami i pieniądzem; etnograficzna pokazuje rzemiosła, tradycje i obrzędy; osobna sala poświęcona jest patronowi i Towarzystwu Rolniczemu Hrubieszowskiemu, które ksiądz Stanisław Staszic powołał tu w 1816 roku. Galeria sztuki gromadzi między innymi obrazy i kilimy Pawła Gajewskiego. Całość mieści się w parterowym dworze du Chateau z 1791 roku, z mansardowym dachem i wgłębnym portykiem o czterech kolumnach; datę budowy widać w szczycie.

Najlepiej trafią tu osoby, które interesują się pradziejami i obecnością Gotów nad Bugiem, oraz ci, którzy chcą zobaczyć, gdzie Staszic próbował swojego eksperymentu spółdzielczego. Kto szuka ekranów dotykowych, ekspozycji interaktywnych albo malarstwa najwyższej próby, będzie rozczarowany - gabloty są tradycyjne, a sale etnograficzna i artystyczna nie odbiegają od standardu muzeum powiatowego. Godzina wystarczy na wszystkie pięć wystaw. Budynek pełni też funkcje biurowe: mieszczą się w nim biblioteka i siedziba Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowskiego, więc w środku tygodnia bywa tu ruch niezwiązany ze zwiedzaniem.

Wskazówki

• Darmowy dzień się przesuwa. Od 1 września do 30 czerwca wstęp wolny przypada w sobotę, w lipcu w poniedziałek, a w sierpniu w czwartek. To najczęstsza pułapka wakacyjna: sobotni przyjazd w sierpniu oznacza normalny bilet.
• Zarezerwuj godzinę. Pięć wystaw stałych w niedużym dworze czyta się spokojnie w około 60 minut. Tyle samo podaje muzeum w cenniku: „Czas zwiedzania - ok. 1h”.
• Nie przegap Gródka. Naczynia z baranimi głowami, miedź kultury lubelsko-wołyńskiej i groby grupy masłomęckiej to trzon tych zbiorów - materiał z jednego mikroregionu, gromadzony z wykopalisk prowadzonych tu nieprzerwanie od lat 20. XIX wieku. Salę sztuki można potraktować skrótowo, chyba że interesuje cię malarstwo regionalne.
• Bilety tylko na miejscu. Normalny 8 zł, ulgowy 4 zł, senior 6 zł, z Kartą Dużej Rodziny 6 zł i 3 zł. Dzieci do 7 lat z rodziną wchodzą bezpłatnie. Muzeum nie prowadzi sprzedaży internetowej.
• Oprowadzanie zamów wcześniej. Przewodnik po wystawach kosztuje 40 zł, lekcja muzealna 5 zł od osoby, a przewodnika terenowego (50 zł za 60 minut) trzeba rezerwować dwa tygodnie przed przyjazdem.
• Zdjęcia rób, ale nie publikuj. Fotografowanie wystaw jest bezpłatne wyłącznie do celów prywatnych; muzeum wprost zakazuje publikowania zdjęć w druku i w internecie. Warto o tym wiedzieć przed wrzuceniem relacji do sieci.
• Masłomęcz to osobna wyprawa. Podziemna sala Laboratorium Historiae Gothorum, otwarta 28 kwietnia 2026 roku, wraz z projekcją filmu zajmuje według muzeum około 1,5 godziny; z Wioską Gotów licz około dwóch. Bilety: 20 zł na wystawę, 15 zł na wioskę, 30 zł łącznie. Godziny ogłaszane są sezonowo i obowiązuje ostatnie wejście, więc zadzwoń przed wyjazdem.
• Dostępność i języki. Muzeum nie publikuje informacji o dostępności dla osób z niepełnosprawnościami - przed wizytą zadzwoń. Nie podaje też języków podpisów w dworze; w Masłomęczu dwudziestominutowy film o Gotach ma napisy angielskie, niemieckie i ukraińskie.

Jak dojechać

Pieszo: dwór stoi przy ul. 3 Maja 11, kilka minut spacerem od centrum Hrubieszowa, przy Parku Solidarności i kanale Huczwy, gdzie dawniej ciągnął się dworski ogród z zegarem słonecznym. Ostrzeżenie z relacji odwiedzającej: w parku gnieździ się głośna kolonia gawronów.

Samochodem: z Lublina około 120 kilometrów drogami przez Zamość albo Chełm, czyli dobre dwie godziny. Z Zamościa około 50 kilometrów, z Chełma około 70. Muzeum nie podaje informacji o parkingu, więc licz się z postojem w ulicach wokół centrum.

Autobusem: kursy dalekobieżne i regionalne dowiozą cię do Hrubieszowa z Zamościa, Chełma i Lublina; z dworca do dworu dojdziesz pieszo. Muzeum nie podaje na swojej stronie żadnej linii komunikacji miejskiej, więc rozkład sprawdź u przewoźnika.

Do Masłomęcza: oddział pod adresem Masłomęcz 99A leży około 10 kilometrów na wschód od miasta i praktycznie wymaga własnego transportu.

W okolicy

Hrubieszowskie zbiory najlepiej czytać razem z sąsiadami z tej samej części Lubelszczyzny. Muzeum Ziemi Chełmskiej leży 70 kilometrów na północ i pokazuje to samo pogranicze nad Bugiem, tyle że mocniej od strony dziejów miasta niż pradziejów. Muzeum Zamojskie w Zamościu leży po drodze od Lublina i dokłada wątek miejski i magnacki, którego w Hrubieszowie z natury rzeczy nie ma. Muzeum w Tomaszowie Lubelskim przyda się, jeśli jedziesz dalej na południowy zachód, w stronę Roztocza.

Historia

Dwór powstał w 1791 roku na miejscu zamku zniszczonego w 1648 roku przez wojska Bohdana Chmielnickiego. W 1800 roku dobra hrubieszowskie kupiono w imieniu księdza Stanisława Staszica, który szesnaście lat później powołał tu Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie - jedną z najwcześniejszych organizacji spółdzielczych na ziemiach polskich. Od 1859 roku budynek przez ponad sto lat należał do rodziny du Chateau i mieścił aptekę; w czasie okupacji Niemcy przebudowali wnętrza, a po wojnie urzędowało w nim NKWD.

Muzeum otwarto 6 listopada 1965 roku z inicjatywy Towarzystwa Regionalnego Hrubieszowskiego. Zbiory przeniesiono do dworu w 1972 roku, a stałe ekspozycje udostępniono po remoncie w grudniu 1984 roku. W latach 1972-1999 placówka była oddziałem Muzeum Okręgowego w Zamościu, potem odzyskała samodzielność i dziś prowadzi ją powiat hrubieszowski.

Archeologiczne powołanie tego miejsca jest starsze niż sama instytucja. Pierwsze wykopaliska na Lubelszczyźnie prowadził w latach 20. XIX wieku Adam Czarnocki, znany jako Zorian Dołęga Chodakowski, właśnie w Gródku u ujścia Huczwy do Bugu; w 2026 roku muzeum wróciło tam z badaniami geomagnetycznymi w ramach projektu „Na styku Gotów i Słowian”.