„Bartne. Wieś wpisana w rejestr. Zapis fotograficzny” - wystawa fotografii archiwalnej

Muzeum - Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach pokazuje czarno-białe fotografie zabytkowej zabudowy Bartnego z lat 60.-80. XX wieku. Wystawę urządzono w drewnianej cerkwi greckokatolickiej świętych Kosmy i Damiana w tej wsi, oddziale muzeum. Jest czynna od 17 października do 29 listopada 2026 roku; wernisaż muzeum zapowiedziało na sobotę 17 października o 15:00.

Muzeum - Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach o wystawie:

Wystawa prezentuje wybór czarno-białych fotografii wykonanych w latach 60.-80. XX wieku w Bartnem, wsi położonej w Beskidzie Niskim. Zdjęcia ukazują ginący krajobraz kulturowy łemkowskiej wsi, a także działania konserwatorów zabytków, których celem było zachowanie tego krajobrazu.

Fotografie pochodzą ze zbiorów Muzeum - Dwory Karwacjanów i Gładyszów w Gorlicach, Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Nowym Sączu oraz ze zbiorów prywatnych.

Czego się spodziewać

W cerkwi pokazano wybór czarno-białych zdjęć zrobionych w Bartnem między latami 60. a 80. XX wieku. Widać na nich zabudowę łemkowskiej wsi, która wtedy już znikała, oraz pracę konserwatorów zabytków, próbujących ten krajobraz ocalić. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów samego muzeum, Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Nowym Sączu i kolekcji prywatnych. Muzeum nie podaje liczby fotografii ani nazwisk ich autorów. Plakat wystawy pokazuje drewniane domy, część pod strzechą, wiejską drogę, przydrożną kapliczkę i samą cerkiew.

Tytułu muzeum nie objaśnia, ale rejestr zabytków mówi tu wiele. Według Wikipedii w wojewódzkim rejestrze zabytków nieruchomych figuruje w Bartnem ponad dwadzieścia pozycji: obie cerkwie, dwa cmentarze, kapliczka oraz kilkanaście chałup, spichlerzy i całych zagród. Po obejrzeniu zdjęć warto więc przejść się wsią i sprawdzić, co z tych kadrów stoi do dziś.

Sama cerkiew jest wystarczającym powodem przyjazdu. Według muzeum zbudowano ją z jodły w konstrukcji zrębowej, prawdopodobnie w XVIII wieku, a w 1842 roku gruntownie przebudowano. Wewnątrz stoi wielostrefowy ikonostas z drugiej połowy XVIII wieku z wkomponowanymi starszymi ikonami z XVII wieku, konserwowany ponownie w 2025 roku, oraz ołtarz z 1797 roku. Ikona patronów, Kosmy i Damiana, jest dziś w Muzeum - Zamku w Łańcucie.

Tuż za ogrodzeniem, w kamiennym spichlerzu plebańskim z pierwszej połowy XIX wieku, muzeum pokazuje ekspozycję o ludowym kamieniarstwie Bartnego. Muzeum nie pisze, czy wchodzi ona w bilet do cerkwi, więc zapytaj o nią przewodnika przy umawianiu wizyty. Na cerkiew, fotografie i spichlerz zarezerwuj 45-60 minut - to nasz szacunek, muzeum czasu zwiedzania nie podaje.

Kontekst

Bartne to łańcuchowa wieś w gminie Sękowa w Beskidzie Niskim, wzmiankowana już w 1629 roku. Była to wieś łemkowska: w 1947 roku, w ramach akcji „Wisła”, wysiedlono ją w całości, a część rodzin wróciła dopiero pod koniec lat 50. XX wieku. Z Bartnego pochodził też ojciec kompozytora Dmytra Bortniańskiego.

Wieś słynęła z kamieniarzy. Według muzeum był to największy ośrodek kamieniarski na środkowej Łemkowszczyźnie, wzmiankowany od XVII wieku i czynny do wysiedleń w 1947 roku; robiono tu krzyże, nagrobki, żarna i kamienie młyńskie. Jedną bartniańską chyżę, czyli łemkowską chałupę z 1928 roku, przeniesiono do Zagrody Maziarskiej w Łosiu, drugiego oddziału muzeum w tej okolicy.

Bilet i czas

Bilet: wstęp do cerkwi kosztuje 5 zł, ulgowy 2 zł, z Kartą Dużej Rodziny również 2 zł. Cennik cerkwi nie przewiduje osobnego biletu na wystawy czasowe, więc fotografie oglądasz w ramach zwykłego wstępu. To nasze odczytanie cennika - muzeum nie pisze tego wprost.

Najpierw telefon: cerkiew zwiedza się wyłącznie po wcześniejszym zgłoszeniu telefonicznym u przewodnika, ks. Łukasza Kopczy, tel. 18 351 84 54. Bez tego telefonu możesz trafić na zamknięte drzwi, nawet w godzinach otwarcia.

Godziny: od poniedziałku do czwartku 9:00-17:00, w piątek nieczynne, w sobotę 9:00-18:00, w niedzielę 14:00-18:00. W czasie trwania wystawy cerkiew jest zamknięta 1 i 11 listopada. Muzeum podaje dla cerkwi jeden rozkład na cały rok, bez osobnych godzin zimowych, więc obowiązuje on do końca wystawy. Ostatni dzień, 29 listopada, to niedziela: cerkiew jest wtedy czynna 14:00-18:00. Odwrotnie niż inne oddziały muzeum cerkiew jest czynna w poniedziałek i zamknięta w piątek. Aktualne zasady są na stronie z biletami i godzinami muzeum .

Wtorek bez biletu: muzeum ogłasza wtorek dniem bezpłatnego wstępu do wszystkich swoich oddziałów, a cerkiew jest jednym z nich. Skoro wystawa nie ma osobnego biletu, bezpłatny wtorek powinien obejmować także ją - to również nasze odczytanie.

Bilet łączony: „zagroda + cerkiew” kosztuje 13 zł, ulgowy 7 zł, i jest ważny 7 dni. Osobno zapłaciłbyś 17 zł: 12 zł za zagrodę i 5 zł za cerkiew. Łączony opłaca się więc każdemu, kto doda Zagrodę Maziarską w Łosiu, chyba że jedziesz we wtorek.

Dla kogo: warto dla wędrowców po Beskidzie Niskim i dla każdego, kogo ciekawi architektura łemkowskiej wsi. Przez Bartne biegnie Główny Szlak Beskidzki, więc wizytę łatwo wpleść w jesienną wycieczkę. Jako jedyny cel dalekiego wyjazdu wystawa jest ryzykiem, bo muzeum nie podaje jej skali; cerkiew i spichlerz ten wyjazd jednak uzasadniają.

Zobacz też

• Jacek Kosiba „Czarno biały Beskid” - czarno-białe fotografie Beskidu Niskiego w Zagrodzie Maziarskiej w Łosiu, do 20 grudnia 2026 roku; dobra para z Bartnem na jeden dzień i jeden bilet łączony; oba miejsca są czynne w październiku od wtorku do czwartku i w weekend, a od listopada od wtorku do czwartku i w sobotę.
• Jan Gryboś „W rytmie dawnej wsi” - rzeźba ludowa w skansenie w Szymbarku, plenerowym oddziale tego samego muzeum, do 14 listopada 2026 roku.
• Galeria Sztuki „Dwór Karwacjanów” w Gorlicach - profil muzeum z opisem remontu dworu i wszystkich czynnych adresów na czas przebudowy.

Profil muzeum: Galeria Sztuki „Dwór Karwacjanów” w Gorlicach .